Iako se proces evropskih integracija Crne Gore formalno ubrzava zatvaranjem pregovaračkih poglavlja, politički kontekst u kojem se taj proces odvija sve je složeniji i konfliktniji. Od otvorenih pritisaka iz Srbije, preko snažnog prisustva proruskih struktura u regionu, do unutrašnjih slabosti domaće političke scene, evropski put Podgorice, sve očitije je, zavisi od faktora koji prevazilaze tehničke reforme i birokratske procedure.
U intervjuu za Portal Analitika, istoričar i profesor Beogradskog univerziteta Nikola Samardžić govori o odnosima snaga na Zapadnom Balkanu, ulogama Brisela i Zagreba, političkoj dinamici u Crnoj Gori, uticaju srpskog režima, kao i krizi unutar NATO saveza, ukazujući da evropske integracije nijesu samo vrijednosno i institucionalno, već prije svega duboko političko pitanje.
ANALITIKA: Ambasador Srbije Nebojša Rodić pozvan je na razgovor u Ministarstvo vanjskih poslova Crne Gore zbog objave na mreži X naloga „Serbia in English“, koji vodi Kancelarija za javnu i kulturnu diplomatiju Vlade Srbije, a koji se odnosi na jezičku politiku Crne Gore. Kako tumačite učestale komentare koji dolaze iz Srbije, a u kojima se problematizuje tok evropskih integracija Crne Gore?
SAMADRŽIĆ: Jedan od prioriteta regionalne, susjedske politike Srbije je ometanje i zaustavljanje evropske integracije Crne Gore. Isto rade kod kuće, iskoristili su sav konzervativni, putinofilski potencijal protesta, da šešeljiziraju institucije i zaustave evropsku integraciju Srbije.
Isto je postupala Rusija pristicima koji su kulminirali prvom agresijom na Ukrajinu 20. februara 2014.
16
Crna Gora nema dovoljno snage da se suprotstavi takvim pritiscima. Vaša vlada pregovara s nekadašnjim šefom tajne političke policije hineći diplomatiju, kako je to slično ocijenio ambasador Miodrag Vlahović koji je jedini imao hrabrosti da se oglasi, i inteligencije da pronikne u svaku pojedinost.
Da rezimiram, Srbija nema demokratski konsenzus za EU, Crna Gora nema snage za EU, i sve je na EU, ukoliko ne želi da prepusti ostatke Jugoslavije Rusiji i Kini. EU to može.
ANALITIKA: Demokratska narodna partija Milana Kneževića, političara veoma bliskog Aleksandru Vučiću, napuštila je Vladu i vlast u Glavnom gradu. S druge strane, njihov koalicioni partner Nova srpska demokratija (NSD) Andrije Mandića ostala je dio vlasti. Iako i Mandić važi za političara bliskog Vučiću, može li se ponašanje NSD-a tumačiti kao čin razmimoilažnja sa režimom u Srbiji ili ga Beograd čuva za potencijalno buduće zadatke destabilizacije Crne Gore?
SAMADRŽIĆ: Trebalo bi da je Mandić politički trajno diskvalifikovan bez obzira na konačnu presudu za pokušaj nasilnog rušenja poretka u službi Srbije i Rusije 16. oktobra 2016.
Svako tumačenje koje pominjete ne spada u sadržaj demokratskog i evropskog opredjeljenja većine u Crnoj Gori, ujedno skupštinske većine. Sumirajte samo ljudske, ekonomske i medicinske žrtve njihove politike.
ANALITIKA: Crna Gora je privremeno zatvorila još jedno pregovaračko poglavlje. Da bi se ostvario proklamovani cilj vlasti o završetku pregovora sa EU do kraja godine, ostalo je još 20 poglavlja za zatvoriti. Smatrate li da Milojko Spajić i njegov Pokret Evropa sad (PES) posjeduju političko umijeće da dovedu ovaj proces do kraja?
SAMADRŽIĆ: Kako bi se učvrstio evropski konsenzus, bilo bi idealno ako bi novu vladu formirali PES i Demokratska partija socijalista (DPS). Nekad su najbolniji kompromisi dugoročno najljekovitiji, a poznato mi je kako jedni o drugima misle.
Evropski proces nije samo reformski, institucionalni i vrijednosni, on je i politički. Tito ne bi preživio 1948. da se nije zatim oslonio na američku humanitarnu pomoć, i pristao na razgovore o bezbjednosnoj saradnji, koja je prethodno uspostavljena 944, jednostavno jer je prethodno Jugoslaviju mahnitom sovjetizacijom ekonomski razorio i doveo je do nemaštine i gladi.
Crnoj Gori je potreban front unutrašnje politike koji će se obraćati saveznicima u Briselu, dok je na Hrvatskoj odgovornost susjedske politike u finalnom procesu integracije. Takve bi bile moje preporuke, ako me već pitate.
ANALITIKA: Prošlog mjeseca na Analitici mogla su se pročitati dva suprotstavljena stava o budućnosti evropskih integracija Crne Gore. Profesor Vesko Garčević kazao nam je da su članice EU spremne da progledaju Crnoj Gori kroz prste i podrže njeno pristupanje Uniji uprkos rusofilima na vodećim državnim pozicijama kako ne bi ugrozili evropsku perspektivu Ukrajine. Nasuprot njemu, politikolog Jasmin Mujanović smatra da je ubrzanje proceca zatvaranje poglavlja prije svega interes Brisela i da ne vidi scenario u kojem bi svih 27 članica EU glasalo za pristupanje Crne Gore ovom savezu. Što vi mislite?
SAMADRŽIĆ: Bila bi idealna prethodna rekonstrukcija Vlade, s porukom da su rusofili i putinisti agenti stranih malignih uticaja koji nastoje da Crnu Goru i Srbiju održe u mraku i prokletstvu izolacije, tupavosti i nekulture.
Ako integracija ostatka Jugoslavije bude razlog odustajanja EU od konsenzualnog odlučivanja, kako bi se ujedno izolovali otpadnici od evropske politike i ruski agenti, Mađarska, Slovačka, Češka, dok se ponovo nazire ta Višegradska grupa, mora se iskoristiti takav jedan konkretan razlog kako bi EU reformisala proces odlučivanja, učinivši ga bržim i efikasnijim. I ne vidim zašto interes Brisela ne bi bio interes Podgorice.
ANALITIKA: Kako se u svemu ovome snalazi opozicija? Vidite li mogućnost da se državotvorne partije vrate na vlast dok god Srbija ima uticaj na dešavanja u Crnoj Gori kao u posljednjih pet godina?
SAMADRŽIĆ: Da DPS radi dobar posao, svjedoče upravo zvanični stavovi i reakcije Beograda. Možda je 20 godina nakon obnove ustavnosti apsurdno koristiti atribut držatvornosti. Možda prije nabrojati organizacije koje to nijesu, ali je i takva eventualna javna debata vaša unutrašnja stvar.
ANALITIKA: „Ne razumijem što radiš oko Grenlanda“, stoji, između ostalog, u poruci koju je Makron poslao Trampu. Imate li ideju čime se može objasniti potreba američkog predsjednika da kinji i ponižava najbliže saveznike? Kako i u kojoj mjeri se trvenja vodećih zemalja NATO-a mogu odraziti na region Zapadnog Balkana?
SAMADRŽIĆ: Koristite dobre usluge Hrvatske i držite se EU agende. I toliko je mnogo, u odnosu na broj pismenih, isto važi za Srbiju. Kakva globalna politika. Crna Gora nikad zapravo nije ušla u NATO, ili, preciznije, prva je NATO država koja se urušila pod pritiskom stranih malignih sila i domaće koalicije srpskih, bošnjačkih i albanskih iredendista kojima je bolje u Crnoj Gori nego njihovim stvarnim ili izmišljenim sunarodnicima u matičnim državama.
U ovom trenutku, NATO je u političkoj krizi čija ishodišta pripadaju samo važnim sudionicima. Briselska agenda dovoljno podrazumijeva usklađivanje vanjske i bezbjednosne politike. Moj je optimizam u sljedećem, ako EU bude imala dovoljno odlučnosti i snage, ulazimo svi ma kakvi bili, a kakvi smo, to najbolje znaju oni koji znaju najmanje.
