Uostalom, mislim da istoriografiju treba ukinuti – tako nekako, nalik Kaliguli, zvuči Andrija Mandić, inženjer metalurgije, dok, beśedeći na pozorišnoj sceni, prepisuje stihove guslara Radovana Bećirovića Trebješkog kao lijek narodnome pamćenju.
Mandić tolkuje ovako: „Iznikavši iz vukovske epike i Njegoševog ‘Gorskog vijenca’, on je [misli se na Radovana Bećirovića] tokom čitavog svog života nastojao da liječi rane u našem narodnom pamćenju, koje su, gotovo tokom cijelog dvadesetog vijeka, pod uticajem totalitarne ideološke indoktrinacije, produbljivane u našem nacionalnom biću i koje su, nažalost, dovele do velikih podjela u narodu.“
44Radovan Bećirović bio je guslar, a epska je poezija, kao što je opštepoznato, puna opštih mjesta. U njoj se zna sve: zna se ko su naši i njihovi, ko junaci a ko izdajnici, ko su žrtve a ko nasilnici. Kako i priliči, desetercem opisah deseteračku poeziju.
Mandiću pak deseterac nije blizak, ali pokazuje snažnu sklonost opštim mjestima srpske propagandistike. I ovđe ih je sva iskoristio, prilagodivši se žanru o kojem beśedi. Ko o čemu, Mandić o totalitarizmu i ideološkoj indoktrinaciji.
Epska poezija je žanr koji ima svoju unutrašnju logiku i vanjsku potrebu. Pjesme su pjevane da (p)održe „narodni duh” u uslovima otpora Osmanskome Carstvu. Iako se nekad predstavljaju kao hronike vremena, one donose svoju, fiktivnu verziju događaja, pri čemu pjevači, pričajući o događajima koji mogu a ne moraju biti stvarni, izmišljaju kompletne likove, stvarnim ličnostima dodaju nove osobine ili društvene uloge. Tražiti istoriju u takvim pjesmama isto je kao tražiti sociološki opis porodičnih odnosa Latinoamerikanaca u programima Televisa presenta.
A Mandić radi upravo to. Na sajtu Skupštine čitamo Mandićevu ocjenu da je Bećirović „na sebi svojstven način opjevao čitavu srpsku istoriju, čineći je dostupnom generacijama koje su njegove stihove slušale uz gusle“.
Kroz gusle, veli, dostupnom čini čitavu srpsku istoriju. A kakva je ta „čitava srpska istorija“? Prije svega, ona je progonjena: „ono što su razni režimi željeli ukloniti iz našeg narodnog pamćenja i kolektivne istorije“, pa je spašena: „u dušu je vratio starac Radovan“.
Uz opšte mjesto o starosti kao mudrosti, uz opšte mjesto o progonu, uz opšte mjesto o „povratku“ starih vrijednosti, Mandić poetično nastavlja: „Njegove pjesme su u onom vremenu bile bistra voda sa vrela narodnog duha kojoj su branili da teče svome uvoru, ali je ona uvijek pronalazila put ka cilju“, što Mandića čini sigurnim da će „istina uvijek nadvladati neistinu i laži“. Izgleda je ozbiljno shvatio Bećirovićevo da „srpske gusle ne znadu da lažu“.
Na Mandićevoj bojnoj njivi s lijevoga ćoška kidišu sile zla, oličene u raznim režimima, ideološkoj indoktrinaciji, progonu i želji za uklanjanjem, koje s desne strane dočekuje narodni duh, narodno pamćenje, bistra voda i istina. I Marvel da mu pozavidi na ovako prozirnoj polarizaciji.
I tako predśednik Skupštine Crne Gore od epske poezije kao subjektivne interpretacije stvarnih ili fiktivnih događaja i ličnosti dolazi do gusala kao instrumenta istine, kao čuvara i prenosioca istorije. Što će kome istoriografija kad imamo gusle!
Tražiti istoriju u epskim pjesmama isto je kao tražiti sociološki opis porodičnih odnosa Latinoamerikanaca u programima Televisa presenta
U istome su nenaučnome maniru o „hroničarskoj prirodi“ Bećirovićevih pjesama nedavno u RTS-ovoj emisiji o Karađorđevićima i Crnoj Gori govorili i naučni saradnici na Istorijskome institutu Univerziteta Crne Gore Budimir Aleksić i Filip Vučetić.
Ovakvim se odnosom prema istoriji kroz antiinstitucionalni narativ zapravo legitimiše i institucionalizuje mitopoetički model prošlosti. Mandić istoriografiju predstavlja kao ideološku konstrukciju, a „narodno pamćenje“ kao „bistru vodu“, od prirode datu i netaknutu materiju što prethodi svim institucionalnim tumačenjima.
Zrnca istorije koje nalazimo u epskoj poeziji zapravo su ono što Džon Majlz Foli naziva tradicijskom istorijom, kojom „nosioci i baštinici tradicije izražavaju dugotrajna uvjerenja i stanovišta pojmovima sopstvene kulture i za potrebe sopstvene kulture“. Njena je osnovna funkcija da bude „povelja kolektivnoga identiteta“, temelj prema kojem će kolektiv određivati ko je i odakle dolazi.
A ko je taj kolektiv koji Mandić naziva „našim“ i koje su vrijednosti koje on baštini definisano je Bećirovićevim stihovima koje su Institut za srpsku kulturu Budimira Aleksića i nikšićka Narodna biblioteka „Njegoš“, kao organizatori, upotrijebili za naslov rečene „akademije“: „Mirboža se i razgovor vodi: mi ginemo – Hristos da se rodi!“
To su duboko antigrađanski temelji koje Mandić postavlja za „novu Crnu Goru“.
