Ja odavno vjerujem da je Balkan, i Crna Gora u njemu, jedna velika fabrika suludog. Sve ono šta ste mogli pročitati u udžbenicima tokom vašeg školovanja kod nas prosto ne važi. Sve one teoreme i teorije koje su opšte prihvatljive u svijetu kod nas su odavno poljuljane i zamijenjene nekim novim, bez iznimke suludo-našim.
Pa usljed toga, ili na talasu domaćeg ludila, imamo jedan novi pokret u Crnoj Gori koji se bavi revizijom revizionizma. Ubijeđen sam da nigdje do na Balkanu, jedna partija tokom samo jednog izbornog ciklusa, može iz ekstremno desnog političkog usmjerenja, preći igricu i završiti među ljevičarima.
I nije sve ovo nimalo lako ispratiti, dok su desničari bili desničari a ljevičari oni drugi, DPS uživao u samom centru, sve je bilo jednostavno. Prosto smo znali đe je ko i čemu teži.
Evo za primjer, znali smo da je partija Andrije Mandića ultra desničarska stranka koja teži nekim „vrijednostima“ koje su, vjerovali smo naivno, pobijeđene 9. maja 1945. godine. Bilo nam je jasno da je njihova glavna Agenda po kojoj postupaju od devedesetih godina 20. vijeka revizija zvanične istorije, a dodaću i revizija istorijskih činjenica i fakata. I, tako je bilo svih ovih 40 i nešto godina. Narativ je bio posve jasan i nepromjenjiv i zanivao se na nekoliko čvrstih stavova:
- Crnogorska nacija ne postoji
- Crna Gora je srpska država
- Zeta je prva srpska država, a Duklja je katoličko-rimska tvorevina koja nema veze sa Crnom Gorom
- Crnogorski jezik nije poseban jezik, već varijanta srpskog jezika
- Crnogorska pravoslavna crkva nema istorijsko ni kanonsko utemeljenje
- Podgorička skupština iz 1918. predstavlja čin „ujedinjenja“, a ne nasilnu aneksiju Crne Gore
- Petar I Petrović je Crnogorac, Petar II Petrović je Srbin, Danilo I Petrović je srpski izdajnik i Crnogorac, Kralj Nikola je po potrebi i jedno i drugo u zavisnosti od konteksta i trenutnog srpskog interesa
- Zelenaški pokret bio je izdajnički, dok su bjelaši predstavljali autentičnu volju većine građana Crne Gore
- Crnogorski antifašistički pokret treba odvojiti od njegove državotvorne i nacionalne dimenzije i predstaviti ga kao komnističku revolucije i borbu za vlast
- Četnički pokret potrebno je rehabilitovati i predstaviti kao antifašistički, uprkos istorijskim činjenicama o njegovoj kolaboraciji i zločinima
- Četničke zločince poput Pavla Đurišića, Jakova Jovovića, Baja Stanišića i drugih treba predstaviti kao antifašiste uprkos dokumentovanoj saradnji sa fašistima (bonus foto)
- Trinaestojulski ustanak treba svesti na isključivo srpski ustanak, zanemarujući njegov crnogorski, građanski i antifašistički karakter
- Referendum iz 2006. godine nije predstavljao legitimno izraženu volju građana, već rezultat navodne prevare i antisrpske politike
- Nezavisna Crna Gora predstavlja „privremenu tvorevinu“ čiji identitet i suverenitet treba neprestano dovoditi u pitanje
- Državni simboli savremene Crne Gore nijesu autentični, već su navodno osmišljeni radi potiskivanja srpskog identiteta
- Pripadnici manjinskih naroda mogu biti prihvaćeni kao politički partneri samo ukoliko ne dovode u pitanje ovako postavljen istorijski i identitetski narativ
- Evropske integracije podržavaju se deklarativno, dok se u praksi njeguju političke, ideološke i kulturne veze s autoritarnim i nacionalističkim centrima moći
- Svaka kritika velikosrpskog nacionalizma proglašava se srbofobijom, a svako zalaganje za crnogorski nacionalni identitet ekstremizmom
- Institucije kulture, obrazovanja i nauke treba preoblikovati tako da potvrđuju unaprijed zadatu verziju prošlosti
- Promjena naziva, simbola i sadržaja obrazovnih programa predstavlja se kao „oslobađanje od komunizma“, čak i kada je njen stvarni cilj revizija istorije
- Crna Gora može postojati kao država, ali samo ukoliko se odrekne sopstvene nacionalne, kulturne i istorijske posebnosti.
I tako dalje i tome slično. Ili ukratko, treba ubijediti masu da je laž istina, i to vam je u biti taj njihov revizionizam. Bio je lako prepoznatljiv i nimalo nije sakrivan, već veoma javno istican,uz degutantno ponavljanje o ugroženosti Srba u Crnoj Gori.
Toliko je taj naučeni narativ dugo ponavljan da je njegov refleks prešao iz racionalnog u instiktivni, izdresirani zov. Pa su, nakon što se preuzeli vlast, nastavili da ponavljaju kako su ugroženi, ne razmišljajući da sada mogu biti samo od sebe samih ugroženi... ali kažem racio je tu odavno izgubio svaku bitku.
I, brate, znali smo da se ne ustaje na himnu, da se zastavi, kukavički krijući, ponekad pokaže srednji prst, da se Dan nezavisnosti prećuti kao neprijatna porodična tajna, a da se svaki uspjeh države dočekuje sa izrazom lica čovjeka kojem je neko upravo javio da mu je Crna Gora, uprkos svim naporima, još uvijek živa.
Znali smo i da se za reprezentaciju Crne Gore navija jedino kada protivnik nije Srbija. Jer tada, valjda, proradi ta posebna vrsta patriotizma na prekidač: Crna Gora se voli protiv Španije, Francuske ili Danske, ali čim se sa druge strane pojavi Srbija, ljubav prema sopstvenoj državi uzima slobodan dan. Zastava se skloni u fioku, himna utiša, a državni funkcioner se vrati na fabrička podešavanja.
A onda se desilo nešto što je dodatno zakomplikovalo našu domaću političku geometriju. Oni koji su godinama objašnjavali da Crnogorci ne postoje, odjednom su počeli da grle crnogorske medalje. Oni koji su osporavali crnogorsku naciju, crnogorski jezik, crnogorsku crkvu, crnogorsku istoriju, crnogorske simbole i, kad bi mogli, vjerovatno i crnogorsku geografiju, sada su poželjeli da se fotografišu sa crnogorskim reprezentativkama.
I tako stižemo do revizije revizionizma.
Više, dakle, nije dovoljno revidirati istoriju. Sada je potrebno revidirati i sopstvenu političku biografiju. Nije dovoljno četnike pretvoriti u antifašiste, Podgoričku skupštinu u festival demokratije, a nestanak Crne Gore 1918. u njen najveći državni uspjeh. Sada treba i dugogodišnje protivnike crnogorske državnosti predstaviti kao iskrene promotere njenih uspjeha i istorije.
I tu nastaje problem. Jer fotografija, za razliku od partijskog saopštenja, zna da bude neprijatno precizna. Na njoj stoje mlade žene koje su predstavljale Crnu Goru, nosile njen grb, slušale njenu himnu i borile se pod njenom zastavom. A pored njih stoji čovjek čija je politika upravo prema toj državi, njenim simbolima i njenom identitetu godinama pokazivala sve osim poštovanja.
17
Zato sam i napisao nakon što sam vidio sliku:
„Da je kojim slučajem, umjesto Španije, Srbija igrala sa nama u finalu, ON bi navijao za Srbiju a ne za vas, zato iako ste mlade treba da pazite kod koga dolazite, kome pružate ruku i šansu da se promoviše na vaš račun. Ne zaboravite da dobro operete ruke“.
I u toj rečenici nema nikakve naročite misterije. Samo opis domaće političke higijene.
Da je, kojim slučajem, umjesto Španije Srbija igrala sa nama u finalu, vrlo vjerovatno bismo gledali sasvim drugu predstavu. Ne bi se slavila medalja Crne Gore, nego bi se tražilo dovoljno široko istorijsko, kulturno i duhovno obrazloženje zašto je sasvim prirodno navijati protiv reprezentacije države u kojoj obavljate javnu funkciju. Vjerovatno bi nam objasnili da sport ne treba politizovati, neposredno nakon što bi ga do posljednjeg zvižduka potpuno politizovali.
I upravo u tome je čitava prevara ovog novog, umivenog revizionizma.
Stari revizionizam bio je makar lako prepoznatljiv. Dolazio je namrgođen, sa trobojkom, kokardom i spiskom istorijskih ličnosti koje treba rehabilitovati. Nije se pretjerano trudio da djeluje pristojno niti je skrivao šta želi. Govorio vam je da Crna Gora nije država, da Crnogorci nijesu narod, da njihov jezik nije jezik i da njihova istorija nije njihova.
Novi revizionizam dolazi nasmijan. Nosi odijelo, organizuje prijem, dijeli poklone i fotografiše se sa uspješnim mladim ljudima. Ne govori više otvoreno da Crna Gora ne treba da postoji. Sada poručuje da može postojati, pod uslovom da se ne ponaša kao država, da ne insistira na sopstvenom identitetu i da ne postavlja nepristojna pitanja o tome ko bi za koga navijao kada bi se u finalu našla Srbija.
Balkan, ta naša velika fabrika suludog, proizveo je novi model: političara koji negira naciju, ali slavi njenu reprezentaciju; prezire simbole, ali pozira pored njih; relativizuje antifašizam, ali želi da izgleda evropski...
Stari revizionizam rušio je Crnu Goru spolja. Novi pokušava da se useli u njene institucije, sjedne pod njen grb, stane pored njene zastave i saopšti da je od početka upravo on bio njen najbolji domaćin. Prvi je bio opasan - ovaj drugi je poguban.
To je taj nevjerovatni politički put: od srednjeg prsta državnim simbolima do pružene ruke reprezentativkama. Od neustajanja na himnu do stajanja u prvom redu za fotografiju. Od negiranja države do prisvajanja njenog uspjeha. Sve u jednom izbornom ciklusu, bez promjene uvjerenja, bez izvinjenja i bez ijednog znaka da je prethodna politika bila pogrešna.
Drugim riječima, nije se promijenila ideologija. Promijenila se scenografija.
Zato je važno ono „pazite kod koga dolazite“. Ne zato što mlade sportistkinje treba uvlačiti u političke obračune, već upravo zato što ih političari uvlače onda kada njihove medalje pokušavaju pretvoriti u sopstveni promotivni materijal. Institucionalni prijem nije uvijek samo čestitka. Ponekad je to politička praonica u kojoj se tuđim uspjehom pokušava oprati sopstvena biografija.
Sada će, siguran sam, dežurni „Ćaci” komentatori pisati o tome kako su mogle rukometašice Budućnosti izaći sa majicama na kojima je pisalo „DA” , dan prije referenduma. Odgovor je na ovo jednostavan, ako sami ne shvatate razliku onda vam je svako objašnjenje suvišno. No, neka ga.
One rukometašice Budućnosti su donijele titulu sebi i svom klubu u svom gradu i svojoj državi, na poklon nama, navijačima. Bio je to poklon državi koja je nastala u svitanju narednog dana, poklon koji je iz njihovih grudi dao državi krila da poleti do visina đe su samo te đevojke stigle, i do sada niko više.
Važno je i ono „kome pružate ruku“. Rukovanje je civilizacijski gest i niko razuman ne očekuje od sportistkinja da vode istorijske rasprave na svakom prijemu. Ali političar dobro zna zašto je kamera tu. On ne traži samo da mu pružite ruku - traži kadar. Ne traži samo da vam čestita, traži da dio vašeg ugleda pređe na njega. Vi ste osvojile medalju, on pokušava da osvoji fotografiju.
A „šansa da se promoviše na vaš račun“ upravo je suština cijele operacije. Sportistkinje su se za svoj uspjeh borile treningom, disciplinom, povredama, odricanjem i talentom. Političar se za dio tog uspjeha izbori jednim pozivom protokolu i osmijehom od trideset sekundi. One su igrale utakmice, on igra javnost. One su se borile za Crnu Goru, on se bori da javnost zaboravi kako se prema toj istoj Crnoj Gori pokazivao srednji prst.
Na kraju ostaje pranje ruku.
Naravno, to je sarkazam. Ali ne samo sarkazam. Poslije susreta sa politikom koja decenijama pokušava da opere kolaboraciju, prepravi istoriju, izbriše identitet, preimenuje poraze u pobjede i negiranje države predstavi kao brigu za državu, elementarna higijena nameće se kao sasvim razumna preporuka.
Jer ta politika danas pokušava da opere sopstvene ruke tuđim medaljama. Pilatovski zar ne?
I zato je revizija revizionizma opasnija od njegovog starog oblika. Stari vam je otvoreno govorio da vas nema. Novi želi da vas zagrli, fotografiše se sa vama i onda objasni da je sve vrijeme bio zaslužan što postojite. Stari je osporavao Crnu Goru. Novi bi da je preuzme, isprazni od sadržaja i zatim se predstavi kao njen zaštitnik.
To, međutim, nije politička evolucija. Za evoluciju je potrebna stvarna promjena. Potrebno je priznati greške, odreći se politike negiranja, poštovati simbole države bez obzira na to ko je protivnik, prihvatiti njen građanski i antifašistički karakter i prestati prekrajati istoriju prema dnevnim potrebama.
Sve ostalo je kostim.
Zaključak je, zapravo, jednostavan: Crna Gora nije postala njihova zato što su stali ispod njenog grba, niti su oni postali crnogorske patriote zato što su se fotografisali sa njenim reprezentativkama. Medalja pripada djevojkama koje su je osvojile i državi koju su predstavljale. Ne pripada političarima koji bi navijali za tu državu samo onda kada im protivnik nije dovoljno blizak srcu.
Kao što neće Ulcinj postati albanski jer je neki političar tako izjavio. Neće jer nije postao ni srpski kada su u toj istoj gimnaziji „Njegoša” direktori Vesne Bratić kitili ocililma sa 4S, a ovaj isti ministar odćutao. Neće, jer veoma je bitno ko kaže pa tek onda šta kaže.
Balkan, ta naša velika fabrika suludog, tako je proizveo svoj najnoviji model: političara koji negira naciju, ali slavi njenu reprezentaciju; prezire simbole, ali pozira pored njih; relativizuje antifašizam, ali želi da izgleda evropski; navija za drugu državu, ali ubira poene od uspjeha ove.
I sve to bez najmanjeg osjećaja protivrječnosti. Jer ovdje se više ne očekuje da politika ima obraz. Dovoljno je da ima fotografa. A nama ostaje da pamtimo ko je za koga navijao prije nego što su uključene kamere - i da, poslije svakog ovakvog rukovanja, dobro operemo ruke.
