Tivatski samit je završen, ali odgovore na pitanja koja je otvorio još dugo nećemo imati.
Ključno pitanje na koje crnogorska vladajuća koalicija nema i ne želi da ima odgovor tiče se bilateralnih pregovora sa Republikom Hrvatskom. Bez smislenog i jasno koncipiranog državnog stava koji istovremeno vaga zaštitu državnih interesa sa evropskom budućnošću, Crna Gora, izgleda, ne može da zatvori ključni bilateralni problem koji je, uzgred budi rečeno, vještački indukovan, odnosno kreiran upravo kako bi se zaustavila evropska integracija Crne Gore.
Juče smo farbali avion sa sloganom „28 do 28“. Danas je vrijeme da pokažemo da iza slogana postoji i politička volja da se taj cilj zaista ostvari.
U prilog tome govori činjenica da su teme koje je u Tivtu dodatno afirmisao hrvatski premijer Andrej Plenković na stolu unazad gotovo dvadeset godina.
Izvinjenje predsjednika Crne Gore Mila Đukanovića Hrvatskoj, koje je promptno prihvaćeno, kao i decenije truda da se odnosi sa Hrvatskom normalizuju, pokazali su recept za suočavanje sa prošlošću. Jasno je da bi se uz drugačiju vlast ovi problemi rješavali sporovozno, odnosno nakon što Crna Gora zaključi svoju evropsku putanju.
Pored bilateralnih problema sa Hrvatskom, koji se više ne mogu tretirati samo kroz Poglavlje 31, već i 23, otvoreno ostaje i unutrašnje pitanje voljnosti političke elite da žrtvuje partijske interese i suštinski počne da se bavi evropskim integracijama.
Tu prije svega govorimo o imenovanjima koja zahtijevaju dijalog u parlamentu, odnosno tiču se ključnih funkcija u sudstvu i tužilaštvu, kao i regulatornim tijelima. Vidimo da, iz razloga koje je politički teško dokučiti, kandidati za sudije Ustavnog suda koje uporno predlaže predsjednik Jakov Milatović ne nailaze na podršku u Skupštini, dok je prethodni izbor sudija Ustavnog suda ostao duboko kompromitovan.
Slično je i sa drugim pitanjima koja treba da obezbijede funkcionalnost i vitalnost države vladavine prava, odnosno onoga što se naziva Rechtsstaat.
3Dok vladajuća većina nemilosrdno nastavlja atak na Javni servis, proces imenovanja novih članova Savjeta RTCG već je opterećen dosadašnjom nezabilježenom pravnom i političkom gimnastikom. Sve to dodatno kompromituje institucije koje bi morale biti temelj evropske transformacije društva.
Ovo su samo neke od crtica koje govore u prilog tome da vladajuća većina ne želi da se suštinski bavi evropskim integracijama.
Nedavno je evropska i državotvorna opozicija izašla sa platformom koja treba da bude minimum test minimalne spremnosti vladajuće većine za evropske integracije. Sve ispod toga predstavlja prelazak crvene linije koji ne bi samo kompromitovao proces integracija, već trajno onemogućio dalji politički dijalog.
Čini se da opozicija po prvi put uz sebe ima i veliki dio međunarodne zajednice. Prije svega treba govoriti o naporima Njemačke i Francuske, koje slijedi i značajan broj država članica, među njima i Nizozemska, da se u Crnoj Gori konačno pređe sa formalnog ispunjavanja obaveza na period suštinskih reformi. Vrijeme je da se napusti politika tehničkog usaglašavanja i mahanja plavim zastavicama, a da se otvori prostor za istinski politički dijalog.
Trenutno postoje dva scenarija.
Prvi scenario podrazumijeva nastavak sadašnjeg tempa koji, uprkos svim fanfarama, optimizmu i političkom marketingu, bez suštinskih reformi ne može dovesti do uspješnog završetka pregovora. U tom slučaju Crna Gora rizikuje da se na nju primijeni Makron-Mercov plan.
Iako takav razvoj događaja ne bi bio tragičan, naprotiv, taj plan treba pozdraviti i pohvaliti. Prvi put nakon dvije decenije imamo proaktivan i konstruktivan odnos Evropske unije prema politici proširenja koji pokazuje da se uvažavaju svi rizici i da se sa birokratskog pristupa konačno prelazi na političko rješavanje političkih problema. U crnogorskom slučaju, međutim, njegova primjena bi se nesumnjivo doživjela kao svojevrsna kazna, jer bi Crna Gora bila vraćena u grupu država regiona koje su godinama bile značajno iza nje na evropskom putu.
Drugi scenario podrazumijeva da Evropska unija konačno pokaže više političke odlučnosti. Prije svega, da ambasador Johan Satler započne snažniju suštinsku diplomatsku aktivnost usmjerenu ka ohrabrivanju proevropskih snaga da sarađuju. Ali ne na način da se sva odgovornost delegira opoziciji, već upravo suprotno.
Zakoni demokratije i političke logike koji važe u Austriji i drugim zemljama razvijene evropske demokratije moraju važiti i u Crnoj Gori. Evropske integracije ne mogu biti isključiva odgovornost opozicije, dok vlast istovremeno blokira dijalog, kompromituje institucije i izbjegava reforme.
Jer, juče smo farbali avion sa sloganom „28 do 28“. Danas je vrijeme da pokažemo da iza slogana postoji i politička volja da se taj cilj zaista ostvari.
