Poraz Viktora Orbana na nedavno održanim parlamentarnim izborima u Mađarskoj zatvorio je krug preostalih evropskih autokrata. Politička Evropa tako se, praktično, svela na samo jednog autoritarnog vladara – onog u Srbiji. Predsjednik Aleksandar Vučić ostao je usamljen na pozornici evropskih autokrata koji, uprkos unutrašnjim potresima i tektonskim geopolitičkim poremećajima, još uspijeva da održi privid vlasti.
Trijumf mađarske opozicije, predvođene Peterom Mađarom, nesporno vraća nadu u vitalnost liberalne demokratije i obnovlja privlačnost evropskih vrijednosti. Nakon godina obilježenih talasom desnog populizma, jačanjem autokratskih tendencija širom kontinenta i institucionalizacijom takozvane iliberalne demokratije, vijesti iz Budimpešte bar nakratko vraćaju nadu da je ponavljanje entuzijazma kraja osamdesetih ipak moguće.
18
Zato su reperkusije ovakvog izbornog ishoda mnogostruke. Treba podsjetiti da je Orban, oslanjajući se na političku i ideološku podršku iz Vašingtona, prije svega iz kruga okupljenih u Mar-a-Lagu, ali i na logističku, finansijsku i energetsku podršku iz Moskve, uspio da izgradi politički ekosistem koji je daleko prevazilazio granice Mađarske. Taj model vlasti i ideološki proizvod izvožen je širom Evrope, a možda najvidljivije upravo u Srbiju.
U tom smislu, ovakva promjena u Mađarskoj direktno slabi poziciju Aleksandra Vučića i ubrzava njegov, sve izvjesniji, politički pad. Srbija je ostala bez ključnog zaštitnika unutar Evropske unije – bez glasnogovornika koji je godinama legitimisao autoritarne prakse u Beogradu, relativizovao demokratske deficite i neutralisao kritike na račun Vučićevog mehanizma vlasti. Istovremeno, Budimpešta je bila i generator različitih formalnih i neformalnih projekata koji su služili učvršćivanju te vlasti - finansijski prije svega.
Iz mađarskog ishoda za srpsku opoziciju proizlaze najmanje dva ključna pitanja. Prvo: da li je u stanju da koncipira političku platformu nalik onoj koju je ponudila opozicija u Mađarskoj? I drugo: da li je u stanju da odbrani eventualnu izbornu pobjedu? Za razliku od Mađarske, gdje je članstvo u Evropskoj uniji ipak obezbijedilo institucionalni okvir u kojem izborni proces, ma koliko bio opterećen, nije mogao biti potpuno derogiran, u Srbiji će se i za elementarne izborne uslove morati voditi posebna borba.
Istovremeno, Vučić bez Orbana u Mađarskoj, a sa narušenim odnosima i prema formalnom Vašingtonu, i prema neformalnim centrima moći, kao i sa sve složenijim odnosima prema Moskvi, teže može da izvozi sopstveni ideološki i politički model u region. To, naravno, ne znači da je ta komponenta u potpunosti nestala, ali znači da je oslabljena i da više nema snagu koju je imala u prethodnoj deceniji.
Posljedice takvog razvoja događaja osjećaju se posredno i u Crnoj Gori. Prije svega, mađarski primjer treba da bude inspiracija crnogorskoj opoziciji. Ne samo u pogledu političke poruke, već i u smislu povratka tradicionalnim modelima izborne kampanje – onima koji direktan kontakt sa biračima stavljaju u prvi plan. U vremenu opšte medijske izolacije i digitalne fragmentacije javnosti, upravo neposredna komunikacija može postati presudan instrument političke mobilizacije.
Ipak, mađarska lekcija ne iscrpljuje se samo u metodama kampanje. Ništa manje važno nije ni pitanje definisanja jasnog političkog proizvoda.
Opozicija u Mađarskoj uspjela je da logistički pokrije politički teren, ponudi prepoznatljivu alternativu i uspostavi jasnu dihotomiju u odnosu na režim. Upravo je to lekcija koju bi crnogorska opozicija morala da usvoji već sada: da, pripremajući se za parlamentarne izbore, počne da oblikuje platformu, profiliše ponudu i jasno se pozicionira u odnosu na aktuelnu parlamentarnu većinu.
U suprotnom, moglo bi se desiti da pobjeda mađarske opozicije ostane samo kratkotrajan podsticaj, bez stvarnog političkog efekta u regionu. A to bi bila propuštena prilika. Jer, ono što se dogodilo u Budimpešti nije samo promjena vlasti u jednoj državi, već i snažan podsjetnik da nijedan autokratski model nije vječan – čak ni onda kada djeluje duboko ukorijenjeno.
Na kraju, simbolično je da su se Mađari, sedamdeset godina nakon što su se suprotstavili sovjetskim tekovinama, danas na drugačiji način – i gotovo uspješno – suprotstavili obnovi neosovjetskog imperijalnog zagrljaja.
