PES je, netom su izbori u Mađarskoj okončani, krenuo u pokušaj saniranja političke štete zbog dilova Milojka Spajića i Viktora Orbána. Najprije je tvitom Vasilija Čarapića plasirana tvrdnja o „očiglednoj paraleli“ PES-a i mađarske Tisze. Onda je u javnost nepotpisanim PR tekstom gurnuta tvrdnja, propraćena serijom zvaničnih fotografija, da su sa dosadašnjim mađarskim premijerom zapravo navodno tijesno sarađivali predsjednici crnogorskih vlada prije 2020, a ne Spajić.
Problem PES-a je, međutim, što, kao i obično, njihove tvrdnje nijesu potkrijepljene činjenicama. A nijesu jer su činjenice, kao i obično, upravo suprotne onome što PES tvrdi.
Orbán do 2020. i Orbán nakon 2020. nijesu isti
Uobičajeni sastanci predsjednika vlada Crne Gore i Mađarske prije 2020. su nesporni. Prvo, zato što su bili transparentni, a to su bili jer je Vlada CG od 2013. do 2020. bila po godišnjim mjerenjima relevantnih NVO iz šest država Zapadnog Balkana ubjedljivo najtransparentnija vlada u regionu, dok se sad ne zna ko pije ako plaća.
Drugo, zato što su bili zvanični, dakle redovni. I treće, zato što ti sastanci nijesu bili suprotni zajedničkoj politici EU. Sa Mađarskom su tada bez ikakvih problema i ekonomski i politički sarađivale sve države članice i svi lideri EU, a Crnoj Gori je Mađarska čak jedno vrijeme, prije našeg članstva u NATO-u, bila kontakt država za Sjevernoatlantski savez.
EU je do 2020. vodila prema Mađarskoj politiku mekih pritisaka kroz političke debate i formalne procedure zbog pojedinačnih, sa stanovišta EU, problematičnih propisa usvojenih u Mađarskoj poput zakona o penzionisanju sudija 2012. ili zakona o NVO, politike prema LGBTI osobama itd.
Budimpešta je u to vrijeme bez ikakvih problema koristila milijarde eura iz kohezionih fondova EU jer je procjena Evropske komisije bila da su ti zakoni i te politike protivni temeljnim vrijednostima EU, ali da ne narušavaju generalni kurs Mađarske.
Za razliku od tog vremena i tih kontakata, sastanci Milojka Spajića i Viktora Orbána 24. oktobra 2024. i 1. jula 2025. su problematični po više osnova. Među ostalim i zato što su upriličeni u vrijeme kada je Mađarska naveliko bila pod evropskim sankcijama, a njen premijer izolovan od strane EU samo na onu komunikaciju koja je nužna. I zato što su sastanci Orbán – Spajić bili, kako je to zvanično saopšteno, radni, a ne redovni. Dakle nijesu morali biti organizovani.
Milojko Spajić i Viktor Orbán, 1. juli 2025.
EU je, naime, decembra 2020. usvojila akte koji su joj omogućili da u aprilu 2022. uslovi pomoć Mađarskoj vladavinom prava u toj zemlji. U decembru 2022. EU je, zbog niza antievropskih postupaka mađarskih vlasti, prije svega favorizovanja vlastima bliskih kompanija u javnim nabavkama i sumnji u nezavisnost pravosuđa, odnosno u neadekvatno procesuiranje moguće korupcije na visokom nivou, donijela odluku da zamrzne 22 milijarde eura namijenjenih Mađarskoj iz kohezionih fondova i Plana EU za oporavak.
Viktor Orbán je, ulaganjem veta Mađarske na pomoć EU Ukrajini, bez obzira na kasnije povlačenje veta nakon političke trgovine sa Briselom, protivljenjem sankcijama Rusiji i nenajavljenim posjetama Moskvi i Pekingu jula 2024, te tamo plasiranim stavovima koji su odudarali od zajedničke vanjske i bezbjednosne politike EU, sam sebe izopštio. Izolacija je išla dotle da su lideri EU bojkotovali čak i neformalne sastanke koje je Mađarska organizovala tokom svog predsjedavanja Vijećem EU u drugoj polovini 2024. Nije bilo zvaničnih posjeta evropskih zvaničnika osim nužnih.
I američki senatori tada, u vrijeme administracije Joea Bidena, nailazili su u Budimpešti na zatvorena vrata. Zahladili su čak i odnosi Mađarske s državama tradicionalno dobre saradnje – Njemačkom i Poljskom… Jedini evropski lider koji je redovno komunicirao s Viktorom Orbánom bio je premijer Slovačke Robet Fico. Ali se Orbán redovno sastajao sa Vladimirom Putinom – četiri puta od 2022, Aleksandrom Vučićem – broja se ne zna, i od jeseni 2024. do ljeta 2025. sa Milojkom Spajićem – najmanje dva puta.
Euroactiv - 27. januar 2023.
Dakle, u situaciji u kojoj je Mađarska pod sankcijama EU, što je bio prvi takav slučaj u istoriji Unije, Milojko Spajić se dva puta u manje od devet mjeseci javno sastaje sa od Evrope izolovanim Viktorom Orbánom. Štoviše, dilove s njim umotane u međudržavne sporazume opisuje i u zvaničnoj izjavi i u službenom izvještaju Vladi kao „istorijske“ i „monumentalne“, pri čemu javnost ne zna kojim su mađarskim kompanijama oni bili namijenjeni.
Doček u Budimpešti naziva „fantastičnim“. Tvituje da je sve to između njega i Viktora Orbána „početak najintenzivnije međudržavne saradnje ikada“ i izjavljuje da je za tu saradnju „samo nebo granica“.
Milojko Spajić i Viktor Orbán, 1. juli 2025.
Similis simili gaudet
Moglo bi se, naravno, Spajićevom grandioznom stilu izražavanja i superlativima ne davati toliki značaj i tumačiti nezrele razdragane opise kao danak političkom neiskustvu i očitom nedostatku širine i dubine neophodne za efektivan, a manje bombastičan vokabular. Ali, lako bi bilo da su ovdje samo riječi problematične. Još više su to djela.
Poprilično je sličnih, a po državu suštinskih premijerskih postupaka Viktora Orbána i Milojka Spajića. Obojica su, prvi 2010, a drugi petnaestak godina kasnije, posegnuli u budžet. Orbán je razvalio penzioni, a Spajić zdravstveni fond. I jedan i drugi su akrobacijama štimovali budžetske deficite. I bili su rekorderi inflacije. Mađarska je u mandatu Viktora Orbána bila prva u EU po stopi inflacije od dvadeset i kusur odsto. Ubjedljivi rekord je držala od pred kraj 2022. do pred kraj 2023. Crna Gora je septembra 2025. bila s Kosovom, prema zvaničnim podacima Eurostata, rekorder u regionu Zapadnog Balkana za taj mjesec.
I Viktor Orbán i Milojko Spajić su populističkim mjerama bez ekonomske osnove kupovali naklonost birača. U mađarskoj izvedbi to je učinjeno trinaestom penzijom, a u crnogorskoj linearnim povećanjem plata. I Orbán i Spajić su najavljivali ili pokretali kontroverzne projekte – jedan u Budimpešti, drugi na Velikoj plaži i to s istim investitorom.
I jedan i drugi su nizom bahatih i autoritarnih postupaka smanjivali ulogu parlamenta, pogotovo nadzornu, pretvarajući zahtjevima za hitnim usvajanjem desetina zakona bez valjane rasprave najviše zakonodavno tijelo u mašinu koja samo izglasava sve ono što je prethodno dogovoreno u uskom krugu.
I Viktora Orbána i Milojka Spajića krasi ista osobina bahatog odnosa prema poslanicima, medijima i javnošću uopšte. Konačno, i jedan i drugi imaju i obožavaju istog političkog i ekonomskog gurua, onog koji je cio svijet o jadu zabavio.
Prema tome, FIDESZ se na crnogorskom kaže PES.
