Bauk AfD-a kruži Njemačkom i Evropom. Zapadni političari, analitičari i evropske diplomate upozoravaju na rast ekstremne desnice, njene veze sa Kremljom i Pekingom i opasnost koju predstavlja za liberalnu demokratiju i evropsku bezbjednost.
Strah, razumije se, nije neosnovan - istorijski refleks je i dalje prisutan. Snaga AfD-a posebno je vidljiva na prostoru bivše Istočne Njemačke, koji i dalje nosi teret sovjetske okupacije, autoritarne političke kulture i deindustrijalizacije nakon ujedinjenja. Razlike između istoka i zapada nijesu nestale padom Berlinskog zida, kao ni osjećaj zapostavljenosti i nepovjerenje u institucije.
23To može objasniti rast AfD-a, ali ga ne može opravdati.
Zato se Evropa s pravom pita kako zaustaviti AfD. Ali postoji mnogo neprijatnije pitanje: zašto Evropska unija u Crnoj Gori podržava njegove balkanske verzije?
Ne radi se o identičnim partijama niti o identičnim istorijskim okolnostima - naravno. Riječ je doduše o istoj političkoj funkciji i psihološkim kapacitetima. Ako je AfD opasan jer relativizuje prošlost, napada liberalni poredak, etnički nacionalizam uvodi u institucije i oslonac traži u autoritarnim silama - što su onda Andrija Mandić i Milojko Spajić?
Ako je AfD prijetnja zato što normalizuje ono što je demokratska Njemačka decenijama držala izvan prihvatljivog političkog prostora, što je onda politika koja u Crnoj Gori četničku ideologiju rehabilituje, ratne zločince oplakuje, a negiranje genocida svodi na „različito mišljenje“?
Što je to ako nije AfD u balkanskoj izvedbi?
Zapravo, Crna Gora nema jedan AfD. Ima čitav niz malih AfD-ova, različito upakovanih i raspoređenih unutar vlasti. Jedni otvoreno slave ratne zločince i služe interesima Beograda i Moskve. Drugi im obezbjeđuju većinu. Treći ih peru pred zapadnim partnerima. Svi zajedno učestvuju u istom poslu.
U Njemačkoj je oko AfD-a podignut demokratski sanitarni kordon. U Crnoj Gori njegova lokalna varijanta dobila je mjesto na čelu Skupštine, pristup bezbjednosnom sistemu i mogućnost da određuje pravac državne politike. Ono što bi u Berlinu izazvalo politički zemljotres, u Podgorici se proglašava pobjedom pomirenja.
PES je radikalnu desnicu legalizovao, uveo je u središte sistema i predstavio kao sastavni dio evropske vlasti. Posebno je porazno što se pojedini funkcioneri PES-a otvoreno oduševljavaju upravo AfD-om, dok građanima prodaju priču o evropskom centru.
Demokrate su, osim što su šešeljizovale crnogorski politički jezik, postale institucionalno i bezbjednosno pokriće za upliv malignog ruskog i srpskog uticaja. Strane partnere tretiraju kao malu djecu kojoj je dovoljno nekoliko puta ponoviti priču o navodnoj evropskoj i euroatlantskoj politici. Izvan te predstave dijele moć sa partijama koje zastupaju interese Moskve i Beograda.
U Njemačkoj je sumnja u veze sa Moskvom ili Pekingom dovoljna za istragu. U Crnoj Gori se služenje interesima druge države naziva legitimnim predstavljanjem dijela stanovništva
Bošnjačka stranka ima drugačiju istorijsku i ideološku poziciju, ali njeno učešće u takvoj vlasti obezbjeđuje privid multietničnosti. Ne mora se dijeliti ideologija radikalne desnice da bi joj se služilo kao politički alibi. Dovoljno je zbog funkcija i resursa prećutati ono što bi se iz opozicije navodno osudilo.
Najveći problem, međutim, nije u tome što ove partije rade ono zbog čega postoje. Problem je što im Evropska unija pomaže da tu politiku predstave kao prihvatljivu. Prije svega kroz ponašanje svog predstavnika u Podgorici, ambasadora Johana Satlera, koji Mandića ne tretira kao nosioca politike suprotne evropskim vrijednostima, već kao nezaobilaznog partnera, sagovornika i člana navodne evropske porodice.
Tako se ono što je u Njemačkoj neprihvatljivo u Crnoj Gori relativizuje. Umjesto sanitarnog kordona, dobili smo diplomatsku rehabilitaciju.
Evropska unija zna ko su njeni sagovornici. Zna njihove stavove o Rusiji, NATO-u, Srebrenici, Kosovu i crnogorskoj državnosti. Zna da njihov cilj nije evropska reforma Crne Gore, već njeno političko i identitetsko preoblikovanje. Zato više nije moguće govoriti o neinformisanosti. Riječ je o svjesnoj relativizaciji zarad privida stabilnosti i nekoliko zatvorenih pregovaračkih poglavlja.
U Njemačkoj je sumnja u veze sa Moskvom ili Pekingom dovoljna za istragu. U Crnoj Gori se otvoreno služenje interesima druge države naziva legitimnim predstavljanjem jednog dijela stanovništva. U Njemačkoj se izdaja istražuje. U Crnoj Gori se izdaja glorifikuje i nagrađuje najvišim državnim funkcijama.
U Berlinu se Evropa boji AfD-a. U Podgorici ga hrani, pere i proglašava partnerom. Ne morate, dakle, ići u bivšu Istočnu Njemačku da biste vidjeli kako izgleda AfD na vlasti. Imamo AfD kod kuće.
