Zvanični istorijski narativi su često, ako ne po pravilu, u odnosu zavisnosti prema, odnosno, ovisnosti o političkom sistemu i društvenom poretku u kojem su kreirani.
Izuzetno su rijetki slučajevi koji ilustruju nezavisnost jer, na kraju krajeva, apsolutna objektivnost ne postoji. Osim toga, cijena nezavisnosti i objektivnosti koja se plaća je veoma visoka, a istoričari su rijetko spremni i sposobni da podnesu taj ceh.
Istorijski narativi o Drugom svjetskom ratu u Crnoj Gori nijesu izuzetak od ovog pravila. Stoga su, naravno, dobrodošle nove interpretacije istorijskih izvora koje se ne mogu kategorizovati kao poslovične dvorske istorije. One su, nažalost, rijetke.
Problem s novim interpretacijama i narativima, međutim, nastaje i onda kada su oni proizvod metodološki upitnih pristupa, uprkos činjenici da raspoloživa građa o ovom periodu naše istorije nudi relativno jasnu sliku kolaboracionističkog naporačetnika, balista i muslimanske milicije na našem prostoru. Primjeri koji ovo ilustruju su isuviše brojni da bi ovdje bili navedeni.
U ovoj tački problematična metodologija postaje dio revizionističkog napora bez obzira da li se to radi namjerno ili ne. Azbuka ovog sofisticiranog revizionizma je obimna i uključuje obavezno insistiranje na tvrdnji o odbrambenoj funkciji (u zaštiti vjerske grupe, etničke grupe, naroda, nacije) dokumentovano kolaboracionističkih vojnih formacija.
Ovo je kognitivni okvir koji saradnike okupatora premeće u zaštitnike specifične zajednice, a njihove zločine svodi na strašni epski postulat “zlo činiti ko se od zla brani, tu zločinstva nema nikakvoga”.
Ovakav savremeni revizionistički napor, iako jasno vidljiv i lako detektovan, biva zaklonjen dominantnim političkim diskursom u Crnoj Gori sa značajnim elementima etničkog, nacionalnog i vjerskog, koji omogućava da se konstruišu kategorije apsolutne žrtve i apsolutnog krivca.
Mi živimo vrijeme koje proizvodi značajne akademske iskorake u sferu istraživanja do sada marginalizovane istorijske građe, ali takvi iskoraci nerijetko služe da se dodatno ankeriše politički potkan narativ o pomenutoj kategoriji apsolutnih krivaca za istorijske nedaće koje je propatila i preživjela specifična etnička grupa, nacija ili vjerska zajednica.
Zajednica-žrtva se istovremeno kategorizuje kao apsolutna i preko povlačenja linije kauzaliteta između temporalno razdvojenih zločina. Prosto rečeno, “naši” su uvijek branili nevinost, a “njihovi” su uvijek krvavili ruke.
Ovo je, nažalost, tačka susreta svih revizionizama bez obzira pod kojom zastavom obitavaju i u kojim bogomoljama šapću o sopstvenim grijehovima.
