Obilježavanje dvije decenije obnove nezavisnosti Crne Gore potvrdilo je istorijsko i političko nasljeđe generacije koja je utemeljila, oblikovala i sprovela ideju obnove nezavisnosti. Ispravnost referendumske odluke i njen emancipatorski karakter najbolje potvrđuje činjenica da su prvi put u savremenoj istoriji ovaj jubilej obilježavali i oni koji su drugačije mislili 2006. godine.
Simbolički, dvadesetogodišnjica od obnove nezavisnosti označila je i konačni poraz svih onih koji su decenijama pokušavali da stave znak jednakosti između države i vlasti. Poraz politike koja je u pokušajima da kriminalizuje vlast, kriminalizovala ideju nezavisne, građanske, interkulturalne i prozapadne Crne Gore.
Cetinje, 21. maj 2026. Foto: Prijestonica
Jubileji su, takođe, i prilika za svođenje bilansa, a bilansi su u politici najvidljiviji kroz nasljeđe koje je jedna politička generacija ostavila iza sebe. Posljednjih šest godina u kojima su na vlasti strukture koje su dominantno politički poražene 2006. godine, omogućile su da slika o bilansima političkih generacija bude još jasnija.
Bez ambicije da glorifikujemo ili relativizujemo propuste i negativne strane političke generacije koja je obnovila nezavisnost Crne Gore, postoji sasvim dovoljno argumenata koji potvrđuju tezu da je političko nasljeđe koje je ostalo iza ove generacije najrelevantnija legitimizacija njihove uspješnosti. Bez obzira iz kog političkog rakursa posmatrali to nasljeđe, nemoguće je negirati da je politička generacija koja je 2020. godine otišla sa vlasti u više navrata očuvala mir i stabilnost, utemeljila građanski i interkulturalni koncept države.
To je generacija koja je prvi put u istoriji promovisala i sprovela ideju o ekonomskoj samoodrživosti Crne Gore, uvela monetarnu stabilnost kroz uvođenje eura, što je u konačnom dovelo do poboljšanja životnog standarda koji je danas na nivou od 55% prosjeka EU. Ta generacija je na miran i demokratski način obnovila nezavisnost, uvela Crnu Goru u NATO i dovela je na korak do punopravnog članstva u EU. Šta god mislili o karakteru i sadržaju tih vlasti, ovo je nasljeđe koje se ne može relativizovati i ignorisati.
Ispravnost svih ovih odluka potvrdila je proslava dvije decenije od obnove nezavisnosti, koja je u punom smislu legitimisala sve vrijednosne i političke odluke iz 2006. godine. Legitimizacija političkog nasljeđa ove generacije trebalo bi da bude jasno upozorenje političkim elitama koje obnašaju vlast nakon 2020. godine. Koliko god s razlogom kritikovali prakse bivše vlasti, aktuelne političke elite moraju razumjeti da je iza te generacije ostalo ozbiljno i relevantno političko i istorijsko nasljeđe. U skladu sa tim, postavlja se jednostavno pitanje: šta može biti njihovo političko nasljeđe?
Iako je politička platforma putem koje su došli na vlast anticipirala suštinski zaokret, nove političke elite preuzele su ključne vrijednosne obrasce i modele vođenja države iz prethodnog perioda. Izuzimajući populistički program ekonomskih reformi, nove političke elite nijesu ponudile nijednu ideju niti političku platformu koja ima potencijal da bude njihov politički legat.
U ovom trenutku, političko nasljeđe aktuelnih struktura dominantno se vezuje za praksu partijskog zapošljavanja, kontinuirani rast javnog zaduženja, slabljenje građanskog i sekularnog karaktera države, kao i za prenos značajnog dijela materijalnog kulturno-istorijskog nasljeđa Crne Gore na vjersku organizaciju iz druge države. Umjesto artikulisanja novih ideja, razvojnih politika i drugačijih obrazaca političkog djelovanja, kompletnu političku debatu sveli su na infantilnu poruku: a šta su sve radili oni prije nas?
Simbolički, dvadesetogodišnjica od obnove nezavisnosti označila je i konačni poraz svih onih koji su decenijama pokušavali da stave znak jednakosti između države i vlasti
U demokratijama osnovna funkcija političkog djelovanja jeste transformacija i emancipacija društva, a ne populističko povlađivanje raspoloženjima i interesima naroda. Zbog toga je svaki pokušaj političke legitimizacije isključivo kroz kritiku prethodnih vlasti, unaprijed osuđen na propast. Crnogorski političari o tome moraju voditi računa, posebno u kontekstu aktuelnog geopolitičkog trenutka u kojem se Crna Gora priprema za punopravno članstvo u EU.
Za razliku od političke generacije koja je obnovila nezavisnost i koja za tu ideju nije imala podršku ni Evropske unije ni Sjedinjenih Američkih Država, aktuelna generacija političara nema to ograničenje. Štaviše, spisak izazova sa kojima se moraju suočiti je jasan i precizno definisan. Do 2050. godine Crna Gora mora konsolidovati državni identitet, dodatno afirmisati ustavna načela sadržana u preambuli Ustava, riješiti pitanje energetske nezavisnosti i proizvodnje hrane, unaprijediti odbrambene i vojne kapacitete, razvijati nauku i inovacije, uz temeljnu reformu koncepta obrazovanja.
Politička i istorijska relevantnost jedne generacije ne može se mjeriti trajanjem vlasti, već trajnošću vrijednosnog i ideološkog okvira, kao i strateških odluka koje će iza njih ostati. Dvije decenije od obnove crnogorske nezavisnosti potvrđuju tu tezu, ali i upozoravaju da se relevantnost i uspješnost političkih generacija koje će u narednim decenijama voditi ovu državu neće mjeriti negacijom političkih protivnika i populizmom, već spremnošću da ponude viziju razvoja koja će poput ideja iz 2006. godine imati emancipatorski i državotvorni karakter.
