Politička elita koja danas upravlja Crnom Gorom, a koja svoje političke impulse dominantno dobija iz Beograda, uz snažan uticaj Moskve, nakon osvajanja vlasti prešla je na novu matricu djelovanja. Period opozicionih antidržavnih nasrtaja i permanentne konfrontacije zamijenjen je fazom institucionalizacije. Metode koje su bile djelotvorne dok su bili opozicija više nijesu dovoljne kada upravljate državom i predstavljate vlast.
Parlamentarnu većinu najbolje personifikuje predsjednik Skupštine Andrija Mandić, koji sve rjeđe poseže za simbolikom četničkog vojvode, dok istovremeno on i njegov savjetnički tim pažljivo grade imidž evropskog konzervativnog državnika.
70Međutim, ništa od toga ne proizlazi iz ideološke transformacije, već iz prihvatanja geopolitičkih realnosti. Dobro razumiju da Crna Gora nema prostor da promijeni svoj spoljnopolitički kurs. Članstvo u NATO-u, evropske integracije i partnerstvo sa Zapadom predstavljaju činjenice koje nije moguće poništiti bez ozbiljnih posljedica.
Zbog toga je usvojena nova strategija. Umjesto otvorene konfrontacije sa Zapadom, prihvaćen je postojeći geopolitički okvir. Cilj više nije da se Crna Gora izvede sa evropskog puta, već da njime nastavi da ide kao suštinski drugačija država. Drugim riječima, ne mijenja se pravac, već karakter države koja tim putem ide.
To je suština političkog projekta koji se danas sprovodi. Na površini se više ne osporava referendum o nezavisnosti, ne blokiraju se državne proslave, formalno se ne dovode u pitanje evropske integracije niti članstvo u NATO-u. Ali se ispod površine sistematski mijenja identitetski sadržaj države.
Ilustracija takve politike jeste pokušaj kodifikovanja takozvane trobojne zastave kao prihvatljivog državnog simbola, čime se pod plaštom tradicije normalizuje simbolički okvir velikosrpske ideologije. Istovremeno se sistematski mitologizuje istorija, a državne ceremonije pretvaraju u platforme za promociju sasvim drugačijeg identitetskog narativa.
Najbolji primjer bila je svečanost povodom dvadeset godina članstva Crne Gore u Ujedinjenim nacijama. Umjesto da to bude obilježavanje jednog od najvažnijih spoljnopolitičkih dostignuća obnovljene crnogorske države, predsjednik Skupštine Andrija Mandić svoj govor gradi guslanjem o Kosovskom boju. Time se jasno pokazuje da cilj nije obilježavanje državnog jubileja, već njegovo simboličko preoblikovanje u skladu sa narativom velikosrpske politike.
Posebnu težinu tome daje činjenica da su takvom događaju legitimitet dali i predstavnici diplomatskog kora. Mnogi od njih će se jednog dana, kao i njihove vlade, stidjeti i izvinjavati kako su godinama davali legitimitet postepenom razdržavljivanju Crne Gore, ne prepoznajući politički projekat koji se odvijao pred njihovim očima.
U tom procesu relativizuje se nacionalni identitet Crnogoraca, održava se vještačka etnička polarizacija i produbljuju društvene podjele. Nažalost, u tome svoju nečasnu ulogu igra i dio političkih predstavnika manjinskih naroda koji, svjesno ili nesvjesno, daju legitimitet procesu preoblikovanja karaktera države.
Istovremeno traje intenzivna revizija istorije. Mitologizuje se prošlost, ali i sadašnjost, stvarajući novi narativ u kojem crnogorska državnost postaje sporedna, a velikosrpski istorijski pogled dobija status poželjne interpretacije. Sve se to odvija gotovo neprimjetno, dok još uvijek ošamućeni i mamurni dio crnogorske intelektualne elite pobjedonosno govori o protokolarnim uspjesima i ponekoj proslavi, ne primjećujući da se u međuvremenu mijenja sama suština države.
Velikosrpska politika u Crnoj Gori nije nastala dolaskom ove vlasti. Naprotiv, riječ je o projektu dugog istorijskog kontinuiteta, koji se može pratiti još od početka XX vijeka. Nesporno je da režim Aleksandra Vučića pruža do sada najsnažniju političku, medijsku i institucionalnu podršku tom projektu, ali on nije njegov jedini niti presudni oslonac.
Ideološka, vjerska i sociološka komponenta tog projekta toliko su duboko ukorijenjene da mogu opstajati i bez trenutne političke podrške iz Beograda. One strpljivo čekaju i hrane se svakim crnogorskim političkim lutanjem.
U tom smislu, Andrija Mandić ne radi ništa što njegovi politički prethodnici nijesu pokušavali decenijama. Razlika je u metodama. Za razliku od ranijih generacija velikosrpske politike, koje su ulazile u direktan sukob sa političkim Zapadom, današnja generacija bira upravo suprotan pristup. Na pitanjima koja ne zadiru u identitetsku i kulturnu sferu nastoji biti kooperativna i predvidiva, izbjegava otvorenu konfrontaciju sa zapadnim partnerima i koristi pukotine nastale unutar transatlantske zajednice kako bi nesmetano sprovodila svoju dugoročnu strategiju.
Zato bi najveća greška bila vjerovati da je riječ o dnevnoj politici ili pukom dodvoravanju biračkom tijelu. Naprotiv, riječ je o strateškom promišljanju budućnosti. Računica je jednostavna – Crna Gora će ući u Evropsku uniju, ostaće dio političkog Zapada, ali će do tada biti dubinski transformisana u identitetskom, kulturnom i istorijskom smislu.
Drugim riječima, cilj nije da Crna Gora prestane biti evropska država, već da postane srpska država na Zapadu. Upravo je to suština projekta koji velikosrpska politika pokušava da ostvari već gotovo vijek i po.
