Na marginama Samita EU – Zapadni Balkan u Tivtu, francuski predśednik Makron pośetio je Cetinjski manastir i njegovoga predśednika Joanikija.
Bio je tu, vele, i „Makronov domaćin“, ali izgleda ili nije imao što reći ili niko njegove riječi nije uzeo za ozbiljno. Koliko je Beogradskoj patrijaršiji bitan, pokazuje cijeli set fotografija na sajtu Mitropolije na kojima Milatovića, iako je ispod svake uredno potpisan, nema ni u zapećku, čak ni na širim kadrovima. Nema ga ni u kabinetu tokom prijema, ni na zajedničkoj slici sa sveštenstvom, ni na slikama darivanja. Da je crnogorski predśednik zaista bio u Manastiru, a ne samo ispred, pokazuje tek jedna fotografija, u kojoj prikladno skrušeno stoji u pozi stidne mlade. Vjerujem da ni „Makronovom domaćinu“ nije potrebno previše da između slika pročita poruku Mitropolije.
63Naš „namjerni pobjednik na izborima“ nije naročito bitan ni za ovaj tekst, osim da slikovito pokaže kako je Beogradskoj patrijaršiji država dekor, čije figurante po potrebi zadržava ili odbacuje.
Povod je za ovaj tekst jedna znamenita čaša.
Joanikije je, obavijestiše nas, francuskome predśedniku beśedio „o misiji, kulturnoj i duhovnoj djelatnosti Mitropolije crnogorsko-primorske u Crnoj Gori, kao i o mnogovjekovnom staranju Srpske pravoslavne Crkve na očuvanju i izgradnji hrišćanskog i kulturnog nasljeđa na ovim prostorima“. Kao dokaz toga tobožnjega „mnogovjekovnoga staranja“ srpske crkve na ovim prostorima, Makronu je poklonio repliku „ranohrišćanskoga diskosa, poznatog pod nazivom 'Podgorička čaša', relikviju koja je pronađena na lokalitetu Duklja, a koja se danas čuva u čuvenom muzeju Ermitaž“. Konkretni poklon nije protokolarni, već duboko politički čin.
U saopštenju Mitropolija naglašava da je čaša iz Duklje, ističe čuvenost Ermitaža, ali prećutkuje da je Duklja u 4. ili 5. vijeku, iz kojega doba čaša potiče, bila centar rimske provincije Prevalitane. U staklo čaše urezane su slike iz Staroga i Novoga zavjeta, a tekst je ispisan latinskim jezikom i pismom. O slovima i jeziku, naravno, ni riječi.
Posezanje za Podgoričkom čašom bjelodano pokazuje da je „autorizovani diskurs nasljeđa“ (termin Loradžejn Smit) s početka ovoga stoljeća bio uspješan i jak. Državni diskurs osnaživao je crnogorski savremeni identitet koristeći starinu u njegovome utemeljenju, za što postoje faktički osnovi. Pokušaji crnorizaca da tu vezu potru kletvama i posprdavanjem s Dukljanima i dukljanstvom pokazali su se jalovim, jer su očito samo učvršćivali istorijski i identitetski kontinuitet.
Stoga je Beogradska patrijaršija posegnula za nasilničkom, revizionističkom taktikom: „Što ne možeš pobijediti, otmi pa prilagodi.“ Prvo je ustanovila episkopat dioklijski, pa je na sebe prepisala dio arheološkoga lokaliteta Duklja (u Upravi za nekretnine zaveden kao neplodno zemljište), a onda je neplodno zemljište ritualno oplodila konstruišući „tradiciju“ liturgijanja. Na kraju je arheološki predmet iz Duklje pretvorila u „relikviju“, a njegovu repliku u diplomatski rekvizit crkvene aproprijacije crnogorskoga nasljeđa.
Darivanjem baš ove replike francuskome predśedniku Beogradska patrijaršija je u međunarodni opticaj puštila vlastito tumačenje crnogorske prošlosti. Prisvojila je najranije slojeve hrišćanstva na ovim prostorima (mnogo starije od velike šizme i podjele na pravoslavni i katolički svijet) i predstavila se kao „čuvar“ i vlasnik cjelokupnoga kulturnoga nasljeđa na teritoriji današnje Crne Gore. Podgorička čaša joj je tapija. Njome zapravo konstruiše i kvazilegitimiše sopstvenu „mnogovjekovnu“ istoriju, prema kojoj se njeno postojanje – van svakoga zdravoga razuma i činjenica – katapultira direktno u Rimsko Carstvo.
Jasno je da Beogradska patrijaršija grabi sve što stigne jer joj se može, jer joj se dopušta da može. Krivica pripada prije svega sluganjskoj i beskičmenoj državnoj administraciji
U Crnoj Gori autorizovani diskurs nasljeđa više nije u državnim institucijama i muzejima, o Ministarstvu kao krovnoj instituciji kulture da i ne govorimo. Tim diskursom čvrsto upravlja Beogradska patrijaršija, kojoj državni aparat prislužuje. Zato se Beogradska patrijaršija i nedavno pokušala infiltrirati u Državni arhiv, kao u Duklju – da bi postigla potrebni nivo ekspertize za tehnički segment tumačenja prošlosti. Da kroz Arhiv sebe konstituiše kao prve, kao jedine prave i autohtone, čime svi ostali postaju došljaci, naknadni i izmišljeni.
I nije riječ o izolovanome činu, niti o izolovanome slučaju. U pitanju je sistematsko zaposijedanje istorijskih lokaliteta po principu: lociraj nalazište, zavrti tradiciju i za pojas zađeni! Pa BG patrijaršija kao iz bubnja izvlači sljedeću svoju svetinju iz 4. vijeka. Možda Veliki pijesak, đe već služe liturgiju na mjestu ranohrišćanskoga hrama. Ili Tumbarica u Donjoj Ržanici kod Berana s tragovima ranohrišćanske jednobrodne crkve, đe je Eparhija budimljansko-nikšićka bila nosilac IPA projekta za arheološka istraživanja. You name it, they claim it.
Beogradska patrijaršija uspostavlja se taman kao Bog – bila je sveprisutna i kad nije postojala. A kao i u svakoj dogmi, notorne se besmislice ne smiju preispitivati. Njima se bezuslovno vjeruje, jer slijede jednostavnu logiku.
Je li tu bio hram? – Jeste.
Služi li sad tu pravoslavna crkva liturgije? – Služi.
Je li to onda pravoslavno? – Mora biti.
Drži li te liturgije Beogradska patrijaršija? – Drži.
Je li to onda srpsko? – No čije bi bilo!
Đe su danas srpski popovi, tu je srpsko mnogovjekovno staranje. Tom logikom vođen 27. aprila prošle godine episkop Pajsije Đečević liturgiju na Duklji držao je, kako reče, „na temeljima prve srpske države i mjestu gdje su bili episkopi dioklijski“.
Ali ko je htio čitati, vidio je ovu nakanu i u Temeljnome ugovoru, đe su u preambuli nacrtali svoje trajanje (a zapravo besprizorno prisvajanje sveg opštehrišćanskog nasljeđa) od apostolskih vremena: „Polazeći od činjenice da je Hrišćanska Crkva na prostoru Crne Gore prisutna od apostolskih vremena i njenog kontinuiteta-misije kroz istorijsko pravoslavno i crkveno ustrojstvo od osnivanja Zetske, Budimljanske i Humske Episkopije Žičke Arhiepiskopije (1219-1220g.)".
Jasno je da Beogradska patrijaršija grabi sve što stigne jer joj se može, jer joj se dopušta da može. Krivica pripada prije svega sluganjskoj i beskičmenoj državnoj administraciji. Umjesto replikom Podgoričke čaše crkvene apologete u državnome aparatu strane diplomate daruju likovnim fantazijama o Karađorđevića kapeli iz 1925. godine. Kao da i diplomatskim protokolom žele Beogradskoj patrijaršiji nacrtati da „sve je moje tvoje“.
Beogradska patrijaršija jednom čašom od svojega vijeka trajanja u Crnoj Gori pravi lažnih sedamnaest stoljeća, a državni aparat od crnogorske prekomilenijumske baštine pravi neplodno zemljište.
Ako nam je to ok, onda ništa.
