Kmetstvo u Rusiji ukinuto je 1861. godine, ali su istorijsko nasljeđe ovog hijerarhijskog modela, njegovi društveni i politički obrasci djelovanja, dugo ostali temelj ruske državne politike. Politički akt o emancipaciji seljaštva nije uništio vrijednosni i institucionalni model ruske države koji je oblikovan na modelu bespogovorne poslušnosti, paternalizma i podređenosti nižih društvenih slojeva autoritetu.
Politički akteri stavljaju istorijsko sjećanje i kolektivno pamćenje u funkciju političke mobilizacije, svjesni da će u Crnoj Gori uvijek biti dovoljno onih koji će pristati na tu vrstu političke lojalnosti
To nasljeđe postalo je ugaoni kamen ruske autokratske države, oblikovalo je i njene imperijalne ambicije u okviru kojih su drugi narodi često predstavljani kao objekti političkog starateljstva, zaštite i navodne emancipacije zasnovane na ideji istorijske misije i istorijskog prava.
Kroz taj okvir oblikovana je i ruska državna politika prema Crnoj Gori u 18. i 19. vijeku, na šta nas je podsjetio ambasador Ruske Federacije u Crnoj Gori Aleksandar Lukašik u autorskom tekstu objavljenom povodom 20 godina diplomatskih odnosa Crne Gore i Rusije.
U romansiranom političkom pamfletu sa istorijskim reminiscencijama izvučenim iz konteksta, ambasador Lukašik oblikuje klasičan crno-bijeli narativ. Konstrukcija njegovog obraćanja počiva na podjeli uloga, u kojoj se Rusija pojavljuje kao istorijski saveznik, prijatelj i zaštitnik, dok je Crna Gora u izmaštanoj naraciji predstavljena kao država koja je zaboravila i iznevjerila sve ono što je Rusija učinila za nju.
U selekciji događaja koji treba da potvrde tezu o obavezi savremene Crne Gore da trajno bude zahvalna Rusiji, ističu se isključivo događaji koji potvrđuju sliku bezrezervne podrške Rusije Crnoj Gori. U osvrtu ruskog diplomate nema kontekstualizacije i objašnjenja da je ruska politika prema Crnoj Gori samo dio šire imperijalne politike koja je bez izuzetka bila usklađena isključivo s ruskim uticajima i interesima na Balkanu.
Za istorijske epizode u kojima je Crna Gora stradala ispunjavajući ruske zahtjeve, nije bilo mjesta. Nema ni riječi o tome kako su prolazili crnogorski mitropoliti koji su se suprotstavili bezuslovnim zahtjevima Petrovgrada i kakva je bila sudbina knjaza Danila nakon što je na Pariskom kongresu mimo Rusije pokušao da riješi državno pitanje Crne Gore.
Zaboravio je ambasador da napiše kako je ruski dogovor sa Austrougarskom trajno isključio Crnu Goru iz Hercegovine i šta je ruska diplomatija mislila o knjazu Nikoli nakon povratka Karađorđevića na vlast u Srbiji. Ni slova o tajnoj crnogorsko-ruskoj vojnoj konvenciji iz 1910. godine, kojom je zapečaćena sudbina Crne Gore kao samostalne i nezavisne države.
Nema objašnjenja uloge ruske diplomatske i tajne službe u Crnoj Gori i odgovora na pitanje: zašto je ruski vojni agent na Cetinju Nikolaj Potapov, ukoliko je djelovao isključivo kao predstavnik prijateljske države, organizovao široko razgranatu obavještajnu mrežu unutar crnogorske vlade i dvora, čije su aktivnosti bile suprotne državnim interesima Crne Gore?
Naravno, nema ništa sporno u uvjerenju ruskog ambasadora da Crna Gora jedino u kmetskom odnosu može biti partner Rusije, ali je sporno kada se u crnogorskoj javnosti taj čin legitimiše, normalizuje i tumači kao dio diplomatske komunikacije. Taj odnos nije ništa drugo nego odnos kmeta prema svom hegemonu u kojem se politička lojalnost gradi na potčinjenosti, a ne na ravnopravnosti.
Toj kmetovskoj svijesti potreban je tutor čiji su stavovi jedini izvor političke i moralne istine i oni se ne smiju osporavati. Nosioci kmetovske svijesti otišli su korak dalje, pa su romansiranu naraciju prepunu istorijskih falsifikata, iskoristili kao sredstvo legitimacije i predstavljajući sebe kao čuvare idejne i vrijednosne čistote crnogorskog društva.
Tako oni koji u odnosima s Beogradom, Moskvom, a u posljednje vrijeme i s Vašingtonom, prihvataju kmetovsku poziciju, svaki pokušaj uspostavljanja konstruktivne saradnje s našim saveznicima i partnerima u Evropskoj uniji i NATO-u predstavljaju kao izdaju istorijskog nasljeđa.
Percepcija u kojoj se saradnja sa saveznicima i strateškim partnerima tumači kao čin poltronstva, dok se istovremeno bezrezervna saradnja s državom koja je Crnu Goru javno označila kao „neprijateljsku državu“ predstavlja kao izraz njegovanja istorijskog prijateljstva, ukazuje na vrijednosnu i logičku nedosljednost. Takav obrazac može biti jedino indoktrinirana konstrukcija u kojoj se odluke donose prema ideološkim preferencijama, a ne prema objektivnim kriterijumima.
Odnos prema Rusiji i ruskom istorijskom nasljeđu u Crnoj Gori najslikovitije potvrđuje tezu o tome zašto se neke teme u Crnoj Gori i pored toliko očiglednih potvrda ne mogu racionalizovati. Djelovima crnogorskog društva i njihovim političkim i intelektualnim reprezentima, koliko god dokaza ponudili, nećete izazvati sumnju u njihov odnos prema Rusiji i zabludama o „tradicionalnim i istorijskim prijateljstvima“.
Nema ništa sporno u uvjerenju ruskog ambasadora da Crna Gora jedino u kmetskom odnosu može biti partner Rusije, ali je sporno kada se u crnogorskoj javnosti taj čin legitimiše
Ne pomaže tu ni iskustvo drugih istočnoevropskih država, niti sopstveno iskustvo sa staljinizmom koji je odbačen 1948. godine. Nekad se čini da bismo mnogo bolje racionalizovali odnos prema Rusiji da smo doživjeli sudbinu Poljske 1945. godine, Mađarske 1956. ili Čehoslovačke 1968. godine. Te države i narodi su osjetili „toplinu“ ruskog zagrljaja zbog čega danas imaju mnogo jasniji i racionalniji odnos prema „istorijskim prijateljima“.
Ruska diplomatija je svjesna da u Crnoj Gori postoji dio javnosti koji njene poruke prihvata s visokim stepenom povjerenja, zbog čega kontinuirano promoviše narativ o „istorijskom prijateljstvu“ kao važan instrument političkog uticaja. Ruski ambasador stoga radi samo ono što je diplomatija njegove države radila u Crnoj Gori od početka 18. vijeka.
Politički akteri stavljaju istorijsko sjećanje i kolektivno pamćenje u funkciju političke mobilizacije, svjesni da će u Crnoj Gori uvijek biti dovoljno onih koji će pristati na tu vrstu političke lojalnosti.
Zbog toga istorijska interpretacija ambasadora Lukašika nije osvrt na prošlost, već pokušaj da se istorijski narativ pretvori u političku platformu u kojoj je sakralizovana uloga Rusije kao istorijskog prijatelja i pokrovitelja Crne Gore, a svaka odluka Crne Gore koja nije u skladu sa interesima Moskve prikazuje se kao otklon od istorijskog prijateljstva i neprijateljski akt, a ne kao politički izbor suverene i nezavisne države.
