Uvaženi gospodine Radoman.
Na početku bi valjalo pojmovno da raspravimo, a to je pravni i istorijski primarno, pa potom i drugi termin, odnosno, značenje pojma kolaboracija u ratu.
Kolaboracionista (doslovno: saradnik; prema izvornom obliku: collaborare, odnosno, raditi zajedno, sarađivati) je lice koje svojom djelatnošću pomaže neprijatelju vlastite zemlje, države i naroda i služi mu u njegovom porobljavanju, radeći kao marioneta okupatora u funkciji njegovog okupacionog sistema, izvršavajuci ili pomažući mu da taj sistem opstane.
Pojam je nastao u Francuskoj nakon razgovora i sporazuma Hitler–Peten (1940), poslije pada te države. Najprije neutralan pojam, taj izraz je ubrzo dobio negativno značenje, predstavljajući saradnju s neprijateljem i služenje njemu. Kolaboracionizam, dakle, znači saradnju s neprijateljem ili okupatorom vlastite zemlje.
Krsto Popović kolaboracionista nije bio u suštini tog pojma, niti svojim djelima tokom Drugog svjetskog rata, iako je nominalno i formalno saradjivao sa okupatorom. Ali, to je radio u cilju spasa, koristi i opstanka vlastitog naroda, znajući da je okupacija privremeno i prolazno stanje. To nije radio da bi pomagao neprijatelju da porobi Crnu Goru i Crnogorce, koji su bili pod srpskom okupacijom od 1918. do 1941. godine.
55Sarađivao je pod znacima navoda u granicama lične i nacionalne časti u cilju spasa Crne Gore od represalija okupatora i cetničkih zuluma. Elem, ponavljam - kolaborant u pravom značenju tog pojma nije bio, iako fasadno djeluje da jeste. Jer, kolaboracija se cijeni po učinjenoj šteti, po rezultatima nanesenog zla sopstvenoj zemlji i naciji.
Ni na jednom neutralnom sudu, pravednom, Krsto Popović ne bi bio osuđen da je ikad sproveden sudski postupak. Ne samo da ne bi bio osuđen kao ratni zločinac, već ni kao kvisling ili kolaboracionista. Ni pravno ni moralno. Pitajmo one potomke čijim đedovima je spasio život, vadio ih iz zatvora, pomagao tokom rata - što misle o tome.
Dopustite mi i jednu opasku. Više od 30 godina posvetio sam naučnom izučavanju života i djela Krsta Popovića, pretresao ahivska dokumenta i valjda sam sposoban da izreknem relevantan naučni istoriografski sud. Zato molim da se prestane sa ideološko-političkim oslonom na propalu totalitarnu ideologiju, sistem i državu i da bude prekinut napad na ličnost Krsta Popovića. Naravno, nije on, kao nijedan čovjek, svetac, bezgresan ali satanizacija njegova je neprimjerena i neprihvatljiva.
Budimo oprezni kad se nenaučno napada Krsto Popović zbog njegove uloge u Drugom svjetskom ratu. Jer, svi oni za koje ne znam iz kojih razloga hajkaju na Krsta Popovića, zauzeli su loš pristup sa stanovišta heurostike i naučne istoriografije. Kad već hoće nedovoljno stručno da deklamuju o tome, pa još i da nepozvani presuđjuju - ljubazno ih molim da uzmu u obzir sljedeće istorijske činjenice, a ne apriori da sude o onome sto ne znaju dovoljno.
Nakon rata, najbliži Popovićevi saradnici i neki ne toliko bliski ali iz istog stroja, koji su bili osuđeni, a uskoro i pušteni i zatvora, pa sudski rehabilitovani od strane istih onih komunista, koji su ih i osudili, bili su: Petar Plamenac, Jovo M. Popović, Dušan V. Vučinić, Mihailo Ivanović, Andrija Dragutinović, Petar Lompar, Blažo B. Marković, Todor Borozan, Milivoje Matović, Dr Ivo Jovićević...
Sudska rehabilitacija znači da lice nije osuđivano, te se ono briše iz kaznene evidencije.
U prilogu objavljujem i arhivski dokument (prekucan), kojeg je objavio istoričar Gojko Vukmanović, o tome kako su se crnogorski zelenaši iz Crnogorske stranke iz poketa Krsta Popovića u ratu zalagali da je iz koncentracionog logora u Baru oslobode zarobljeni crnogorski komunisti i partizani, ali i kako se tome protivi predsjednik četnickog suda u Podgorici dr Ilija Vujović, koji je kasnije uspio da pobjegne u inostranstvo.
