Bazirano na dosadašnjem iskustvu i stečenom znanju, kao i na čestim diskusijama sa kolegama koji se bave Rusijom detaljnije i kvalitetnije od mene, mogu reći da nemam dilemu o tome da li Moskva vidi Crnu Goru kao dio svoje sfere uticaja.
Ta vizura je, doduše, indirektna i nešto kompleksnija od one koja važi za tradicionalne zone uticaja velikih sila. Moskva posmatra Crnu Goru kroz beogradski politički i vjerski dvogled.
Najsnažnija ruska politička “ispostava” na Balkanu je Srbija, odnosno, Crkva Srbije kao vjersko-politička institucija. Srpski svet, sa svim svojim regionalnim i lokalnim akterima, uključujući vladajuću strukturu u Crnoj Gori, je integralni segment Ruskog sveta.
Ove dvije ruske operativne jedinice na Balkanu vide Crnu Goru kao još uvijek “odbjeglu” guberniju i rade sve da je vrate u svoj neoimperijalni zagrljaj. Njihov uspijeh umnogome zavisi od pozicije koju će SAD imati po pitanju neoimperijalnih sfera uticaja.
Najnoviji američki iskorak u autoritarizam i nasilje (silu) kao jedini model međunarodnih odnosa, otvara mogućnost Rusiji da otvoreno i bez uzmaka radi na ostvarenju svog neoimperijalnog sna i da nipodaštava međunarodni poredak koji je Amerika kreirala nakon 1918/1945, pa onda uništila tokom posljednje decenije.
8Ovakva mogućnost i sloboda djelovanja se prenosi i na ruske ispostave na Balkanu.Ja bih taj proces nazvao “nesting authoritarianisms”, imajući na umu davnošnji koncept Milice Bakić-Hayden (“nesting orientalisms”).
Zašto je američki iskorak u autoritarizam i izolacionizam važan za Crnu Goru i kako on lokalnim akterima srpsko-ruskog “sveta” daje odriješene ruke?
Na ovom vraćanju Crne Gore u neoimperijalni zagrljaj Srbije i Rusije se radi temeljno i pažljivo. Vladajuća struktura u Crnoj Gori se trudi da prorijedi i ublaži manifestacije ove svoje ideološke, političke, kulturne i vjerske pripadnosti.
Jedna od taktika koju ona na tom poslu koristi jeste narativ pomirenja kroz koji strukture na vlasti i Crkva Srbije sebe projektuju kao tolerantne i otvorene za dijalog o razlikama.
U praksi se, međutim, jasno manifestuje prevareni karakter ovog narativa, jer se on ne bazira na istini i poštovanju razlika, nego na negacionizmu (istorijskom i drugom) i administrativnom pritisku da se nametne jedna vizura budućnosti Crne Gore.
Druga taktika je deklarativna privrženost struktura na vlasti procesu EU integracija. Taj integrativni okvir se počinjepredstavljati kao prostor jednakosti i pacifikacije lokalnih oštrih podjela.
Ustavni okvir u kojem još uvijek opstaje suverena i nezavisna Crna Gora se predstavlja kao jedan od glavnih razloga dubokih podjela. Otuda sve češći pozivi da se razmotre korekcije Ustava kako bi se dostigla optimalna tačka pomirenja prije formalilizovanaj crnogorskog EU članstva.
Kada se ove dvije taktike spoje i legitimišu (pokriju?) mitropolitovskom kamilavkom, kreira se opojni politički narativ koji ima značajnu mobilizacionu snagu u Crnoj Gori.
Opojnost ovog narativa je tolika da na njega nije sasvim imuna ni EU administracija, pa se briselske oči od nedavno “širom zatvaraju” na očigledne probleme koji produbljuju postojećepodjele i otvaraju nove linije rascjepa društvenog bića u Crnoj Gori.
Žmuri se zato štoEU administracija vidi ovaj integrativni proces kao dominantno administrativnu kategoriju. Formalno zadovoljavanje minimuma administrativnih uslova je primarno u poređenju sa suštinom i kvalitetom iskoraka koje bi nove države - članice trebale (mogle?) da naprave.
Drugi razlog za žmurenje pred procesom aktivne dekonstrukcije društvenog bića u budućoj EU državi-članici je apsolutno povjerenje Brisela u dugoročnu iscjeljiteljsku snagu sopstvenih administrativnih okvira i ekonomskih benefita. Vjeruje se da će ti benefiti na duge staze zagrnuti sve identitetske i ideološke rovove kojima je danas išarana Crna Gora.
Cinici bi mogli ustvrditi da veliki integracioni projekti daju prednost formi nad suštinom i da izuzetno rijetko vode računa o postizanju unutrašnje kohezije i stabilnosti u društvima koja žele da budu dio tih projekata, te da EU nije izuzetak. Opasnost ovakvog fokusa leži i u tome da Crna Gora može postati članica EU kao formalno suverena i nezavisna država koja je, poput prazne školjke, oslobođena od smisla i suštine.
