Završnicu FIAT-a sinoć je obilježila, ispostaviće se pobjednička, belgijska predstava ,,Poezija otpora“ (La Poésie de la Résistance), u režiji Jana Fabrea, izvedena na Velikoj sceni Crnogorskog narodnog pozorišta.
U predstavi igraju Annabelle Chambon & Cédric Charron. Predstava je inspirisana pamfletom Stéphanea Hessela “Indignez-vous” (Pobunite se) i pjesmom Paula Eluarda “Liberté” (Sloboda).
„Poezija otpora“: Između pobune, nasilja i ironije
Scenografija je minimalistička, sastoji se od velikog broja balona raspoređenih po dimom zaogrnutoj pozornici. Po prigušenom svijetlu, oni zadobijaju interesantno sablasnu crtu. Među njih izlazi dvoje glumaca - žena obučena u krutu poslovnu suknju, košulju i visoke štikle, i goli muškaraca preliven krvlju. Zajedno izvode performans posvećen moći umjetnosti da se suprotstavi nasilju, ugnjetavanju i diktaturi.
Tekst predstave, nastao 2024. godine kao mješavina poezije i političkog manifesta, odlikuje ironična kombinacija umjetničke i vojne terminologije, sa terminima poput “kreativni kontraotpor” i “plesna divizija”.
Ovakav stil pomaže predstavi da se izdvoji od sličnih komada, drži pažnju publike i daje joj dozu mračnog humora. Međutim, uopšteno i nedefinisano referisanje “ugnjetavanja” i “nenasilnog pokreta otpora” može se činiti nedovoljno angažovanim, s obzirom na trenutnu svjetsku situaciju u Ukrajini, Palestini, Sudanu, Kongu, Venecueli…
Centralni motiv predstave jeste repeticija čina pogubljenja disidentskih umjetnika. Dok svijetlo postaje krvavo crveno, čuje se zvuk mnogobrojnih metaka. Tijela se grče, trzaju, pomjeraju i padaju na zemlju.
Na početku predstave, reakcije su sirove i realistične, ali kako predstava odmiče postaju sve pretjeranije i karikiranije. Nakon čina pogubljenja, osvjetljenje prelazi iz crvene u blistavu, večernje plavu nijansu, zvuk metaka zamjenjuje cvrkut ptica, a umjetnici se gorko smiju svojoj presudi.
Glumica je fizički aktivnija, s komplikovanijom i zahtjevnijom koreografijom koja uključuje nekoliko opasnih padova, dok njen okrvavljeni kolega inicira diskusije o oružju.
Svakog puta, identifikuju tačno oružje kojim su pogubljeni, koju vrstu metka koristi, i daju kratak opis njegovog izgleda i istorije. Opisujući ih, čak i u njima uspjevaju pronaći oblik ljepote, poštujući kreativnost njihovih izumitelja, ali to priznanje se mješa i sa ironijom, blagim podsmojehom usmjerenim ka oružanoj industriji, u kojoj se razne kompanije bore da se njihovi proizvodi izdvoje od ostalih, kad svi oni služe samoj jednoj istoj svrsi.
Više puta, umjetnici deklarišu da neće izdati svoje saborce i vlastima predati njihova imena. Kritički govore o “prodanim dušama”, umjetnicima koji su izdali svoje ideale, poziv i okrenuli se protiv pokreta otpora. Mada se vjerovatno misli na umjetnike koji koriste svoje vještine u svrhe režimske propaganda, kao i one koji su se odrekli svojih ideala i autentičnosti zarad komercijalnog uspjeha, ovaj motiv ostavlja neprijatan ukus u ustima kada se uzme u obzir činjenica da je, nakon sudske parnice protiv bivših članova Troubleyn kompanije koji su ga optužili za seksualno zlostavljanje, Jan Fabre izgubio podršku više značajnih sponzora, uključujući sufinansiranje Flandrijske vlade.
Na kraju predstave, glumci pucaju većinu balona, iz koji ih obasipa bijeli prah. Dok svira pjesma “Heroes” Dejvida Bouvija, glumci nas informišu da je sada naš red da se suprotstavimo diktaturi, i kao pojedinci i kao narod. Poklanjaju se u mraku.
Produkciju potpisuje Troubleyn/ Jan Fabre. Dramaturgiju potpisuje Miet Martens, dizajn svijetla i tehniku Wout Janssens, improvizaciju na horni Gustav Koenigs.
„Fleka“: Nasilje koje počinje tamo gdje nestaje empatija
U off-selekciji festivala, u Velikoj sali KIC-a “Budo Tomović” sinoć je, nešto ranije, izvedena i predstava “Fleka”, u režiji Branke Otašević, dok produkciju potpisuje Klara Radonjić/ Modesty MK DOO. U predstavi igraju Sofija Ivanović, Katarina Cerović, Nikola Jovićević, Aleksandar Radulović, Jelena Minić i Branka Otašević.
U pitanju je inkluzivna predstava o vršnjačkom nasilju s kojima se osobe s invaliditetom susrijeću. U predstavi učestvuju dvije slabovide djevojke, Sofija Ivanović i Katarina Cerović, čija su životna iskustva poslužila kao građa za predstavu. Uz predstavu je bila dostupna audio-deskripcija za članove publike s oštećenjem vida. Tokom trajanja, publika je bila prisutna na sceni.
Zaplet predstave vrti se oko slabovide djevojčice Lucije (Sofija Ivanović), koja trpi nasilje od vršnjaka iz njenog odjeljenja i nesposobnosti njenih roditelja da dobiju pravdu ili barem neku vrstu odgovora od strane škole i obrazovnog sistema, dijelom zbog toga što je otac glavnog nasilnika (Nikola Jovićević) uticajan, a dijelom zbog apatije nastavnika.
Neki momenti nasilja su odigrani na sceni, a drugi su projektovani na filmskom platnu, u obliku fotografija, snimaka telefonom poslatih vajberom, ali i snimaka kamerom.
Mada se situacija i neki djelovi dijaloga mogu učiniti stereotipnim i deklarativnim, situacije i glumačka igra se odlikuju suptilnošću i realizmom, obilujući psihološkim i fizičkim detaljima koje slična umjetnička djela često izostavljaju.
Centralni snimak nasilja prikazuje nasilnikove saučesnike koji, kada “šala” pređe određenu mjeru, osjećaju dozu krivice, ali nisu dovoljno hrabri da se suprotstave prijateljima. Razredna (Jelena Minić) se Luciji obraća sa površno pristojnim, ali pasivno-agresivnim, snishodljivimtonom, i vrši pritisak na roditelje da svoje dijete, umjesto u regularnu školu, upišu u Resursni centar, sve vrijeme predstavljajući pokušaj da sebi olakša rad s odjeljenjem kao dobronamjerni savjet.
Predstava izdvaja činjenicu da je veliki dio nasilja koji Lucija trpi motivisan time što se njeni vršnjaci osjećaju kao žrtve. Oni tvrde da je to što prilagođavanje Luciji od njih zahtjeva izvjesno strpljenje i neudobnost jednako fizičkom i psihološkom zlostavljanju koje ona trpi, i predstavljaju svoje maltretiranje kao “nadoknadu” za problem koje im Lucija izaziva.
Još jedan efektan detalj jeste uvid u ogorčenost koju staratelji osoba s invaliditetom često razvijaju prema njima. Mada Luciju njeni roditelji vole, njihov brak je ispunjen tenzijom, jer otac (Aleksandar Radulović) prekovremeno radi dok je majka (Branka Otašević) morala da se odrekne posla da bi pomagala Luciji.
Njihova mračnija i ekstremnija refleksija je Lucijina razredna za koju saznajemo da ima slabovidu mlađu sestru (Katarina Cerović) čiju je brigu preuzela nakon što su im roditelji umrli, koji izoluje od društva iz kombinacije želje da je zaštiti ali i sramote i ogorčenja. Između njih se odvija efektna, ali mučna scena fizičkog nasilja, poetski stilizovana.
Predstavu odlikuje pažljivo odabrana emocionalna muzika, uključujući pjesmu koju izvodi Lucija, a koja joj daruje jezivu i tragičnuatmosferu.
