Rojters je o tome razgovarao sa osam sadašnjih i bivših zvaničnika, kao i osobama upoznatim sa situacijom.
Bivši zvaničnici i stručnjaci upozoravaju da bi zbog tih poremećaja američki politički vrh mogao donositi odluke bez cjelovite slike o prijetnjama nacionalnoj bezbjednosti, upoređujući situaciju sa obavještajnim propustima otkrivenim nakon terorističkih napada 11. septembra 2001.
Problemi su posebno zabrinjavajući u trenutku kada Trampova administracija razmatra nastavak napada na Iran nakon današnjih izbora za Kongres.
CIA prestala da učestvuje u zajedničkim procjenama
Problemi su se pojavili tokom mandata Tulsi Gabard, bivše direktorice Nacionalne obavještajne službe, kada su izbili ozbiljni sukobi između njenog kabineta (ODNI) i CIA-e. Napetosti su se smanjile nakon njene ostavke u junu, ali se posljedice sukoba i dalje osjećaju.
Prema riječima dvojice američkih zvaničnika, CIA je prestala da učestvuje u zajedničkoj izradi procjena Nacionalnog obavještajnog savjeta (NIC), analitičkog tijela u okviru ODNI-ja. Time je smanjen broj izvještaja koji objedinjuju stavove različitih američkih obavještajnih službi o pitanjima poput Irana.
NIC je decenijama važan izvor analiza za zvaničnike koji donose odluke u oblasti spoljne politike, a njegove procjene trebalo bi da objedine zaključke svih 18 američkih obavještajnih agencija. CIA je pritom imala posebno važnu ulogu u analizama Irana i Rusije.
Iako je CIA nastavila da dostavlja podatke Savjetu i sarađuje na pojedinim izvještajima, njeni analitičari usredsredili su se na sopstvene procjene, dok je NIC, zbog toga i smanjenja broja zaposlenih, usporio rad. Pet sadašnjih i bivših zvaničnika tvrdi da nijedna od njegovih procjena nije bila posvećena ratu u Iranu.
Kongres ostajao bez obavještajnih izvještaja
Članovi Kongresa i njihovi saradnici privremeno su prestali da dobijaju obavještajne izvještaje iz kabineta Gabard nakon američke vojne intervencije u Iranu u junu 2025. godine. Prema riječima dva izvora, isto se dogodilo nakon zarobljavanja bivšeg venecuelanskog predsjednika Nikolasa Madura u januaru 2026. godine.
Tim Gabard optuživao je kongresmene da povjerljive informacije odaju medijima, a Rojters navodi da ti prekidi u razmjeni obavještajnih podataka do sada nijesu bili javno poznati. Dio bivših zvaničnika, zbog stanja u obavještajnoj zajednici, priprema planove za njenu obnovu u narednoj administraciji, u okviru Huverovog instituta na Univerzitetu Stanford.
„Sve se to događa u izuzetno složenom svijetu, u kojem političari treba da imaju sofisticiraniju, nijansiraniju i cjelovitiju sliku svijeta, a dobijaju sve manje informacija“, rekla je Bet Sener, bivša zamjenica direktorice Nacionalne obavještajne službe tokom prvog Trampovog mandata. Upozorila je da političari zbog ovih poremećaja dobijaju sve manje informacija neophodnih za donošenje važnih odluka.
Analitičari strahuju od političke odmazde
Problemi su počeli prošle godine, kada je Trampova administracija znatno smanjila broj zaposlenih u institucijama zaduženim za nacionalnu bezbjednost, uključujući CIA-u i ODNI. Istovremeno su uklanjani ili marginalizovani zvaničnici koje je Tramp smatrao nelojalnim.
Dvojica bivših i jedan sadašnji zvaničnik tvrde da pojedini obavještajni analitičari izbjegavaju da pišu procjene koje bi bile u suprotnosti sa stavovima Bijele kuće, jer strahuju od političke odmazde. Nijesu naveli koje teme analitičari zbog toga izbjegavaju.
„Analitičari i dalje rade svoj posao, ali ova Bijela kuća učinila ih je nevažnim jer predsjednik neželjene informacije smatra nelojalnošću“, rekla je Džulija Kurlij, bivša analitičarka CIA-e. Kurlij tvrdi da je prošle godine otpuštena iz Trampovog Savjeta za nacionalnu bezbjednost zato što je transrodna osoba.
Jedan od najvećih sukoba u posljednjih 30 godina
Situaciju je dodatno pogoršao sukob između CIA-e i ODNI-ja, koji zvaničnici opisuju kao jedan od najvećih sukoba oko nadležnosti između američkih obavještajnih institucija u posljednjih 30 godina. ODNI je osnovan nakon napada 11. septembra upravo kako bi se unaprijedila koordinacija među obavještajnim službama.
Sukob je eskalirao nakon što je kabinet Gabard prošle godine oduzeo bezbjednosne dozvole nizu sadašnjih i bivših obavještajnih zvaničnika. Prema riječima trojice bivših zvaničnika, napetosti su bile toliko velike da je šefica kabineta Bijele kuće Suzi Vajls nekoliko puta morala da interveniše.
Morgan Mjur, bivši zamjenik direktora Nacionalne obavještajne službe u administraciji Džoa Bajdena, upozorava da slabljenje institucija zaduženih za zajedničke procjene omogućava zvaničnicima da biraju samo one informacije koje odgovaraju njihovim stavovima.
„Problem je u tome što slabljenjem institucija u kojima se obavještajna zajednica zaista koordinira stvarate niz malih, odvojenih ostrva. Onda svako može da izabere ono koje želi da sluša“, rekao je Mjur, koji je svojevremeno izvještavao i predsjednika Džordža V. Buša.
Prekinuto i izvještavanje o prijetnjama izborima
Kabinet Gabard tokom 2025. godine prestao je da izvještava Kongres o prijetnjama američkim izborima, tvrde dva izvora upoznata sa situacijom i jedan bivši zvaničnik. Novi direktor Džej Klejton, koji je dužnost preuzeo u avgustu, ponovo je uspostavio ovo izvještavanje.
Napetosti su se pojavile i između FBI-ja i Nacionalnog centra za borbu protiv terorizma (NCTC). FBI je krajem prošle godine na nekoliko sedmica obustavio dijeljenje dijela obavještajnih podataka sa tim centrom, nakon što su njegov tadašnji čelnik Džo Kent i saradnici pokušali da istražuju ubistvo osnivača organizacije Turning Point USA, Čarlija Kirka.
Prema riječima dvojice bivših zvaničnika, rukovodstvo FBI-ja poručilo je Kentu da smatra kako NCTC time prekoračuje svoja ovlašćenja. Riječ je o još jednom sukobu nadležnosti između institucija zaduženih za nacionalnu bezbjednost.
Što poručuju obavještajne službe?
Portparolka CIA-e Liz Lajons izjavila je da agencija u potpunosti učestvuje u procesu izrade obavještajnih procjena, uključujući dnevni izvještaj za predsjednika i rad Nacionalnog obavještajnog savjeta. Iz ODNI-ja tvrde da je broj izrađenih procjena ostao blizu istorijskog prosjeka.
„Bivša direktorica Gabard nije koristila NIC, ali se direktor Klejton pokazao kao dobar upravitelj obavještajne zajednice i prepoznaje vrijednost tog savjeta“, rekao je jedan američki zvaničnik.
Iz ODNI-ja su poručili da Klejton nastoji da obezbijedi neophodne resurse kako bi obavještajna zajednica nastavila da informiše ključne donosioce odluka i štiti bezbjednost američkih građana.
