Američka svemirska agencija NASA lansirala je danas sa Floride svemirski teleskop Nensi Grejs Roman, novu vodeću astronomsku opservatoriju koja će istraživati neke od najvećih misterija astrofizike i kosmologije, objavio je Rojters.
Teleskop, čiji se projekat procjenjuje na oko četiri milijarde dolara, lansiran je iz Svemirskog centra Kenedi na raketi Falkon hevi kompanije Spejs Iks.
Teleskop Roman namijenjen je istraživanju tamne energije i tamne materije, testiranju gravitacije na velikim kosmičkim skalama i potrazi za egzoplanetama, odnosno planetama izvan Sunčevog Sistema.
Nakon lansiranja, Roman će putovati do Lagranžove tačke 2, orbitalne pozicije udaljene oko 1,6 miliona kilometara od Zemlje. Misija je planirana da traje pet godina, a NASA navodi da teleskop ima dovoljno goriva za moguće produženje misije za još pet godina.
Novi teleskop dopuniće mogućnosti svemirskih teleskopa Džejms Veb i Habl. Dok je Veb namijenjen dubokom i detaljnom posmatranju veoma udaljenih objekata i ranog svemira, Roman će omogućiti široke preglede neba.
Direktorka Direktorata za naučne misije NASA Nikol Foks rekla je da će biti „kao da su Habl i Džejms Veb gledali kroz ključaonicu svemira, dok će Roman razvaliti vrata“.
Prema riječima Džuli Mekineri, glavne naučnice projekta Roman u NASA centru Godard, teleskop ima približno istu osjetljivost i oštrinu kao Habl, ali može mnogo brže da pregleda nebo. Jedan mjesec posmatranja Romanom mogao bi da obuhvati cijelu Mlječnu stazu, za šta bi Hablu bilo potrebno oko jednog vijeka.
Roman će napraviti najobuhvatniju trodimenzionalnu mapu svemira do sada, a njegovo glavno istraživanje trebalo bi da traje duže od godinu dana i obuhvati više od dvije milijarde galaksija.
Naučnici očekuju da će tako bolje razumjeti tamnu materiju i tamnu energiju. Obična materija, koju čine zvijezde, planete, gas i prašina, čini oko pet odsto svemira, dok se procjenjuje da tamna materija čini oko 27, a tamna energija oko 68 odsto.
Tamna materija poznata je po gravitacionom uticaju na galaksije i zvijezde, dok se tamna energija smatra mogućim uzrokom ubrzanog širenja svemira, čiji su dokazi otkriveni 1998. godine.
Teleskop Roman će sprovesti i jedno od najobuhvatnijih istraživanja egzoplaneta do sada. Očekuje se da će otkriti hiljade novih planeta i omogućiti prvi statistički pregled planetarnih sistema sličnih našem.
Kosmolog Mustafa Išak sa Univerziteta Teksas u Dalasu, član naučne saradnje na projektu Roman, rekao je da je jedan od najuzbudljivijih aspekata misije njen potencijal za neočekivana otkrića, jer su velike astronomske opservatorije u prošlosti često dolazile do najvažnijih otkrića u oblastima koje naučnici nijesu predvidjeli prije lansiranja.
Administracija predsjednika SAD Donalda Trampa pokušavala je tokom njegovog prvog i drugog mandata da smanji ili ukine finansiranje teleskopa Roman, ali je Kongres sačuvao sredstva za projekat.
Teleskop je lansiran devet mjeseci ranije nego što je bilo planirano, saopštila je NASA.
