Iz daljine izgleda poput velikog ratnog broda usidrenog usred mora. Betonske zgrade zbijene su jedna uz drugu, visoki zidovi štite obalu od snažnih talasa, a cijelo ostrvo djeluje poput oklopljenog plovila. Upravo je zbog takve siluete minijaturno ostrvo Hašima, nedaleko od Nagasakija, dobilo nadimak „Gunkandžima“, odnosno Bojni brod.
Dugačko je tek oko 480 metara, široko oko 160 metara i zauzima svega 6,3 hektara. Uprkos tako maloj površini, sredinom 20. vijeka bilo je jedno od najgušće naseljenih mjesta na svijetu.
Tamo je 1959. godine živjelo čak 5.259 ljudi, stiješnjenih među velike stambene blokove i rudarska postrojenja. Danas su iste te zgrade prazne, prozori razbijeni, a ulice prepuštene moru, vjetru i propadanju. Kako je mjesto koje je nekada vrvjelo životom u samo nekoliko mjeseci ostalo bez svih svojih stanovnika?
Ruda zaslužna za rast broja stanovnika
Pod morskim dnom oko Hašime krile su se velike naslage kvalitetnog uglja, pa je ostrvo 1890. otkupila kompanija Micubiši i pokrenula ozbiljnu podmorsku eksploataciju. Kako bi rudari i njihove porodice uopšte mogli živjeti na pučini, izgrađen je čitav grad.
Tamo je 1916. godine podignuta prva japanska višespratnica od armiranog betona, a za njom su nicali stambeni blokovi, škola, bolnica, prodavnice, hram pa čak i bazen. Život je bio skučen, ali iznenađujuće moderan.
Plate rudara bile su visoke, a televizor je 1958. imala gotovo svaka porodica, u vrijeme kada je to u ostatku Japana još bila rijetkost.
Iza te slike „blagostanja“ krije se, međutim, zaista tragična priča. Tokom tridesetih i četrdesetih godina prošlog vijeka, a posebno tokom Drugog svjetskog rata, na Hašimu su dovođeni korejski i kineski radnici koji tamo nijesu došli svojom voljom. Radili su u rudniku na dubini od oko hiljadu metara ispod morskog dna, na temperaturama iznad trideset stepeni i uz vlažnost vazduha od gotovo sto odsto.
Prema zapisima lokalnih medija, između 1925. i 1945. na ostrvu je poginulo više od stotinu korejskih i petnaestak kineskih radnika, dok neke procjene govore da je samo Korejaca na ostrvo dovedeno najmanje 800. Preživjeli su kasnije svjedočili o gladi, premlaćivanju i iscrpljujućem radu, a neki su, pokušavajući da pobjegnu, skakali u more i davili se nastojeći da doplivaju do kopna.
Posljednji stanovnici napustili ostrvo 1974.
Tokom šezdesetih i sedamdesetih godina Japan je ugalj postepeno zamjenjivao naftom, pa su se rudnici širom zemlje počeli zatvarati. Micubiši je rudnik na Hašimi ugasio u januaru 1974, a 20. aprila sa ostrva su otplovili i posljednji stanovnici.
Za samo nekoliko mjeseci nekada živahno naselje pretvorilo se u sablasni grad. U stanovima i na ulicama ostali su namještaj, bicikli i lične stvari, što je stvaralo utisak da su stanovnici otišli tek nakratko i da će se uskoro vratiti. No, nijesu…
Sljedeće tri i po decenije ostrvo je bilo prepušteno vjetru, soli i tajfunima. Beton se mrvio, balkoni su otpadali, a priroda je polako preuzimala ono što je čovjek napustio. Hašima je tako postala neslužbena laboratorija u kojoj se vidi šta se dešava s ljudskim građevinama kada nestanu ljudi.
Tek 2009. ostrvo je djelimično otvoreno za posjetioce, uz stroga bezbjednosna pravila i pristup samo malom, osiguranom dijelu obale.
Inspiracija za film
Svjetsku slavu Hašima je doživjela 2012. godine, kada je poslužila kao inspiracija za skrovište negativca Raula Silve u filmu o Džejmsu Bondu „Skajfol“. Mnogi posjetioci vjeruju da su scene snimane upravo tamo, ali istina je ipak malo drugačija.
Naime, glavne scene snimljene su u studiju u britanskom Pajnvudu, uz pomoć računarske grafike, a od pravog ostrva korišćeni su tek kadrovi prilaska brodom.
Režiser i ekipa zaključili su da je ostrvo previše rizično za snimanje, pa su Hašimu vjerno rekonstruisali u studiju.
Ostrvo je uvršteno na listu svjetske baštine UNESKO-a 2015. godine u okviru cjeline posvećene japanskoj industrijskoj revoluciji. Odluka je izazvala oštre proteste Južne Koreje, koja je upozorila da se time prećutkuje istorija prisilnog rada.
Japan se obavezao da će tu istoriju predstaviti pošteno, ali je UNESKO 2021. zaključio da to nije učinjeno na zadovoljavajući način, čime je Hašima ostala simbol dva lica iste priče. S jedne strane stoji nevjerovatan uspjeh industrijalizacije, a s druge patnja ljudi koji su tu industrijalizaciju plaćali svojim životima, piše Putnikufer.hr.
