Vrhunske inovacije mogu se stvarati i u Crnoj Gori, ali samo uz sistemsku podršku, znanje i prepoznavanje dobrih ideja, poručuju za Portal ETV osnivači epiSTEMe Hub-a dr Anđela Martinović i dr Ivan Martinović nakon što je njihov projekat „Youth 4smart Cetinje: Od ideje do pametnog rješenja“ osvojio prestižnu WSIS Champion Prize 2026, jedno od najznačajnijih međunarodnih priznanja u oblasti digitalnih tehnologija.
Na Svjetskom samitu o informacionom društvu (WSIS) u Ženevi, projekat je svrstan među pet najboljih na svijetu u kategoriji životne sredine (E-Environment), potvrđujući da inovacije nastale u Crnoj Gori mogu ravnopravno konkurisati najboljim globalnim rješenjima.
Trenutak koji potvrđuje da se trud isplati
“Stajati na sceni i primiti WSIS Champion nagradu bio je trenutak ponosa, zahvalnosti i potvrde da se predan rad, posvećenost i vjera u ono što radimo prepoznaju i cijene na međunarodnom nivou. Tokom ceremonije uz nas je bila i gospođa Slavica Milačić, ambasadorka Crne Gore pri Ujedinjenim nacijama u Ženevi, što je sam trenutak učinilo još značajnijim, na čemu joj posebno zahvaljujemo”, ističu Anđela i Ivan.
WSIS Champions predstavlja veliko međunarodno priznanje za projekte koji koriste informacione i komunikacione tehnologije kako bi doprinijeli rješavanju društvenih izazova i održivom razvoju.
“Biti među WSIS Champions znači biti dio globalne zajednice inovatora čiji je rad prepoznat kao primjer dobre prakse na svjetskom nivou”, ističu Martinovići.
Od Cetinja do svjetske scene
Dodatan značaj ovog priznanja predstavlja činjenica da ga dodjeljuje najstarija međunarodna organizacija osnovana 1865. godine u Parizu, kao Međunarodna telegrafska unija. Danas ona nosi naziv Međunarodna telekomunikaciona unija i funkcioniše u okviru Ujedinjenih nacija.
Projekat “Youth 4smart Cetinje”, kako pojašnjavaju Anđela i Ivan, predstavlja nastavak uspostavljanja inovativnog koncepta “Cetinje – Smart city” koji treba da omogući kreiranje Hub-a na otvorenom u kojem će naučnici iz Crne Gore, dijaspore i inostranstva imati priliku da razvijaju pametne sisteme prilagođene potrebama građana Cetinja.
Inovacija nastala iz želje da se pomogne zajednici
“Ideja za realizaciju ovog koncepta proistekla je tokom sprovođenja projekta “Air Quality Monitoring System” koji je 2024. godine takođe nagrađen WSIS Champion priznanjem. Projekat je sproveden u okviru Američkog ugla na Cetinju, a uz podršku Američke ambasade, pod rukovodstvom osnovača epiSTEMe Hub-a dr Ivana Martinovića”, kažu sagovornici Portala ETV.
Misija i vizija razvoja projekta “Youth 4smart Cetinje”, dodaju, oblikovane su kroz projektnu aplikaciju na javnom konkursu “SINERGIJA – Crna Gora”, Centra za građansko obrazovanje (CGO) i ostalih partnera, uz podršku Evropske unije.
Projektni prijedlog za koji je bila zadužena osnivačica epiSTEMe Hub-a, dr Anđela Martinović, dobio je najvišu ocjenu, što je omogućilo uspostavljanje prve javne IoT (Internet of Things) mreže u Crnoj Gori, kao i sistema za monitoring popunjenosti kontejnera za odlaganje otpada.
“Projekat je realizovan u partnerstvu sa Prijestonicom Cetinje, Komunalnim preduzećem, Američkim uglom na Cetinju, NVO Aktivni centar. Dodatno, projektni tim su sačinjavali priznati stručnjaci iz oblasti telekomunikacija, programiranja i 3D štampe: dr Mališa Vučinić, istraživač u najvećem istraživačkom centru u Francuskoj Inria, MSc Miodrag Vujković, doktorand i istaknuti stručnjak u oblasti vještačke inteligencije, kao i MSc Tihomir Ćuzović, ekspert u oblasti 3D štampe”, navode Anđela i Ivan.
Znanje koje ostaje u Crnoj Gori
Pored razvoja inovativnog sistema, projekat je obuhvatio i edukaciju mladih iz osam crnogorskih opština koji su imali priliku da prođu put od ideje do stvaranja novog proizvoda.
“Uvjereni smo da su uključenost svih ovih aktera, motivacija, strast i vjera osnivača epiSTEMe Hub-a, kao i ostvareni stvarni uticaj za relativno kratak period trasirali put ka postignutom uspjehu”, poručuju Cetinjani.
Podrška kao ključ uspjeha mladih inovatora
Kada je riječ o odlasku mladih iz Crne Gore, naši sagovornici smatraju da mladi odlaze jer nemaju razumijevanja i podrške za razvoj svojih ideja, pa ih odlučuju razvijati u inostranstvu.
“Za nauku i inovacije potrebna su finansijska ulaganja, ali i znanje donatora i nadležnih da prepoznaju koji mladi zaista ostvaruju ili mogu ostvariti realni uticaj sa svojom inovacijom. U našem slučaju, konkretno za sprovođenje ovog projekta poklopilo se dosta “kockica”, a to su: naša strast i želja za doprinos rodnom gradu, znanje, vještine, ali i podrška i prepoznavanje naše ideje prije svega od strane donatora i ostalih aktera. Bez svih ovih “kockica” ne možemo govoriti o napretku u domenu nauke i inovacija, a tako ni o vrhunskim inovacijama”, poručuju Anđela i Ivan.
Vizija koja može da zaživi širom Crne Gore
Koncept projekta “Youth 4smart Cetinje” je, kažu, od samog početka osmišljen tako da bude skalabilan, odnosno da ima mogućnost proširenja i na ostale djelove Crne Gore.
“Implementacija ovakvih projekata i sistema zahtijeva uključenje više aktera i njihovu adaptaciju. Što se tiče stava epiSTEMe Hub-a, mi smo uvijek raspoloženi i otvoreni za saradnju sa akterima iz drugih opština Crne Gore”, zaključuju mladi inovatori.
