Naučnici kažu da je ledeni objekat, koji je poznat kao 2026 ED138, vjerovatno širok između 600 i 1.500 kilometara. Zbog toga je vjerovatno dovoljno velik da ga vlastita gravitacija oblikuje u sferu, što je jedna od ključnih karakteristika po kojoj se patuljaste planete razlikuju od asteroida i drugih malih svemirskih tijela. Ako je 2026 ED138 zaista patuljasta planeta, riječ je o prilično velikom otkriću jer su astronomi do danas potvrdili postojanje samo pet takvih tijela, a to su Pluton, Cerera, Eris, Haumea and Makemake.
Objekat 2026 ED138 otkrio je Matthew Holman, koji radi u Centru za astrofiziku Harvard i Smithsonian (CfA). Ključni trenutak dogodio se 13. oktobra, kada je Holman proveo ranije prikupljene podatke opservatorije Rubin kroz program za pretragu koji je razvio zajedno s kolegom Kevinom Napierom iz CfA-a.
Ta pretraga otkrila je misteriozni objekat izvan Neptunove orbite. Uprkos ogromnoj udaljenosti od Sunca, ovo tijelo bilo je relativno sjajno, što ukazuje na to da je veće od prosječnog transneptunskog objekta.
"Moja prva reakcija bila uzbuđenje i nevjerica. Ovakvi objekti su veoma rijetki pa sam odmah počeo provjeravati da li sam ja ili je program napravio neku grešku", rekao je Holman.
Te provjere uključivale su detaljnu pretragu kataloga opservatorije Rubin, a taj katalog je prilično obiman, iako je riječ o relativno novoj opservatoriji.
Opservatorija Vera Rubin nalazi se na vrhu planine Cerro Pachón visoke 2.682 metra na sjeveru Čilea, a opremljen je primarnim ogledalom širokim 8,4 metra. Opservatorija je ugledala prvo svjetlo u aprilu 2025. godine, a svoj glavni projekt, desetogodišnje istraživanje poznato kao Legacy Survey of Space and Time (LSST), započeo je u junu ove godine.
Tokom istraživanja LSST, opservatorija Rubin svakih nekoliko dana snima cijelo južno nebo pomoću kamere rezolucije 3,2 gigapiksela, najveće digitalne kamere ikada napravljene za potrebe astronomije. Ovaj rad stvara visokorezolucijski "vremenski snimak" neba koji može otkriti mnogo toga o svemiru.
Astronomi, naprimjer, smatraju da će Rubin pomoći u rasvjetljavanju tamne energije i tamne materije, misterioznih sastavnica koje zajedno čine najveći dio ukupnog sadržaja mase i energije u svemiru. Njegova posmatranja poslužit će i za izradu popisa objekata u Sunčevom sistemu, pomažući naučnicima da detaljnije nego ikada prije mapiraju naše kosmičko susjedstvo. Rubin je, naprimjer, već otkrio više od 11.000 novih asteroida, a sigurno će ih biti još mnogo.
Popis objekata nastao tokom istraživanja LSST vjerovatno će obuhvatiti i određeni broj novih patuljastih planeta, među kojima bi se mogao naći i 2026 ED138. Postojanje ovog objekta je sigurno. Holman i njegov kolega Mario Jurić, koji radi na Univerzitetu Washington i obavlja funkciju glavnog naučnika za istraživanje Sunčevog sistema pri opservatoriji Rubin, utvrdili su da je Rubin zabilježio 2026 ED138 čak 30 puta tokom 20 noći, u periodu od 4. marta do 11. jula ove godine.
Daljnja istraživanja otkrila su da je 2026 ED138 zabilježila i kamera Dark Energy Camera (DEC), instrument postavljen na teleskopu Víctor M. Blanco, čije je primarno ogledalo prečnika četiri metra, u opservatoriji Cerro Tololo u Čileu. Posmatranja ovog objekta pomoću kamere DEC sežu sve do 2016. godine.
Podaci pokazuju da je orbita objekta 2026 ED138 nagnuta za oko 25 stepeni u odnosu na ravan Sunčevog sistema. Naučnici kažu da je vjerovatno došlo do gravitacijske interakcije s Neptunom, koja je promijenila njegovu putanju i izbacila ga iz ravni Sunčevog sistema.
Objekat 2026 ED138 trenutno se nalazi na udaljenosti od oko 46 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca. Kao što je poznato, jedna astronomska jedinica predstavlja udaljenost između Zemlje i Sunca, odnosno oko 150 miliona kilometara. To znači da se nalazi dalje od Plutona, čija je prosječna udaljenost od Sunca oko 40 astronomskih jedinica.
Međutim, o ovom objektu još mnogo toga treba saznati. Naprimjer, nećemo znati da li je riječ o patuljastoj planeti sve dok astronomi precizno ne utvrde njegovu veličinu, a za to će biti potrebna posmatranja u infracrvenom dijelu spektra, odnosno području talasnih dužina za koje je optimizovan NASA-in svemirski teleskop James Webb.
"Ako bude potvrđeno da je riječ o patuljastoj planeti, ED138 će se pridružiti veoma maloj porodici svjetova. Rubin će tokom deset godina iznova snimati cijelo južno nebo, tako da su nam sada nadohvat ruke i svi drugi objekti koji se možda kriju na područjima koja su ranija istraživanja preskočila", zaključio je Holman.
