Godišnja inflacija u Crnoj Gori u avgustu je ubrzala na 4,5 odsto, dok je rast prosječne neto zarade iznosio svega 2,3 odsto, a prosječna penzija zabilježila rast od 2,5 odsto.
Zvanični statistički procenti u praksi znače samo jedno, realna kupovna moć građana a naročito penzionera ubrzano opada, dok se kroz povećane prihode od PDV-a i akciza direktno puni državni budžet na teret najranjivijih slojeva društva.
Iza statističkih izvještaja Uprave za statistiku – Monstata i političkih obećanja o ekonomskom blagostanju, krije se surovi finansijski račun koji crnogorske porodice, zaposleni i penzioneri plaćaju svakog mjeseca.
Povećanje opšte stope potrošačkih cijena na 4,5 odsto u avgustu (u odnosu na 3,8 odsto u julu) predstavlja najviši nivo inflacije od oktobra prošle godine. Podaci o inflaciji od početka godine jasna su opomena da je inflatorna spirala ponovo van kontrole.
Rast cijena nije apstraktna kategorija, već direktan udar na budžet svakog domaćinstva. Domaćinstvo koje troši 1.000 eura mjesečno za istu potrošačku korpu sada mora izdvajati dodatnih 45 eura mjesečno, odnosno 540 eura više godišnje.
Zarade i penzije nominalno veće, realno obezvrijeđene
Dok se javnosti plasira priča o konstantnom rastu životnog standarda, zvanični podaci otkrivaju realni pad kupovne moći. Prosječna neto zarada u julu iznosila je 1.037 eura, što je na godišnjem nivou rast od 2,3 odsto. Međutim, kako su cijene u istom periodu porasle za 3,8 odsto (prije nego što su u avgustu skočile na 4,5 odsto), realna kupovna moć prosječne plate opala je za 1,4 odsto.
Penzioneri predstavljaju kategoriju koja je najdirektnije izložena inflatornom udaru, a dosadašnji tok 2026. godine pokazao je potpunu nefunkcionalnost postojećeg modela zaštite njihovog standarda. Zakonsko usklađivanje penzija, koje se vrši tri puta godišnje primjenom rotirajuće formule (75% od povoljnijeg parametra rasta zarada ili inflacije i 25% od manje povoljnog) – donijelo je penzionerima simbolična povećanja koja su zanemarljiva u poređenju sa realnim skokom troškova života.
Januarsko usklađivanje u 2026. iznosilo je svega 0,38 odsto a majsko usklađivanje u 2026. iznosilo je skromnih 0,95 odsto. Očekivano septembarsko usklađivanje u 2026, prema postojećoj četvoromjesečnoj matematici i stagnaciji rasta zarada u drugom kvartalu, kretaće se u minimalnim okvirima (procjena 1%–1,5%), što neće moći ni približno da pokrije inflatorni skok iz avgusta.
Ovakav dinamizam usklađivanja potvrđuje da penzije drastično zaostaju za realnim porastom cijena. Kako penzioneri najveći dio primanja troše na hranu, ljekove, stanovanje i energente, stavke čiji je rast znatno veći od opšteg prosjeka,svako kašnjenje zakonske formule direktno topi njihov stvarni životni standard.
Ekonomska politika Vlade svela se na pasivno posmatranje inflatornih pritisaka i prikupljanje uvećanih poreskih prihoda
Dodatno, podatak o prosječnoj plati od 1.037 eura stvara lažnu sliku blagostanja jer ne odražava primanja tipičnog zaposlenog. Monstat ne objavljuje mjesečne podatke o medijalnoj zaradi zbog čega visoke plate u sektorima poput finansija (1.673 eura), energetike (1.479 eura) i telekomunikacija (1.308 eura) vještački podižu prosjek.
Zvanični podaci pokazuju da je u 11 od 19 privrednih djelatnosti prosječna plata niža od državnog prosjeka – uključujući trgovinu (972 eura), obrazovanje (953 eura), prerađivačku industriju (923 eura), poljoprivredu (912 eura) i administrativne usluge (870 eura).
Gorivo kao politička pasivnost i generator inflacije
Najveći pojedinačni generator inflacije u avgustu došao je sa benzinskih pumpi. Cijene goriva i maziva za motorna vozila bile su čak 30,1 odsto više nego u istom mjesecu prošle godine, dok su u samo jednom mjesecu (avgust u odnosu na jul) skočile za 10,2 odsto.
Samo poskupljenje goriva proizvelo je 38 odsto ukupne godišnje inflacije (dodavši 1,69 procentnih poena stopi od 4,5 odsto) i više od polovine ukupnog mjesečnog rasta cijena u avgustu.
Pravdanje Vlade globalnim kretanjima naftnih derivata predstavlja bježanje od odgovornosti. Akcize na gorivo su direktan prihod državnog budžeta i primarni instrument kojim država može i mora intervenisati kako bi zaštitila privredu i građane. Prećutnim dopuštanjem ovakvog skoka, Vlada bira povećanje budžetskih prihoda kroz PDV i akcize umjesto stabilizacije cijena.
Ovo je posebno opasno jer gorivo u Crnoj Gori predstavlja osnovni ulazni trošak za transport, distribuciju i poljoprivredu. Skok cijena prevoza od 16,9 odsto na godišnjem i 5,4 odsto na mjesečnom nivou neminovno stvara multiplikativni efekat koji će se u narednom periodu prelivati na sve ostale proizvode.
Zašto svi ćute na talas poskupljenja?
Ono što trenutnu ekonomsku krizu u Crnoj Gori čini posebno alarmantnom jeste potpuna opšta pasivnost svih ključnih društvenih aktera, paralisana javnom scenom kojom dominiraju političke prepirke umjesto borbe za realni životni standard. Inflacija od 4,5 odsto, praćena drastičnim poskupljenjem goriva i osnovnih usluga, ne nailazi na adekvatan odgovor niti otpor u društvu.
Javnim diskursom u potpunosti dominiraju dnevnopolitička nadgornjavanja, identitetske teme i partijske borbe za funkcije. Pitanja kupovne moći, prekomjernih marži i udara na potrošačke korpe gurnuta su na marginu medijskog i društvenog interesa, čime se pažnja javnosti uspješno skreće sa realnih ekonomskih problema.
Umjesto donošenja preventivnih mjera i zaustavljanja cjenovnog udara, Vlada se drži uloge bezglasnog posmatrača i statističara. Nema najava smanjenja akciza, nema ograničenja trgovačkih marži, niti konkretnog plana za zaštitu standarda. Držaći se po strani, izvršna vlast prećutno prihvata inflatornu spiralu jer viši iznosi na računima direktno uvećavaju prihode budžeta kroz PDV i akcize.
Nevladine organizacije, koje su ranije bile pokretačka snaga društvene kritike, pokazuju zabrinjavajući izostanak reakcije na ekonomsku degradaciju stanovništva. Izuzev rijetkih pojedinaca, socijalna tematika, ekonomska pravda i zaštita prava potrošača ostale su van primarnog fokusa NVO sektora, čime je izostao stručni i građanski pritisak na kreatore ekonomskih politika.
Sindikalne organizacije, koje bi morale biti prva linija odbrane radničkih prava i realne kupovne moći, pokazuju neshvatljivu nezainteresovanost. Umjesto da energično zahtijevaju vanredne korekcije zarada, pregovore o opštem kolektivnom ugovoru i uvođenje zaštitnih mehanizama za zaposlene čije plate ne prate inflaciju, radnički predstavnici ostaju nijemi posmatrači opadanja standarda.
Udruženja penzionera, umjesto da budu glasan zagovornik izmjena zakona i hitne zaštite najstarije populacije koja doslovno opstaje na rubu egzistencije, ponašaju se kao protočni bojler državne politike. Bez zvaničnih inicijativa za promjenu zakonske formule usklađivanja, bez pritiska na Fond PIO i Ministarstvo finansija, penzionerske organizacije mirno posmatraju kako simbolična usklađivanja od po 0,38% i 0,95% bivaju zbrisana prvim poskupljenjem ljekova i prevoza.
Sami građani, umjesto reakcije i društvenog pritiska, pokazuju zabrinjavajući nivo apatije i rezigniranosti. Kada građani bez pogovora prihvataju poskupljenja i smanjuju sopstvenu potrošnju na račun osnovnih potreba, stvara se lažna slika stabilnosti koja vlastima omogućava da nastave sa ignorisanjem problema.
Prijedlozi za obuzdavanje inflacije i zaštitu standarda
Umjesto uloge pasivnog posmatrača koji koristi inflaciju za prekomjerno punjenje budžeta, Vlada Crne Gore mora hitno usvojiti paket konkretnih antiinflatornih mjera i izmjena zakonodavstva.
Pokretanje zakonskog mehanizma za smanjenje akciza na naftne derivate do 50% sve dok traju poremećaji na tržištu, čime bi se zaustavio prelivajući efekat na transport i maloprodajne cijene hrane.
Proširenje i stroža kontrola primjene odluke o privremenim ograničenjima marži u veleprodaji i maloprodaji za ključne prehrambene i higijenske artikle, kao i na listu esencijalnih ljekova.
Povećanje opšte stope potrošačkih cijena na 4,5 odsto u avgustu (u odnosu na 3,8 odsto u julu) predstavlja najviši nivo inflacije od oktobra prošle godine
Smanjenje stope PDV-a sa 7% na 0% na hljeb, brašno, mlijeko, ulje, dječiju hranu i ljekove tokom trajanja visoke inflacije.
Izmjena člana 58 Zakona o PIO tako da se usklađivanje vrši 100% prema povoljnijem parametru (stopi inflacije ili rastu zarada), umjesto dosadašnjeg modela 75%:25% koji konstantno obezvređuje primanja.
Propisivanje obaveze vanrednog usklađivanja penzija čim kumulativna četvoromjesečna stopa inflacije pređe 3%, čime bi se izbjeglo višemjesečno kašnjenje reakcije države. Izmjena definicije parametra inflacije u Zakonu o PIO tako da se usklađivanje vrši prema posebnom indeksu potrošačkih cijena za penzionere, koji daje veći ponder hrani, grijanju, komunalijama i ljekovima.
Podaci Harmonizovanog indeksa potrošačkih cijena (HICP), koji omogućavaju poređenje sa Evropskom unijom, pokazuju da je godišnja inflacija u Crnoj Gori dostigla 4,6 odsto.Svi objavljeni pokazatelji jasno demantuju tvrdnje o uspješnom obuzdavanju cijena.
Ekonomska politika Vlade svela se na pasivno posmatranje inflatornih pritisaka i prikupljanje uvećanih poreskih prihoda, dok se stvarni teret poskupljenja i pad kupovne moći u potpunosti prebacuju na novčanike crnogorskih građana a naročito penzionera.
Bez konkretnih mjera na smanjenju akciznih opterećenja, revizije formule usklađivanja penzija i ograničavanja marži na ključne energente i ulazne sirovine, uz uspostavljanje pritiska NVO sektora, sindikata i udruženja, rast zarada i penzija na papiru ostaje samo statistička iluzija.
(Autor je raniji predsjedavajući Senatom DRI CG)
