Kako je naglašeno na događaju, knjiga nam pomaže da bolje razumijemo da devedesete nijesu bile samo niz ratnih i političkih događaja, već i period dubokog preoblikovanja društvenih vrijednosti. Ratovima su prethodili procesi u kojima su nacionalne podjele normalizovane, istorijski narativi instrumentalizovani, a politička i etička odgovornost podređivane kolektivnim interesima.
Događaj u Narodnoj biblioteci "Radosav Ljumović", organizovali su Centar za građansko obrazovanje (CGO) i Hajnrih Bel fondacija (HBS) u Sarajevu.
Uz moderaciju Paole Petrić, direktorke kancelarije HBS-a u Sarajevu, o knjizi su govorili dr Adnan Prekić, profesor na Filozofskom fakultetu Univerziteta Crne Gore, Daliborka Uljarević, izvršna direktorka CGO-a i Edin Omerčić, autor knjige.
“Za Fondaciju Hajnrih Bel bio je važno da budemo suizdavač drugog izdanja jer knjiga doprinosi razumijevanju perioda čije posljedice danas živimo”, istakla je u uvodu Paola Petrić.
„Pisac Hajnrih Bel je upozoravao da preveliko približavanje crkve i politike može biti pogubno i za politiku i za samu crkvu. Knjiga analizira ulogu Srpske pravoslavne crkve (SPC) u prelomnim godinama jugoslovenske krize i ratova 90-ih, sa posebnim fokusom na preplitanje religije, politike i kulture sjećanja. Autor posebnu pažnju posvećuje reinterpretaciji Drugog svjetskog rata, mitologizaciji prošlosti i ulozi tih procesa u oblikovanju nacionalističkih ideologija i društvenih vrijednosti”, pojasnila je ona.
Govoreći o razvoju svog doktorskog istraživanja, Omerčić je pojasnio da je prvobitno planirao obuhvatiti sve tri vjerske zajednice u BiH, ali je procijenio da bi takav pristup bio preširok i onemogućio dublju analizu.
„Istražujući razdoblje od sredine osamdesetih godina do početka rata, uočio sam da se vjerske zajednice, nakon promjena u ratnom kontekstu i u odnosima s političkim strukturama, počinju međusobno razlikovati. U istraživanju sam se suočio i s ograničenim pristupom arhivskoj građi, zbog čega sam morao tražiti alternativne načine za proučavanje njihovog djelovanja. Čini mi se da među istraživačima 90-ih godina postoji prećutni konsenzus o stavovima prema djelovanju vjerskih zajednica, i da njihovo djelovanje u predratnom i ratnom periodu još uvijek nije dovoljno duboko istraženo“, poručio je Omerčić, naglašavajući značaj istraživanja i neposrednog poslijeratnog perioda.
U osvrtu na istraživački pristup autora, Prekić je naglasio da knjiga, oslonjena na arhivsku građu i prvorazredne izvore, djelovanje SPC posmatra kroz ideološke konstrukcije poput koncepta svetosavlja, kosovskog mita, dehumanizacije i konstruisanja neprijatelja, kao i kroz odnos države i crkve. Istovremeno, autor prati ulogu SPC tokom rata, osobito u oblikovanju Republike Srpske, ali i u poslijeratnom predvođenju procesa negiranja zločina.
„Mislim da je ova knjiga posebno značajna jer ukazuje na potrebu diskontinuiteta sa mitologijom i istoricizmom, što je jedini put ka racionalizaciji i razumijevanju složenih događaja koji su se desili tokom devedesetih godina“, poručio je Prekić.
Vrlo je važan način na koji ova knjiga otvara pitanje odgovornosti institucija koje su imale autoritet da oblikuju ne samo političke stavove, već i etičke orijentire društva, naglasila je Uljarević.
"Kada govorimo o ratovima 90-ih, najčešće analiziramo političke lidere, vojne strukture i državne institucije, a manje one koji su stvarali atmosferu u kojoj su određene politike postajale prihvatljive, a nasilje dobijalo ideološka, istorijska ili religijska opravdanja. Omerčićevo istraživanje političkog djelovanja SPC u jednom od najdramatičnijih perioda novije istorije regiona osvijetljava kako se vjerski autoritet može koristiti za političku mobilizaciju, a selektivno tumačenje prošlosti i istorijski narativi pretvarati u instrumente savremenih političkih ciljeva”, kazala je Daliborka Uljarević.
Edin Omerčić rođen je u Puli, a osnovnu i srednju školu završio u Rovinju. Diplomirao je na Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu pod mentorstvom prof. dr. Husnije Kamberovića na temi „Reintegracija Sarajeva“, magistrirao 2013. na temi „Bosna i Hercegovina u političkoj projekciji intelektualnih krugova 1991. do 1995. godine“.
Doktorske studije je upisao na Odsjeku za povijest Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu gdje je 2023. odbranio doktorsku disertaciju na temu „Politička djelatnost Srpske pravoslavne crkve u Bosni i Hercegovini od 1989. do 1996.“, koja je kasnije dopunjena i pretočena u knjigu „Brzina mraka“.
