Na libanskoj obali, četrdesetak kilometara sjeverno od Bejruta, more udara o kamene zidine grada koji živi hiljadama godina. Bibl je preživio faraone, feničke trgovce, rimske careve, krstaše i Osmanlije.
Danas se između njegove stare luke, kamenih uličica i arheoloških ruševina odvija svakodnevni život modernog libanskog grada. Malo je mjesta na Mediteranu gdje se toliko istorije može vidjeti i osjetiti u jednoj šetnji.
Arheolozi tragove prvih stanovnika Bibla smještaju još u neolitik. Ribarska zajednica postepeno je prerasla u naselje, a zatim, tokom trećeg milenijuma prije nove ere, u pravi grad. Vijek za vijekom njegovi stanovnici gradili su kuće, hramove, bedeme i luke na istom prostoru. Upravo je ta gotovo neprekinuta naseljenost donijela Biblu reputaciju jednog od najstarijih kontinuirano naseljenih gradova na svijetu, piše Punkufer.hr.
Luka faraona
Položaj na istočnoj obali Sredozemlja pretvorio je grad u važnu trgovačku luku. Posebno jake veze održavao je s drevnim Egiptom. Brodovi iz Bibla prevozili su tamo libanski kedar, jer je kvalitetno drvo bilo izuzetno cijenjeno. Trgovačke veze istovremeno su donosile snažan egipatski uticaj u Bibl, što danas potvrđuju egipatski predmeti i natpisi.
Arheološki nalazi svjedoče o snažnim vezama Bibla s Egiptom, ali i o brojnim kulturama koje su tokom milenijuma prolazile ovim dijelom Mediterana. Egipćani su grad poznavali kao Kubnu, Akadci kao Gublu, Feničani kao Gebal, a Grci su mu dali ime koje je preživjelo vijekove — Bibl.
Upravo to ime otkriva jednu od najzanimljivijih gradskih priča. Pošto je papirus u grčki svijet stizao preko Bibla, ime grada povezalo se s papirusom i pisanom riječju. Iz grčkog byblos razvilo se biblion, riječ za knjigu, a iz istog jezičkog korijena kasnije je nastala i riječ Biblija.
Od Bibla do latinice
Fenički trgovci i moreplovci povezivali su luke istočnog Mediterana sa sjevernom Afrikom i Evropom, a tim trgovačkim putevima širili su i feničko pismo. Bibl je u toj priči imao veoma važnu ulogu. Arheolozi su ovdje pronašli neke od najznačajnijih ranih feničkih natpisa, među njima i onaj na sarkofagu kralja Ahirama, jedan od najpoznatijih primjera ranog feničkog pisma. Feničko pismo sastojalo se od 22 znaka.
Fenički trgovci proširili su alfabet svojim pomorskim mrežama širom Mediterana. Preuzeli su ga i prilagodili Grci, a iz grčkog pisma, preko Etruščana, kasnije se razvila latinica — pismo kojim danas pišemo. Tako se u natpisima sačuvanim u Biblu mogu prepoznati daleki korijeni slova kojima se služimo svakodnevno.
Hiljade godina istorije u nekoliko koraka
Ostaci neolitskih nastambi susreću se s feničkim hramovima, kraljevskom nekropolom i grobnicama drevnih vladara. Nekoliko koraka dalje, rimsko pozorište podsjeća na vijekove rimske vlasti, dok nad dijelom lokaliteta dominira masivni krstaški dvorac iz 12. vijeka.
Među najzanimljivijim mjestima nalazi se Hram obeliska, u kojem su arheolozi otkrili brojne male obeliske i bronzane figurice, neke prekrivene zlatnim listićima.
U blizini se spiralne kamene stepenice spuštaju prema Kraljevom izvoru, drevnom zdencu dubokom oko 20 metara koji je vijekovima snabdijevao Bibl vodom. Ovo mjesto našlo je put i u drevne legende: Plutarhova verzija egipatskog mita o Ozirisu povezuje izvor s boginjom Izidom i njenom potragom za Ozirisom.
Od Aleksandra Velikog do krstaša
Dolazak Aleksandra Velikog 332. godine prije nove ere otvorio je helenističko poglavlje istorije grada. Za vrijeme Rimljana Bibl je nastavio da živi kao mediteranski grad, a širenjem hrišćanstva postao je i episkopsko središte.
Nova velika promjena stigla je s krstašima. Početkom 12. vijeka grad, koji su nazivali Gibelet, postao je dio njihovog svijeta na istočnom Mediteranu. Podigli su veliku tvrđavu, koristeći i kamen sa starijih građevina.
Saladin je krajem 12. vijeka osvojio grad, krstaši su ga potom ponovo zauzeli, a u 13. vijeku preuzeo ga je mamelučki sultan Bajbars. Od početka 16. vijeka do kraja Prvog svjetskog rata Bibl je pripadao Osmanskom carstvu. Svaka epoha ostavila je svoj trag.
