Kroz seriju autorskih tekstova i promišljanja istaknutih kulturnih djelatnika, Centar za kulturu Šavnik javnosti je predstavilo viziju „Kuće Pekića“ u Šavniku kao moguće budućeg, krovnog Regionalnog centra kulture na sjeveru Crne Gore.
“Profesor Janko Ljumović postavio je teorijski i institucionalni okvir ove ideje, ukazujući na potrebu za stvaranjem nove kulturne geografije kroz mreže i programe, dok je reditelj Andro Martinović osvijetlio suštinsko biće ovog prostora – prepoznajući „Kuću Pekića“ kao autentično utočište za slobodne stvaraoce u nemilosti vremena, mjesto gdje jedna mala tačka na mapi postaje centar svijeta. Da ova vizionarska promišljanja nijesu samo slovo na papiru, već živa stvarnost, dokazuje i aktuelni, pionirski poduhvat našeg Centra – najavljeno istorijsko gostovanje kompletnog repertoara Crnogorskog narodnog pozorišta (CNP) u Šavniku. Ovaj nesvakidašnji kulturni iskorak jedne lokalne sredine javno je pohvalio i direktor nacionalnog teatra Ilija Subotić, potvrđujući da Šavnik hrabro i agilno postavlja nove standarde”, piše u saopštenju.
Serijal razgovora CZK Šavnik zaokružuje intervjuom sa čovjekom koji ima institucionalnu moć i odgovornost da viziju struke pretoči u dugoročnu strategiju – to je predsjednik Opštine Šavnik, Jugoslav Jakić.
Gospodine Predsjedniče, pokretanjem ovog serijala otvorili smo važno pitanje decentralizacije. Profesor Janko Ljumović je istakao da se „regionalnost ne proglašava, već stvara kroz veze, programe i uticaj“, te da Šavnik može postati primjer nove kulturne geografije. S druge strane, reditelj Andro Martinović naglašava da je „Kuća Pekića“ paradigmatičan primjer kako jedna mala tačka može biti centar svijeta i regionalno utočište za slobodne stvaraoce. Kako Opština Šavnik, sa pozicije lokalne samouprave, prepoznaje i institucionalno podržava ovu hrabru viziju profesionalaca?
Jakić: Vizija o kojoj govore uvaženi profesori Ljumović i Martinović nije samo kulturni ideal, već strateški pravac razvoja naše opštine. Opština Šavnik od samog početka ne posmatra „Kuću Pekića“ kao lokalni muzej ili statični spomenik, već upravo kao živu laboratoriju i kreativni hab. Potpuno smo svjesni da administrativne granice ne određuju domet jedne ideje. Zato naša podrška nije samo deklarativna; mi stvaramo stabilan pravni i institucionalni okvir kako bi programi, recimo, poput rezidencijalnog programa ‘ŠAV’ ili festivala ‘Dva sunca’ imali kontinuitet i punu autonomiju. Šavnik ovim dokazuje da posjeduje i hrabrost i jasnu strategiju da redefiniše kulturnu mapu Crne Gore, pokazujući da istinska kultura ne trpi periferije, već traži autentična mjesta susreta.
Profesor Martinović je u svom osvrtu zapisao dirljivu i snažnu misao – da bi „Kuća Pekića“, u skladu sa životnim i intelektualnim iskustvom samog Borislava Pekića, mogla biti svojevrsno utočište za stvaraoce koji stvaraju u nemilosti vremena ili sistema. Koliko je izazovno, ali i obavezujuće, graditi imidž Šavnika na temeljima puzajuće slobode i integriteta koji simbolizuje ime Pekića?
Jakić: Ime Borislava Pekića je najviša estetska i moralna obaveza koju Šavnik ima. Kada u takvom nasljeđu tražite inspiraciju, onda nemate pravo na prosječnost niti na uske, lokalne okvire. Martinović je pogodio samu suštinu: „Kuća Pekića“ mora ostati prostor apsolutne stvaralačke slobode. Naša vizija je da umjetnici, pisci i istraživači iz regiona i Evrope u Šavniku ne pronalaze samo prostor za rad, već mir, inspiraciju i utočište od buke i komercijalizacije velikih centara. Spoj surove i fascinantne prirode našeg kraja i kosmopolitskog duha Pekića čini Šavnik jedinstvenom tačkom na Balkanu. Čuvati tu slobodu i omogućiti umjetnicima da kod nas stvaraju bez pritisaka – to je naš dug prema Pekiću i naš doprinos crnogorskoj kulturi.
Struka je saglasna da mala sredina može biti prednost „Kuće Pekića“ zbog fleksibilnosti. Ipak, dugoročni uticaj zahtijeva stabilne modele finansiranja. Na koji način Opština planira da uobliči finansijsku održivost ovog Regionalnog centra, kroz saradnju sa Ministarstvom kulture i medija, ali i kroz međunarodne, prekogranične i evropske fondove?
Jakić: Kvalitetna kulturna politika zahtijeva ozbiljan menadžment. Dosadašnji projekti, realizovani uz podršku Ministarstva kulture i medija, pokazali su da imamo visok nivo aplikativnih sposobnosti i opravdano povjerenje. Međutim, status Regionalnog centra podrazumijeva iskorak ka evropskim fondovima, posebno kroz programe prekogranične saradnje i kreativne Evrope. Cilj nam je da kroz umrežavanje sa srodnim regionalnim rezidencijama i habovima obezbijedimo održivo, višegodišnje finansiranje koje neće zavisiti isključivo od lokalnog budžeta. Mi ne gradimo administraciju i birokratiju; investiramo direktno u program, u ljude i u infrastrukturu koja će omogućiti da „Kuća Pekića“ funkcioniše tokom čitave godine, generišući novu vrijednost za cijeli sjever Crne Gore.
U strateškim vizijama razvoja opštine često insistirate na konceptu održive i pametne budućnosti. Gdje se u dugoročnoj strategiji razvoja grada srijeću visoka kultura, turizam i lokalna zajednica? Kako „Kuća Pekića“ direktno koristi građanima Šavnika?
Jakić: Kultura nije luksuz, ona je primarna potreba i pokretač demografske i ekonomske obnove. U našoj dugoročnoj viziji razvoja, visoka kultura i kreativne industrije idu ruku pod ruku sa ekološkim turizmom i proizvodnjom zdrave hrane. Umjetnici koji borave u „Kući Pekića“ donose novu energiju našem gradu, komuniciraju sa lokalnim stanovništvom i postaju najbolji ambasadori Šavnika u svijetu. Želimo da naši građani, a posebno mladi, imaju direktan pristup vrhunskim kulturnim sadržajima na svom pragu. Uspjeh „Kuće Pekića“ biće dokaz da se održiva budućnost malih mjesta na sjeveru ne gradi pukim kopiranjem velikih gradova, već razvijanjem sopstvenih, autentičnih potencijala. Šavnik korača ka toj budućnosti s ponosom na svoje nasljeđe i s jasnim pogledom naprijed.
Vizija o Šavniku kao kulturnom centru sjevera već dobija svoje najkonkretnije obrise. Svjedočimo istorijskom poduhvatu za našu opštinu – skorašnjem gostovanju kompletnog repertoara Crnogorskog narodnog pozorišta (CNP) u Šavniku. Ovaj pionirski korak javno je pohvalio i direktor CNP-a Ilija Subotić, ističući hrabrost i agilnost jedne ovakve sredine. Kako, sa pozicije prvog čovjeka grada, gledate na ovaj istorijski iskorak i šta on poručuje ostatku Crne Gore?
Jakić: Nastup Crnogorskog narodnog pozorišta u Šavniku je istorijski trenutak, ne samo za naš grad već i za cjelokupni koncept decentralizacije kulture u Crnoj Gori. Saradnja sa nacionalnim teatrom i dolazak njihovog repertoara na našu scenu su materijalni dokaz da Šavnik više nije na kulturnoj periferiji. Izuzetno cijenim riječi i prepoznavanje direktora Ilije Subotića, jer one potvrđuju da naša lokalna samouprava posjeduje i produkcijsku zrelost i organizacionu hrabrost za najveće umjetničke formate. Ovaj pionirski poduhvat je jasna poruka: pravo na vrhunsku umjetnost ne smije biti privilegija velikih gradova. Šavnik ovim šalje snažnu poruku državi i regionu da se uz jasnu viziju i institucionalnu odlučnost mogu prevazići svi infrastrukturni i geografski izazovi, postavljajući nove standarde za čitav sjever.
