Zatvaranje pregovaračkog poglavlja o trans-evropskim mrežama potvrda je da Crna Gora prati evropske standarde i otvara prostor za velike infrastrukturne projekte i nova ulaganja, poručila je u intervjuu za CdM ministarka evropskih poslova Maida Gorčević. Ona naglašava da politička dešavanja neće zaustaviti evropski put Crne Gore niti plan da se pregovori privedu kraju u predviđenom roku.
“Cilj Crne Gore u procesu pristupanja Evropskoj uniji ostaje jasan – da do kraja 2026. godine završimo pregovarački proces i zatvorimo sva preostala poglavlja, kako bismo 2028. godine bili spremni za punopravno članstvo”, kazala je Gorčević.
Crna Gora je 17. marta na Međuvladinoj konferenciji zatvorila pregovaračko poglavlje 21 – Trans-evropske mreže. Zbog čega je zatvaranje ovog poglavlja značajno za Crnu Goru i šta konkretno građani dobijaju njegovim zatvaranjem?
Gorčević: Zatvaranje pregovaračkog poglavlja 21 – Trans-evropske mreže predstavlja važan korak u procesu pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji jer potvrđuje da smo svoju infrastrukturu i razvojne planove uskladili sa evropskim standardima i strateškim mrežama povezivanja. Suština ovog poglavlja je da države budu dio jedinstvene evropske mreže saobraćajne, energetske i digitalne infrastrukture, što za građane znači konkretnije i opipljive koristi – modernije puteve i željeznicu, bolju povezanost luka i aerodroma, sigurnije snabdijevanje energijom i kvalitetniju digitalnu infrastrukturu.
U praksi, to znači da ključni projekti poput auto-puta Bar-Boljare, Jadransko-jonskog koridora, modernizacije pruge Bar-Vrbnica i jačanja kapaciteta Luke Bar i aerodroma postaju dio šire evropske mreže i time dobijaju veću šansu za finansiranje iz evropskih fondova. Time Crna Gora ne samo da unapređuje svoju povezanost sa regionom i Evropom, već stvara i preduslove za brži protok ljudi i robe, veće investicije i snažniji ekonomski razvoj.
Poslanici opozicione Demokratske partije socijalista podnijeli su ostavke na funkcije u skupštinskim odborima. Može li takav potez uticati na dinamiku evropskih integracija Crne Gore i da li bi to moglo usporiti ili otežati usvajanje zakona važnih za usklađivanje sa evropskim standardima?
Gorčević: Proces pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji je dugoročni državni prioritet koji prevazilazi dnevnu politiku i očekujemo da svi politički akteri prema njemu imaju odgovoran odnos. Podrška građana članstvu u EU već duže od decenije ostaje stabilno visoka, što jasno pokazuje da građani od svojih predstavnika u parlamentu očekuju rezultate i konkretne korake ka ostvarenju tog cilja. Evropska integracija je zajednički proces u kojem institucije, parlament i politički akteri imaju odgovornost da doprinesu njegovom napretku, i vjerujem da će se sve političke partije, u skladu sa očekivanjima građana, odgovorno postaviti prema tom procesu i neće zanemariti svoje obaveze. Ova Vlada je, nakon godina stagnacije, uspjela da odblokira pregovarački proces i ponovo pokrene dinamiku zatvaranja pregovaračkih poglavlja. Vlada i administracija će nastaviti da rade energično i posvećeno kako bi pregovarački proces uspješno priveli kraju do kraja ove godine, u skladu sa očekivanjima građana i naših evropskih partnera.
Iako je Evropska komisija upozorila da zakoni o unutrašnjim poslovima i o Agenciji za nacionalnu bezbjednost nijesu u potpunosti usklađeni sa pravnom tekovinom EU, Skupština ih je ipak usvojila. Na koji način će Evropska unija pratiti dalju harmonizaciju ovih zakona sa pravnom tekovinom EU i kakva se očekivanja postavljaju pred Crnu Goru u tom procesu?
Gorčević: Ova dva zakona, prethodnih sedam mjeseci, bila su predmet kontinuirane i intenzivne komunikacije sa Evropskom komisijom, uključujući i amandmane koji su ugrađeni u njihov tekst. Takav pristup omogućio je njihovo usvajanje, uz jasno definisanu obavezu daljeg usaglašavanja, posebno u dijelu zaštite ličnih podataka. Upravo zato je predviđen fazni pristup harmonizaciji. Kako je i komesarkaMarta Kosnaglasila nakon prekjučerašnje Međuvladine konferencije, dio koji se odnosi na usklađivanje sa standardima zaštite podataka može se dovršiti do kraja pregovaračkog procesa. To potvrđuje da se radi o dinamičnom i planiranom procesu usklađivanja, uz kontinuiranu saradnju sa evropskim partnerima.
Očekuje se usvajanje zakona koji se odnosi na zaštitu ličnih podataka, nakon čega će Zakoni o unutrašnjim poslovima i o Agenciji za nacionalnubezbjednost biti dodatno usklađeni s njim. Radna grupa je već pripremila nacrte i komunikacija sa Evropskom komisijom se nastavlja, a unarednim mjesecima izmjene će se ponovo naći pred Skupštinom.
S obzirom na aktuelna politička dešavanja u zemlji, da li i dalje vjerujete da Crna Gora može do kraja godine zatvoriti sva preostala pregovaračka poglavlja u procesu pristupanja Evropskoj uniji?
Gorčević: Cilj Crne Gore u procesu pristupanja Evropskoj uniji ostaje jasan – da do kraja 2026. godine završimo pregovarački proces i zatvorimo sva preostala poglavlja, kako bismo 2028. godine bili spremni za punopravno članstvo. Administracija i Vlada već mjesecima rade veoma intenzivan i zahtjevan posao na pripremi pregovaračkih pozicija, ispunjavanju završnih mjerila i zatvaranju poglavlja. Taj proces podrazumijeva ozbiljan reformski i tehnički rad institucija, koji se svakodnevno sprovodi bez obzira na politički kontekst, ali istovremeno nije isključivo odgovornost Vlade, već zajednički zadatak svih koji podržavaju evropski put Crne Gore. Vjerujem da će svi politički akteri, u skladu sa svojim evropskim opredjeljenjem, odgovorno pristupiti ovom procesu i dati doprinos da se usvoje ključna zakonska rješenja za koja je potrebna dvotrećinska ili tropetinska većina. Upravo zato, uz kontinuitet rada institucija i odgovoran odnos svih aktera, Crna Gora može uspješno privesti pregovarački proces kraju u planiranom roku.
Evropska komesarka za proširenje Marta Kos nedavno je izjavila da je Albanija trenutno jedan od predvodnika u procesu pristupanja EU, što je u dijelu crnogorske javnosti protumačeno kao signal da je ta zemlja prestigla Crna Gora na evropskom putu. Kako Vi tumačite tu poruku i gdje trenutno vidite poziciju Crne Gore u odnosu na druge kandidate?
Gorčević: Upravo je nakon prekjučerašnje Međuvladine konferencije komesarka Kos pojasnila da je Crna Gora, bez dileme, najnapredniji kandidat za članstvo u EU. Pozicija Crne Gore u procesu pristupanja je vrlo jasna i zasnovana na mjerljivim rezultatima. Naša država ostaje najnapredniji kandidat za članstvo u Evropskoj uniji i lider u pregovaračkom procesu, kao jedina država kadidat koja u ovom momentu zatvara poglavlja i koja je do sada zatvorila 14 pregovaračkih poglavlja. Posebno važan iskorak ostvaren je 2024. godine dobijanjem IBAR za poglavlja 23 i 24, čime je otvoren prostor za ubrzanje dinamike zatvaranja pregovaračkih poglavlja, što je stepenica koju ni jedna država kandidat do sada nije prešla.
U javnim porukama evropskih institucija i dalje se i Crna Gora i Albanija prepoznaju kao predvodnici procesa proširenja, ali ono što Crnu Goru jasno izdvaja jeste kontinuitet reformi i konkretni rezultati, koji se ogledaju u broju zatvorenih poglavlja, i jasna politička opredijeljenost da punopravno članstvo u Evropskoj uniji ostvarimo na osnovu zasluga i potpunog usklađivanja sa evropskim pravnim tekovinama. Istovremeno, naš pristup nije takmičarski već partnerski – želimo uspjeh cijelom regionu i vjerujemo da upravo svojim primjerom možemo podstaći dodatno ubrzanje reformi i dinamike pristupanja kod drugih kandidata.
U svjetlu aktuelnih geopolitičkih kriza, posebno sukoba na Bliskom istoku, postoji li rizik da Evropska unija uspori proces proširenja i da se fokus preusmjeri na druga pitanja?
Gorčević: Politika proširenja Evropske unije je ključni okvir za stabilnost, razvoj i integraciju regiona, čak i u okolnostima složenih međunarodnih kriza. U svim razgovorima i kontaktima koje imamo sa Evropskom komisijom ni na koji način nam nije predočeno ili signalizirano da bi ova kriza mogla da uspori ili odloži proširenje. Kao što je i predsjenica EK,Ursula fon der Lajenranije istakla po pitanju proširenja da „veća Unija znači snažniju i uticajniju Evropu na svjetskoj sceni.“
Upravo u takvom kontekstu važno je pokazati da je proces proširenja kredibilan i da pojedinačni napredak država kandidata donosi konkretne rezultate. Crna Gora je u tom smislu dobar primjer, jer pokazuje da reformski napori i posvećenost evropskim vrijednostima mogu voditi ka realnom napretku u pregovorima. Istovremeno, snažna i dugogodišnja podrška građana članstvu u Evropskoj uniji potvrđuje da evropska perspektiva nije samo politički cilj institucija, već jasno opredjeljenje društva. Zbog toga je važno da proces proširenja ostane vidljiv i opipljiv, kako bi i građani Crne Gore i regiona vidjeli da njihov trud i posvećenost evropskom putu imaju jasnu perspektivu i podršku Brisela.
Za kraj, pitanje o partiji čiji ste član. Kako komentarišete odlazak Miodraga Lakovića iz Pokret Evropa sad i da li taj potez može uticati na jedinstvo i političku stabilnost unutar stranke?
Gorčević: U nazivu naše partije postoji kategorička odrednica „pokret“ koja upravo govori o našoj nerigidnoj unutrašnoj strukturi i prevashodno uvažavanju međusobnih razlika i stajališta, koja stavljamo po strani kako bismo ostvarili velike i, za Crnu Goru, važne ciljeve. Mi cijenimo da je gospodin Laković dao doprinos svojim poslaničkim angažmanom i razumijemo da u trenutku kada nije vidio da više postoji prostor da djeluje u okviru javnih politika Pokreta Evropa sad (PES), nastavi samostalno. PES odlučno nastavlja da intenzivira dinamiku političkih procesa i stavlja fokus na teme koje imaju suštinski značaj – evropske integracije, veći životni standard i borba protiv organizovanog kriminala i visoke korupcije. Čvrst fokus, ali i istorijski rezultati na polju tih politika garantuju jedinstvo i stabilnost naše stranke.
Crna Gora je usaglasila listu prioritetnih projekata na TEN T mreži koji bi mogli biti predmet EU finsiranja danom članstva:
Putni projekti:
Osnovna (Core) TEN-T mreža (prvi prioritet)
• Auto-put Bar–Boljare (dio WBEM koridora)
• Auto-put od Bara do granice s Albanijom (dio WBEM koridora)
• Brza saobraćajnica od granice sa Hrvatskom do Bara.
Sveobuhvatna (Comprehensive) TEN-T mreža (drugi prioritet)
• Šćepan Polje (granica sa BiH) – Božaj (granica sa Albanijom)
• Berane – Dračenovac (granica sa Srbijom)
• Andrijevica – Kolašin (granica sa Kosovom)
Željeznički projekti
Osnovna (Core) TEN-T mreža (prvi prioritet)
• Željeznička pruga Vrbnica – Bar (dio WBEM koridora)
• Željeznička pruga Podgorica – Tuzi (uključujući zajedničku željezničku stanicu s Albanijom u Tuzima) – (dio WBEM koridora)
Sveobuhvatna (Comprehensive) TEN-T mreža (drugi prioritet)
• Željeznička pruga Nikšić – granica sa BiH – Trebinje – Čapljina
