Crna Gora se danas nalazi na ozbiljnoj društveno-političkoj raskrsnici između očuvanja građanskog modela države i potencijalnog zaokreta ka etnički definisanim političkim konceptima, poručeno je sa 38. sesije IUS Foruma Udruženja pravnika Crne Gore, održane večeras u Podgorici pod nazivom „Crna Gora između građanskog koncepta i etnofederalizma“.
Učesnici su upozorili da bi napuštanje ustavno definisanog građanskog okvira moglo imati dugoročne posljedice po društvenu koheziju, demokratski razvoj i evropski put države.
Radulović: Izbjeći zamku etnofederalizacije
Otvarajući skup, predsjednik Udrženja pravnika Crne Gore prof. dr Branislav Radulović istakao je da je crnogorska društvena zajednica na razdjelnici između evropski profilisanog društva i povratka u nacionalne koncepte po modelu "bosanizacije" koji su razorili bivšu Jugoslaviju.
Stoga je, kako je naglasio, primarni zadatak sačuvati ustavno građanski definisanu organizaciju države i izbjeći zamku etnofederalizacije koji se nudi kroz koncept "zajednice naroda".
“Teorijski koncepti poput ustavnog patriotizma, koji je zagovarao Jirgen Habermas, jedni su od modela da se državotvorni patriotizam i vladavina prava stave ispred sve više zastupljenog, interesnog ili uskonacionalnog "patriotizma" koji razara koheziju društva i udaljava ga od evropski projektovane profilacije”, poručio je on.
Radulović je istakao da organizacijom ove sesije Ius Foruma Udruženje pravnika nastoji da se ova problematika pored ustavno-pravnog aspekta sagleda i sa politikološkog, sociološkog i istorijskog aspekta.
Tomović-Šundić: Građanski identitet kao temelj zajedništva
Prof. dr Sonja Tomović-Šundić dodatno je elaborirala odnos između federalizma, etnofederalizma i pojma građanstva, kao demokratske svijesti koja se izgraduje na konceptu kulture kao izvoru vrijednosti, moralnih i politickih, estetskih i etičkih.
Osnov zajedništva, kako je naglasila, zasniva se na građanskom identitetu, njegovoj autonomiji i integritetu, koji se temelji na kulturi generalno, ali i različitim kulturnim tradicijama u Crnoj Gori, kao suštinskom osnovu unutrašnje, društvene kohezije.
Rastoder: Da li je građansko društvo ovdje uopšte moguće
Akademik CANU Šerbo Rastoder problematizovao je odnos između ustavnih načela i stvarnosti.
Istakao je da ako je Crna Gora definisana Ustavom kao građanska, demokratska, ekološka i država socijalne pravde zasnovana na vladavini prava, nužno se postavlja pitanje da li su to samo ustavne floskule kojima se pokušava “pokriti realnost” ili je ta “realnost” osnov za propitivanje i promišljanje stvarnosti unutar koje je uzurpirano pravo pojedinca, kao temelja građanskog društva.
“Pitanja je i da li je uopšte moguće građansko društvo u državi koja je svoje cjelokupno istorijsko nasljeđe i memoriju o tome zasnovala na kolektivitetu, kao primarnoj kategoriji bitisanja”, naveo je Rastoder.
Upitao je i da li je u takvom društvu uopšte moguća demokratija, kao preduslov građanskom društvu.
“Suština je u odgovoru na pitanje: ko je uzurpirao pravo građaninu”, zaključio je Rastoder.
Šaranović: Sukob etnosa i etosa
Predavač na UDG, doc. dr Nikola Šaranović ukazao je na suštinsku razliku između koncepta države naroda i države građana, ističući da prvo postavlja pitanje „ko smo“, dok drugo polazi od pitanja „kakvi smo“.
“U prvom konceptu preteže etnos, u drugom etos. Bez šireg konsenzusa o karakteru političke zajednice, konsenzusa”, smatra Šaranović.
Tenzija između ova dva koncepta, kako je ukazao, može dovesti do međusobne iskljuĉivosti etosa i etnosa, u kojoj strada demos, kao zajednica građana i temelj građanske države.
Gašaj: Ustav pod pritiskom identitetskih inicijativa
Politikolog i član DANU Nik Gašaj ocijenio je da je Ustav Crne Gore moderan i da odražava realnost građanske i multikulturalne države, te da ga ne treba mijenjati u dijelu identitetskih pitanja.
“No, i pored toga na političkoj sceni Crne Gore prisutne su pojedine političke inicijative o identitetskim pitanjima koje mogu da vode ka etnofederilizaciji. Takve političke inicijative su pravno nezasnovane, a politički neprihvatljive, jer mijenjaju građanski koncept crnogorske države”, zaključio je Gašaj.
