Zavod za školstvo reagovao je na navode Državne revizorske institucije povodom stanja njegovog informacionog sistema nakon sajber napada na informatičku infrastrukturu Vlade Crne Gore iz avgusta 2022. godine, ocjenjujući da su pojedine konstatacije djelimično tačne, ali iznesene bez ključnog konteksta.
Iz Zavoda navode da sistem nije mogao biti u potpunosti obnovljen zbog zavisnosti od centralne državne infrastrukture, koja još nije u cijelosti oporavljena, te ističu da podaci nijesu izgubljeni, već su dostupni kroz alternativne formate i redovnu praksu rada.
Njihovo reagovanje prenosimo integralno:
Državna revizorska institucija u svom saopštenju javnosti konstatuje da Zavod “nije ponovo uspostavio Informacioni sistem u punom kapacitetu” nakon sajber napada na informatičku infrastrukturu Vlade Crne Gore od 20. avgusta 2022. godine. Ova konstatacija je djelimično tačna, ali je bez konteksta — zavaravajuća. Forma i ton koji je prezentovan javnosti je nepotpun, selektivan i u pojedinim djelovima stvara lažnu sliku o radu i odgovornosti Zavoda za školstvo.
Sajber napad nije pogodio infrastrukturu Zavoda za školstvo kao samostalnog subjekta. Pogodio je centralnu informatičku infrastrukturu Vlade Crne Gore, kojom Zavod ne upravlja i za čije obezbjeđenje nije nadležan. Uspostavljanje Informacionog sistema Zavoda za školstvo u punom kapacitetu direktno je zavisilo od obnavljanja te infrastrukture, koja ni danas nije u cijelosti restaurirana. Teret odgovornosti za posljedice tog napada ne može se - niti pravno niti logički - pripisivati Zavodu za školstvo.
Tvrdnja da je “došlo do gubitka svih podataka” zahtijeva preciziranje izvještavanje. Podaci koji su se nalazili u Informacionom sistemu Zavoda, koristili su se i čuvali u alternativnim formatima, kao i u papirnoj formi, u arhivi, kao i na sajtu Zavoda za školstvo upravo kao odgovor na nemogućnost rada u sistemu koji je bio van funkcije zbog okolnosti izvan kontrole Zavoda. Napominjemo da su izvještaji o eksternom utvrđivanju kvaliteta rada u obrazovno-vaspitnim ustanovama redovno objavljivani i dostavljani istima. Govoriti o “gubitku svih podataka” kao o nemaru ili propustu Zavoda, a ne pomenuti da je alternativni način rada bio nužan i funkcionalan odgovor na vanredne okolnosti — jeste selektivno izvještavanje.
Nakon sajber napada na informatičku infrastrukturu Vlade Crne Gore, 20. avgusta 2022. godine, efikasnost rada Informacionog sistema Zavoda za školstvo je ostala ista.
8Ističemo da podaci Zavoda za školstvo ne mogu nestati – jer se nalaze u arhivi Zavoda za školstvo, na zvaničnom sajtu Zavoda za školstvo, a izvještaji eksterne evaluacije redovno su dostavljani obrazovno-vaspitnim ustanovama u kojima je izvršeno eksterno utvrđivanje kvaliteta rada, te su sve potrebne informacije uvijek dostupne i transparentne. Zavod za školstvo je u posjedu zvanične aplikacije, koja je dugi niz godina bila u upotrebi, tačnije od 2009. godine, a čija je funkcionalnost zakazala istog dana kada je započeta Revizija Informacionog Sistema Zavoda za školstvo.
Međutim, promtno se reagovalo, u cilju sanacije problema i omogućavanja nesmetanog protoka informacija. Zavod za školstvo je u međuvremenu interno obnovio bazu podataka u elektronskom obliku. Ta baza aktivno se koristi, odnosno služi kao osnova za izradu statističkih analiza i pisanje izvještaja eksterne evaluacije.
Podaci nisu izgubljeni u operativnom smislu: dostupni su, strukturirani i u redovnoj upotrebi. Puna implementacija baze podataka u okviru novog, sveobuhvatnog aplikativnog sistema očekuje se po instalaciji tog sistema, čiji je razvoj u toku, što je od neposrednog značaja za tačnu i potpunu sliku o stanju Informacionog sistema Zavoda.
Dosadašnji plan za oporavak sistema u slučaju kvara se zasnivao na redovnom izvođenju rezervnih kopija baznog i aplikativnog servera na šest različitih eksternih diskova, i sa najmanje četiri različita datumska momenta. Da bi se napravio rezervni server, potrebno je dobiti određena budžetska sredstva, ali prije toga i oporaviti postojeći aplikativni server, što je i preporuka Državne revizorske institucije.
Zahtjevi za dostavljanje ponuda za nabavku novog servera upućeni su svim firmama koje se bave djelatnošću prodaje djelova za računare i informacione sisteme, a koje posjeduju Oracle zvaničnu licencu, međutim, nije bilo zainteresovanih ponuđača. Odsjek za Kontinuirani profesionalni razvoj posjeduje sajt profesionalnirazvoj.edu.me, na kome se nalaze svi relevantni podaci za funkcionisanje Odsjeka, a Modul namijenjen kontinuiranom profesionalnom razvoju ubuduće će se koristiti kroz MEIS informacioni sistem.
Napominjemo da je arhitektura Informacionog sistema u fazi prilagođavanja zakonskim izmjenama, a planirana je i nabavka dodatnih računara radi povećanja radnog broja stanica kada je Informacioni sistem u off-line režimu.
Zavod za školstvo će u skladu sa svojom zakonskom obavezom dostaviti Plan aktivnosti do 17. maja 2026. godine i izvještavanja o preduzetim mjerama do 17. oktobra 2026. godine. Međutim, naglašavamo da su brojne od utvrđenih slabosti posljedica sistemskih ograničenja - finansijskih i infrastrukturnih - koja prevazilaze autonomiju jedne stručne institucije kao što je Zavod.
