U bogatoj građi crkvene istorije i kanonističke literature sačuvan je čitav niz izvora koji nedvosmisleno svjedoče o autokefalnom statusu Crnogorske crkve u prošlosti. Iako su mnogi od tih dokumenata već publikovani i analizirani, pojedina svjedočenja ostala su izvan šire javnosti, pa i stručnih krugova. Upravo jedno takvo, danas gotovo zaboravljeno, ali izuzetno značajno svjedočanstvo donosimo ovom prilikom.
Na prelazu u XX vijek, Crnogorska crkva donijela je odluku o organizovanju svešteničkih udruženja širom tadašnje Knjaževine Crne Gore. Ta udruženja formirana su tokom 1901. godine u različitim parohijama, nahijama, plemenima i kapetanijama, u okviru granica crnogorske države.
O tome je posebno pisano u časopisu "Prosveta", organu Ministrastva prosvjete i crkvenih poslova Knjaževine Crne Gore tokom 1901. godine. Te činjenice konstatovane su i van Crne Gore, u susjednoj državi Srbiji od strane relevantnih i referentnih srpskih sveštenika koji su objekitvno priznavali činjenicu, kao i ondašnja crkva u Kraljevini Srbiji, autokefalnosti pomjesne i kanonski priznate Crnogorske crkve u Knjaževini Crnoj Gori.
O tome ovom prigodom, faktografski donosimo, jednu važnu činjenicu, koju je potrebno uzeti u obzir. Naime, Aleksa Ilić, (1842-1920) protojerej, predsjednik Konsistorije beogradske, nakon penzonisanja, bio je urednik crkvenog časopisa "Hrišćanski vesnik", koji je izlazio ponovo od 1901, u Beogradu.
U prvom broju tog časopisa, od 1. januara 1901. godine (strana 110), Ilić, između ostalog, konstatuje:
"Druga je tako isto važna tekovina u crnogorskoj crkvi udruženje svešteničko, koje je postupno u čitavoj Crnoj Gori izvedeno inicijativom Visokopreosvećenog g. Mitrofana".
Ovaj zapis predstavlja još jednu autentičnu i vrijednu potvrdu istorijskog kontinuiteta organizovanog i samostalnog crkvenog života u Crnoj Gori, zabilježenu iz pera istaknutog predstavnika tadašnje srpske crkvene elite.
