Sve su to sadržaji kojih je ovih dana u izobilju, a kojima se najavljuje jedan od dva najveća sportska događaja na planeti – Svjetsko prvenstvo u fudbalu. Turnir u Sjedinjenim Američkim Državama, Meksiku i Kanadi počeće sjutra veče, duelom između Meksika i Južne Afrike.
Ovom prilikom, međutim, slijedi prisjećanje na segment Mundijala koji ne mora nužno interesovati samo ljubitelje fudbala.Jer, u pitanju je dizajn pa, ako hoćete i – umjetnost. Naravno, riječ je o zvaničnim amblemima svakog SP od 1930. do danas.
Istorija Mundijala, duga gotovo stoljeće, prilično je vjerno svjedočanstvo i evolucije kada je u pitanju dizajn, pa i sam marketing. A sve je počelo – posterima, odnosno plakatima.
Zvanični poster za SP 1930. izradio je urugvajski slikar i skulptor Giljermo Laborde. Četiri godine kasnije, za izradu postera bio je zadužen Đino Bokasile, ilustrator iz Barija, iza kojeg ostaje ogromna kolekcija propagandnih materijala u Italiji tog doba. Ne treba napominjati kako je u pitanju era tokom koje je tom državom vladao Benito Musolini.
Tokom 1938. Francuska je raspisala konkurs za poster – a u užem krugu bila su tri. Na dva je preovladavao motiv golmana, a pobijedio je treći, čiji je autor bio Enri Dezme.
Nije se mnogo toga promijenilo po Drugom svjetskom ratu. Mundijal u Brazilu takođe je bio predstavljen posterom, preovladavao je opet motiv noge i lopte, ali prvi put je promotivni materijal podrazumijevao i natpis Kup Žila Rimea.
Promjena će uslijediti u Švajcarskoj 1954. Prvi put je, uz zvanični poster – na kojem je bio motiv golmana, promovisan i oficijelni amblem, i to kružnog oblika i jednakih proporcija.
Četiri godine kasnije, organizatori SP u Švedskoj opredijelili su se za poster koji je u potpunosti odražavao trendove tog doba. Minimalistički dizajn tih je godina u pomenutoj skandinavskoj državi bio više nego zastupljen.
Logo SP 1962. u Čileu jedinstven je po tome što je jedini na kojem je prikazan stadion. Naravno, onaj u Santjagu. Autor je bio slikar i skulptor Galvarino Ponse.
Svjetsko prvenstvo 1966. u Engleskoj bilo je ispraćeno uz više zvaničnih logotipa. Na jednom je bio lav sa fudbalskom loptom, a na drugom, koji se uzima za oficijelni, je bilo više nego naglašeno ko je domaćin – jer, na tom su materijalu bili i britanska zastava i logo Fudbalske asocijacije Engleske. Pritom, bio je to i posljednji put da je sastavni dio amblema bio natpis „Kup Žila Rimea“.
Ljubitelji minimalizma zasigurno naročito cijene logo SP 1970. Prikaz lopte uz natpis države domaćina – bilo je to sve. I time je uspostavljeno novo poglavlje kada su u pitanju dizajn i mundijal – postere i ambleme sa mnogo detalja zamijenili su jednostavni amblemi, najčešće sa transparentnom pozadinom, što će potrajati sve do danas.
I Zapadna Njemačka je 1974. godine pripremila prilično sveden logo sa skraćenicom „WM“ (Weltmeisterschaft – Svjetsko prvenstvo).
Domaćinstvo Argentine 1978. godine bilo je jako kontroverzno. Jer, u toj je državi diktatura bila na vrhuncu, a politički zatvorenici mučeni su u ćelijama koje su se nalazile na koju stotinu metara od pojedinih stadiona. Priča o logu jednako je zanimljiva. Dizajner Ronald Šekspir ga je napravio šest godina prije SP, da bi ga 1974. modifikovala Vlada Huana Perona. Logo je, prema njihovom tumačenju, predstavljao upravo Peronove ruke koje drže fudbalsku loptu. Po dolasku vojne hunte na vlast, bilo je pokušaja da amblem bude promijenjen, ali FIFA to nije dozvolila.
Četiri godine kasnije, kontroverze su izostale – makar sa amblemom. Preovladavala su tri motiva – fudbalska lopta, konture boje Španije uz natpis.
Utakmice SP u Meksiku 1986. pratilo je i po 100.000 ljudi, pamti se sa tog turnira Maradonina ‘božja ruka’, ali i tri kruga u amblemu – Zemljine polulopte i fudbalska lopta. Autor je bio Ruben Santjago Ernandez.
Jedan od upečatljivijih amblema zasigurno je onaj iz 1990. godine. Italija se opredijelila za prilično minimalističko rješenje, koje je postalo i antologijsko kada je u pitanju istorija grafičkog dizajna vezanog za Mundijal.
Modifikovana zastava Sjedinjenih Država pratila je prvo SP organizovano u toj državi, koja je ove godine ponovo domaćin. “Making Soccer History” bio je slogan koji je pratio Mundijal 1994, koji je tada igran u terminima prilagođenim Evropi – što ovog puta baš i nije slučaj.
Posljednje SP u prošlom vijeku, održano u Francuskoj, pratio je logo koji je odražavao trendove u evropskom dizajnu tog doba. Bio je to i posljednji zvanični amblem nekog Mundijala na kojem nije bilo primjene trofeja Žila Rimea. Od tada do danas, pehar uglavnom dominira na svakom idejnom rješenju.
Prvo zajedničko domaćinstvo u istoriji SP pripalo je Japanu i Južnoj Koreji. A oni su se – kako se i očekivalo – pobrinuli da logo bude izuzetno moderan. Time je uspostavljena i forma koja će potrajati zaključno sa SP u Kataru – ispod amblema stajao je tekstualni dio sa ključnim informacijama.
Isto se moglo reći i za logo SP u Njemačkoj 2006, koji je, doduše, imao znatno više elemenata.
Prvi Mundijal u Africi – očekivano – nije bio sveden ni kada su u pitanju boje, niti kada je riječ o elementima. Iza siluete fudbalera koji pravi ‘makazice’ bila je predstavljena mapa afričkog kontinenta.
Četiri godine kasnije, sasvim drugačiji logo, sličniji onima iz 2002. i 2006, predstavio je Brazil. Glavni motiv bila je forma trofeja, ‘formiranog’ od motiva ljudskih ruku.
Amblemi SP u Rusiji i Kataru, kada su elementi u pitanju, bili su gotovo identični. Bio je na njima stilizovani motiv trofeja.
No, kod oba su bili u velikoj mjeri, a reklo bi se i efektno, prikazani lokalni tradicionalni motivi. Uključujući i same fontove sa imenima zemalja domaćina.
I najzad – 23. Mundijal, koji počinje sjutra. Amblem je potpuno drugačiji od svih dosadašnjih.
Iako je i na njemu prikaz trofeja – ovog puta u originalu, dominiraju brojke 2 i 6. Novo je vrijeme, pa se i pristup dizajnera mijenja…
