Tokom protekle decenije, kroz saradnju Crne Gore, Evropske unije i Savjeta Evrope ambicije su se pretvorile u konkretne rezultate, donoseći održive promjene institucijama, stručnjacima i zajednicama. Ova saradnja, koja se realizuje kroz program „Horizontal Facility za Zapadni Balkan i Tursku“, obilježena je juče događajem u Tirani, na kojem su predstavljeni ostvareni rezultati u oblasti unapređenja vladavine prava, demokratije i ljudskih prava, saopšteno je iz Programske kancelarije Savjeta Evrope u Podgorici.
Događaj je otvorio Christophe Galand, zamjenik direktora Direktorata za Zapadni Balkan, Generalnog direktorata za proširenje i istočno susjedstvo Evropske komisije.
„Tokom proteklih deset godina, zajednički program EU i Savjeta Evrope „Horizontal Facility‟ pružao je podršku korisnicama u unapređenju reformi u oblasti vladavine prava i ostvarivanju napretka u ispunjavanju mjerila u okviru procesa proširenja. U narednoj fazi trebalo bi da zadržimo isti nivo ambicije, nadovezujući se na ostvarene rezultate i stečena iskustva kako bismo postigli još konkretniji učinak u oblastima od ključnog značaja za napredovanje u procesu pristupanja Evropskoj uniji”, rekao je Galand.
Claus Neukirch, direktor Direktorata za koordinaciju programa Savjeta Evrope, naglasio je da se održive reforme zasnivaju na partnerstvu, vlasništvu nad reformamam i sposobnosti institucija da standarde pretoče u svakodnevnu praksu.
„Dostignuća Horizontal Facility programa pokazuju značaj povezivanja evropske ekspertize sa znanjem i prioritetima nacionalnih institucija. Naredna faza će se nadovezati na ove temelje i nastaviti da podržava reforme koje imaju opipljiv uticaj na živote ljudi“, kazao je Neukirch.
Fatmir Đeka, ministar ljudskih i manjinskih prava Crne Gore, naglasio je da se najznačajniji i najdugotrajniji uticaj instrumenta Horizontal Facility ne ogleda samo u pojedinačnim usvojenim zakonima, već u sistemskoj promjeni institucionalne kulture i stvaranju održivih standarda ljudskih prava.
“Ova podrška omogućila nam je da evropske standarde, definisane kroz preporuke Savjeta Evrope i Evropske unije, direktno ugradimo u naše domaće zakonodavstvo i politike. Mehanizam je ponudio jedinstven spoj ekspertize na visokom nivou i konkretnih alata za primjenu na terenu”, saopštio je Đeka.
Kako se dodaje u saopštenju, u okviru programa „Horizontal Facility za Zapadni Balkan i Tursku“, koji je trenutno pri kraju treće faze, širom regiona realizovane su ključne reforme usmjerene na unapređenje funkcionisanja pravosudnog sistema, jačanje institucija za borbu protiv korupcije, zaštitu ranjivih grupa i promociju medijskih sloboda.
“U Crnoj Gori, izmjena zakona, usvajanje etičkih kodeksa i stručne obuke doprinose pravičnijem, nezavisnijem i odgovornijem radu sudova, državnih tužilaštva i pravnih profesionalaca. Žrtvama krivičnih djela, posebno žrtvama nasilja u porodici i trgovine ljudima, olakšan je pristup pravnoj podršci i naknadi štete”, navodi se
Kako se dodaje u saopštenju Programske kancelarije Savjeta Evrope u Podgorici, rezultati su ostvareni i u oblasti unapređenja istraga slučajeva zlostavljanja i postupanja policije.
“Policijski službenici i tužioci sada su bolje obučeni za sprovođenje djelotvornih i odgovornih istraga. Policijski službenici dodatno su obučeni za profesionalno postupanje u stresnim situacijama, što doprinosi sprečavanju prekomjerne upotrebe sile. Istovremeno, unaprijeđeni su kapaciteti monitoring tijela za sprovođenje detaljnijih i temeljitijih posjeta, identifikovanje rizika i praćenje identifikovanih problema. Ovi rezultati doprinose usklađivanju istraga, monitoringa i postupanja policije sa standardima Evropske unije i najnovijim evropskim trendovima, čime se jačaju odgovornost i zaštita osnovnih prava”, saopštili su.
U okviru ovog programa pružena je podrška javnim institucijama u jačanju mehanizama za sprečavanje korupcije i upravljanje rizicima od narušavanja integriteta, uključujući etičke standarde i mehanizme nadzora.
“U borbi protiv pranja novca i drugih oblika ekonomskog kriminala, nadležni organi sada mogu efikasnije da se usmjere na oblasti najvećeg rizika, koriste finansijsko-obavještajne podatke i rade na oduzimanju imovinske koristi stečene kriminalnom djelatnošću. Sve ove aktivnosti zajedno važne su za zaštitu javnih resursa, zaštitu ekonomije od nezakonitih finansijskih tokova i jačanje povjerenja u javne institucije”, ističu iz Savjeta Evrope.
Kako se dodaje, istopolni partneri sada su formalno priznati i zaštićeni, nakon usvajanja zakona kojima se podstiču veća vidljivost, poštovanje i sigurnost.
“Usvajanje Zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja, kojim bi se omogućilo transrodnim osobama da se izraze i identifikuju u skladu sa vlastitim rodnim identitetom, dodatno bi doprinijelo zaštiti njihovih ljudskih prava”, poručili su.
Kako se dalje navodi, škole postaju sigurnije i otvorenije zahvaljujući ažuriranim kriznim planovima, praktičnim obukama za zaposlene i roditelje, kao i praktičnim aktivnostima za učenike.
“Resursni centri i programi ciljane podrške pomažu djeci i porodicama da pronađu informacije i pomoć. Inicijative za podizanje svijesti, uključujući one usmjerene na akademski integritet i inkluziju, doprle su do više od 300.000 ljudi sa porukama poštovanja i pripadnosti”, kažu iz Savjeta Evrope.
Prema njihovim riječima, novi medijski zakoni i procedure doprinose zaštiti slobode izražavanja i informisanja, omogućavajući građanima bolji pristup pouzdanim vijestima i mogućnost da izraze svoje stavove o pitanjima koja su važna za njihove zajednice.
“Usvajanje Kodeksa novinara i novinarki obezbijedio je jasniji okvir za profesionalno postupanje i odgovornost u novinarstvu. Aktivnosti vezane za strateške tužbe protiv učešća javnosti (SLAPP) doprinijele su boljem razumijevanju njihovih posljedica po slobodu medija i javnu debatu među profesionalcima u medijskom sektoru. Ovi rezultati doprinose stvaranju boljih uslova za nezavisno novinarstvo, bolji pristup pouzdanim informacijama i većem učešću javnosti”, istakli su.
Događaj je zaključen diskusijom o glavnim prioritetima četvrte faze programa Horizontal Facility, čiji se početak očekuje početkom 2027. godine.
“Ona će pružiti ojačan okvir za nastavak saradnje između Evropske unije, Savjeta Evrope i Crne Gore, sa fokusom na učvršćivanje ključnih dostignuća, rješavanje preostalih nedostataka u reformama i podršku prioritetima koje definišu korisnici programa, a koji imaju direktan uticaj na živote ljudi”, navodi se u saopštenju.
Program „Horizontal Facility za Zapadni Balkan i Tursku“ zajednička je inicijativa Evropske unije i Savjeta Evrope, koja se sprovodi od 2023. do 2026. godine. Sa ukupnim budžetom od 42 miliona eura, program pruža podršku javnim institucijama i lokalnim akterima u ispunjavanju reformskih agendi u oblastima ljudskih prava, vladavine prava i demokratije, kao i u usklađivanju sa evropskim standardima.
