Izmjene Zakona o zanatstvu, koje je Skupština Crne Gore usvojila sredinom jula prošle godine, kao jednu od obaveza predvidjele su i formiranje Registra zanatlija. Ova obaveza je u proteklih mjesec izazvala brojne nedoumice i oštru polemiku između Ministarstva ekonomskog razvoja i Zanatske komore Crne Gore, ali i zbunjenost među zanatlijama.
I dok iz Zanatske komora tvrde da je krajnji rok za upis u Registar 13. februar, iz resornog ministarstva ističu da taj datum nije preciziran te da će se o konačnim rokovima govoriti tek kad bude završen proces izrade samog Registra zanatlija.
„U ovom trenutku ne postoji obaveza registracije, jer Registar zanatlija još nije uspostavljen. Ministarstvo ekonomskog razvoja aktivno radi na uspostavljanju elektronskog Registra zanatlija, koji će, u skladu sa Zakonom o zanatstvu, voditi zvanična Zanatska komora Crne Gore kao zakonom određeni nadležni subjekt. Zakonom je jasno propisano da je zanatlija dužan da podnese prijavu za upis u Registar u roku od tri mjeseca od dana uspostavljanja Registra. Sve informacije koje su se u javnosti pojavile u vezi sa rokovima prije uspostavljanja Registra nemaju pravno uporište i ne proizvode nikakve pravne posljedice po zanatlije“, kazali su za Analitiku iz Ministarstva.
Direktor JU Zanatska komora Crne Gore Boris Marđonović, pak, ostaje pri ranije iznijetom stavu da je rok za upis zanatlija u Registar 13. februar.
„Propisani rok (13.2.2026.) odnosi se na uspostavljanje elektronskog Registra, ali s obzirom na to da su zanatlije već bile dužne da ishoduju Potvrdu o upisu, taj datum ujedno predstavlja i njihov krajnji rok da se pojave u javno dostupnom Registru - makar u formi započete procedure“, tvrdi Marđonović za Analitiku.
Marđonović: Vlada i zakonodavac su ovom poslu pristupili krajnje neodgovorno
Kako pojašnjava, Zanatska komora je već formirala Registar i sve zanatlije upisala zaključno sa 16. decembrom 2025.
„Njihov zadatak je da se sada usklade sa zakonskim odredbama, a to znači da dostave dokaze o stvarnim zanatima koje obavljaju - onima koje prikazuju u nazivima artikala i usluga na fiskalnim računima – kao i kvalifikacijama, iskustvu i drugim pojedinostima na osnovu kojih procjenjujemo zanate koje zakonito obavljaju i izdajemo Potvrdu o upisu u Registar“, pojašnjava on.
Marđonović naglašava da je Zanatska komora Crne Gore organizacija zanatlija, a ne vladina institucija, te da će u svakom pojedinačnom slučaju zastupati prvenstveno interese zanatlija kako bi uz puno poštovanje zakonskih odredaba ishodovali potvrdu zanata, koja je zapravo svojevrsno odobrenje za rad.
„Uz svaku prijavu prikazivaće se i kvalifikacije odgovornog lica, odnosno poslovođe/a; ako privredni subjekat obavlja različite zanate, može imati više poslovođa“, navodi Marđonović.
Prema njegovim riječima, Vlada i zakonodavac su ovom poslu pristupili krajnje neodgovorno.
„Dvostruko obavezno članstvo čak i kada nema trgovine, izjednačavanje osoba sa kratkim kursevima i majstora sa višegodišnjim iskustvom, fokus na dokumentaciju umjesto na praktične dokaze i tradiciju, visoke novčane kazne, te nepotpuna i zastarjela lista zanata neusklađena sa stvarnošću i regulisanim profesijama u EU u kojoj je majstorski ispit - kao uslov za zasnivanje egzistencije - doveden na VI nivo evropskog kvalifikacionog okvira, odnosno profesionalni bakalaureat (bechalor professional). Uprkos tome, uspjeli smo obezbijediti i potpuno poštovanje zakona i zaštitu interesa struke“, jasan je Marđonović.
Sagovornik Analitike ističe da nastoje ublažiti posljedice neadekvatnih zakonskih rješenja i ignorisanja struke, međunarodnog iskustva i analiza koje su radili.
„Nadamo se da će iz ovoga postati jasno koliki je značaj strukovnih udruženja, prenosa javnih ovlašćenja na struku i adekvatnog planiranja tranzicije“, kaže Marđonović.
U Ministarstvu ekonomskog razvoja tvrde da između njihovog resora i zanatlija ne postoje nesporazumi te da dijele isti cilj – zakonitu, stabilnu i unaprijeđenu oblast zanatstva.
„Do zabune je došlo nakon medijskih istupa izvršnog direktora jedne nevladine organizacije, kojima su u javnosti iznijete netačne i pravno neutemeljene interpretacije pojedinih odredbi Zakona o zanatstvu, naročito u vezi sa rokovima i obavezama registracije. Takve izjave nijesu zasnovane na važećim zakonskim rješenjima i dovele su do nepotrebnog uznemirenja dijela zanatlija, iako su relevantne zakonske norme jasne, važeće i nedvosmislene“, naveli su iz resora kojim rukovodi Nik Đeljošaj u odgovorima na pitanja Analitike.
Marđonović za naš portal pojašnjava da novi, elektronski Registar zanatlija nije samo zakonska obaveza već centralno mjesto zanatstva. Zanatlije, kako dodaje, postaju vidljivije i lakše ih je pronaći po zanatu, a ne samo po nazivu firme i šiframa djelatnosti, kao do sada.
„Potrošači lakše donose informisanije odluke o izboru ponuđača na osnovu njihovih kvalifikacija, odnosno godina iskustva, broja zaposlenih, ostvarenih prihoda i urednosti u ispunjavanju zakonskih obaveza. Donosioci odluka sada imaju uvid u zanatske sektore i mogu kreirati konjunkturne za podsticanje tražnje i otklanjanje investicionih zastoja. Mediji će bolje pratiti stanje u najbrojnijoj kategoriji srednjeg preduzetničkog sloja, koja trenutno broji 38.513 aktivnih privrednih subjekata i 102.996 zanatlija. Mladi ljudi će se lakše opredjeljivati za profitabilne zanate, praksu i ulazak u privrednu samostalnost. Registar zanatlija je pokretač privrednog i društvenog razvoja“, jasan je direktor Zanatske komore.
Rokovi kratki, uvedeno radno vrijeme do ponoći
U Registar zanatlija upisano je 38.513 privrednih subjekata, a od tog broja je potvrdu dobilo 36, dok je njih 78 započelo proceduru upisa. Ipak, kako tvrde u Zanatskoj komori, propisani rok ne ostavlja dovoljno vremena da se obrade svi predmeti.
„Ovo predstavlja još jednu posljedicu ignorisanja struke, koja je još 7. oktobra 2022. dostavila Radnoj grupi podatke o svih 155 zanata u okviru 201 šifre djelatnosti pod kojima se oni pojavljuju na međunarodnom nivou. Samo za 4 šifre djelatnosti ne postoje zanati u Crnoj Gori, dok 8 zanata u svijetu nema jedinstvenu šifru, već se obavljaju pod raznim kodovima“, pojašnjava Marđonović.
Kako bi postigli sve u tako kratkom roku, kaže, uveli su radno vrijeme do ponoći, uključujući i vikende.
„Dnevno odgovaramo na desetine poziva, poruka i e-mailova. Organizovali smo i online sesiju za popunjavanje e-prijave i postavićemo glasovnog AI asistenta koji neće propustiti nijedan poziv. Molimo zanatlije da pročitaju najčešće postavljana pitanja i da nam pišu prije nego što nas pozovu, jer ne stižemo odgovarati na propuštene pozive“, kaže on.
Postupak registracije
Iz Zanatske komore pojašnjavaju i postupak registracije.
„Postupak je u potpunosti elektronski i prijava se vrši preko naše internet stranice (ZanaPredak.jimdofree.com). Nema čekanja u redu, kopiranja i slanja dokumentacije u koverti ili e-mailom, nema notarskih ovjera niti „vađenja” raznih papira - osim prijave zanata u lokalnom sekretarijatu za poslove privrede“, kažu iz Zanatske komore.
Za registraciju je potrebno priložiti dokumentaciju koju sve zanatlije već imaju: rješenja o registraciji, PIB-u i PDV-u (ako postoji), izvod iz CRPS-a (što stariji to bolji zbog stečenih prava), KDP matične banke, obrazac deponovanih potpisa, kopija lične karte i dokaz o kvalifikaciji: majstorsko pismo, nacionalna stručna kvalifikacija, nivo obrazovanja ili mikrokvalifikacija (završeni kursevi).
„Za one kod kojih se ne može jednoznačno utvrditi zanat, dostavljaju se fotografije o prostoru i opremi za obavljanje prijavljenog zanata (fotografije ili video radionice, mobilne radionice, objekta, ateljea (prostora) i/ili osnovne lične opreme, alata, mašina, tehničkih listova kojima se dokazuje vrsta zanata, odnosno potvrđuje da prijavljeni zanat odgovara stvarnoj djelatnosti). Za one koji ipak žele polagati međunarodno priznati majstorski ispit i osloboditi se pojedinih njegovih djelova, dostavlja se kopija radne knjižice i ostali dokazi o radnom iskustvu za prijavljeni zanat (knjige narudžbina, radni nalozi, radni dnevnici, protokoli izrade, otpremnice, fakture sa potpisom kandidata, ugovori o radu, zapisnici inspekcija i drugi specifični dokazi zavisno od zanata, iz kojih je očigledno i nedvosmisleno da je preduzetnik/ca ili odgovorno lice u privrednom subjektu lično obavljalo dotični zanat“, ističe Marđonović.
Dodaje da je sve detaljno objašnjeno korak po korak, te da postoje i fotografije tražene dokumentacije, jer, kako kaže, zanatlije nemaju vremena za birokratiju.
Svi podaci se čuvaju na sigurnom, u skladu sa našim i EU zakonom
Za one koji ne koriste računare, ističe, pomoć pružaju knjigovodstvene agencije.
„Upravo su nam one uputile najveći broj pitanja i pomogle da razjasnimo mnoge procedure i obučimo AI asistenta. Važno je istaći da u prijavi ne smije biti nijedna pravopisna greška, jer se radi o javnoj ispravi i algoritmu koji takve prijave stavlja na čekanje. Isto važi i za dokumentaciju, koja mora biti čitljiva, cjelovita i priložena tačno u polju u kojem se traži. Ukoliko se ipak desi greška, ispravićemo je i poslaćemo račun za asistenciju u popunjavanju prijave, ali tek po hronološkom redosljedu. Svi podaci se čuvaju na sigurnom i u skladu sa našim i EU zakonom o zaštiti podataka“, jasan je on.
Apeluju na sve da pokažu strpljenje, jer, kako kažu, Vlada i zakonodavac nisu vodili računa o obimu posla, resursima i realnim rokovima.
„Uveli su obavezno članstvo, ali tek nakon upisa u Registar, što predstavlja dodatno opterećenje. Osim što nas neustavno dvostruko članstvo sprečava da naplaćujemo članarinu zbog rizika od obeštećenja, ne možemo organizovati ni sveobuhvatne izbore koji bi svima garantovali jednak glas dok svima ne potvrdimo zanate, odnosno dok ne izdamo Potvrdu da date zanate obavljaju na zakonit način“, navode iz Zanatske komore.
Majstorski ispit nije obavezan za sve zanatlije
Zabunu među zanatlijama izazvala je i odredba koja se tiče polaganja majstorskog ispita. Mnogi od njih zbunjeni su i pitaju se da li će, nakon (više)decenijskog radnog iskustva, morati da polažu dodatne ispite.
Iz Ministarstva ekonomskog razvoja pojašnjavaju za Analitiku da je Zakonom o zanatstvu propisanoda složeni zanat može obavljati zanatlija koji, pored opštih uslova, ispunjava jedan od alternativnih stručnih uslova, i to:
- posjeduje odgovarajuću nacionalnu stručnu kvalifikaciju,
- ima kvalifikaciju određenog nivoa obrazovanja, ili
- ima položen majstorski ispit iz oblasti rada za konkretni složeni zanat.
„Majstorski ispit nije obavezan za sve zanatlije, već predstavlja jednu od alternativnih mogućnosti za ispunjenje stručnog uslova za obavljanje složenog zanata. Iako Zakon o zanatstvu predviđa ovu mogućnost, u ovom trenutku postupci i programi za njegovo sprovođenje još nijesu u potpunosti operacionalizovani u okviru važećeg sistema obrazovanja. Ministarstvo će, u saradnji sa nadležnim institucijama iz oblasti obrazovanja i socijalnog dijaloga, u narednom periodu započeti aktivnosti na stvaranju potrebnih preduslova za razvoj i sprovođenje majstorskog ispita, u skladu sa nacionalnim okvirom kvalifikacija i evropskom praksom“, odgovorili su iz ovog resora na naše pitanje.
Marđonović objašnjava da je majstorski ispit najveći dokaz stručnosti u zanatstvu te da je zvanje majstora garancija kvaliteta, orijentisanosti na klijente i pouzdanosti.
„Majstorsko pismo je tržišna prednost i sigurnost da će se proizvodi i usluge uspješno plasirati po pravoj vrijednosti. Šta kaže zakon? Majstorski ispit je dobrovoljan. Zanatlije sa dugogodišnjim iskustvom neće morati ništa dodatno da polažu. Zato i tražimo toliku dokumentaciju“, jasan je on.
Precizira i da Član 10 Zakona omogućava biznis sa stečenom nacionalnom stručnom kvalifikacijom, kvalifikacijom nivoa obrazovanja ili položenim majstorskim ispitom iz područja rada za zanimanje na koje se odnosi taj tzv. složeni zanat. Član 6, stav 2, pak, uvodi i mikrokvalifikacije pri čemu je, ističe, pravno nejasno, da li je riječ „odnosno“ sinonim za nacionalnu stručnu kvalifikaciju ili samostalna odrednica.
„Međutim, to ujedno znači da neće ni osvježiti svoja znanja iz privrede, prava i poreza, kao npr. kolege i koleginice u Albaniji - a greške u tim oblastima plaćaju se skupo i iz sopstvenih sredstava. Isto važi i za upravljanje kadrom: ko ne savlada stručnu i radnu pedagogiju, neće znati metode za prenos zanatskih vještina (IV dio majstorskog ispita), pa će se stalno žaliti i tražiti nove radnike/ce. Još dugo ćemo na vratima viđati oglase: „Traži se radnica“ (pozivam da barem pređemo na humaniju formulaciju: „Tražimo saradnike/Pojačavamo tim/Zapošljavamo u struci ili dr)“, ističe Marđonović.
Kreirani specijalizovani AI asistenti za biznis i radnu pedagogiju
Prema njegovim riječima, cijena svega toga je ekonomska stagnacija uprkos svim raspoloživim resursima u zemlji, uvoz radne snage, visoka nezaposlenost mladih i emigracija.
„Žalosno je da politički predstavnici/e ovo ne prepoznaju ni nakon dvije decenije studijskih putovanja, seminara, praktičnih obuka, takmičenja i konferencija. Raduje činjenica da se, uprkos tome što je ispit dobrovoljan, već prijavilo 20 zanatlija. Prepoznali su značaj i potencijal, a za njih smo pripremili kompletnu infrastrukturu, najsavremenije alate za učenje i polaganje, te međunarodno priznati certifikat. Za one koji žele i majstorski ispit i AI alate za svakodnevno poslovanje, kreirali smo specijalizovane AI asistente za biznis i radnu pedagogiju, uključujući uskostručne alate, kao npr. za sektor grijanja, hlađenja, ventilacije i sanitarija (HVAC)“, objašnjava Marđonović.
Na majstorski ispit se mogu prijaviti svi koji imaju osnovno zanatsko obrazovanje, što znači srednju i višu stručnu školu ili fakultet u dotičnom zanatu. Dualno obrazovanje, kako kaže, ima prednost, jer potvrde o ferijalnoj praksi nisu relevantne.
„Za pripreme smo pripremili tri mogućnosti: besplatne skripte za dobrovoljne članove/ice, interaktivne prilagođene AI alate i specijalizovane AI asistente uz taksu koja pokriva troškove i asistirane fizičke ili online obuke koje su najskuplje. Spremnost za izlazak na ispit se može testirati na online portalu naše Majstorske Akademije na naslovnoj web stranici što odgovara realnim ispitnim uslovima, a za praktični dio imamo strukovna udruženja od kojih su neka već pilotirala i stručno-praktični dio. Nismo zavisni od lokacija za praktične ispite - oni se mogu organizovati i u preduzećima. Traju isto kao u Njemačkoj, jer smo se oslonili na njihovo iskustvo i sporazum o postepenom dostizanju istog nivoa zanatskih i majstorskih kvalifikacija. Cijene samih ispita su fer i javno su dostupne na našem sajtu“, navodi direktor Zanatske komore.
Predviđene kazne za tri vrste prekršaja, visina od 6.000 do 20.000 eura
Marđonović podsjeća i da Zakon propisuje visoke kazneza tri vrste prekršaja:
- neispunjavanje uslova za bavljenje zanatom (čl. 8 i 9),
- bavljenje tzv. složenim zanatom bez odgovarajućih kvalifikacija (čl. 9) i
- nepodnošenje prijave o početku obavljanja zanata nadležnom organu lokalne uprave (čl. 12).
Privredna društva plaćaju do 20.000 eura, a preduzetnici/e do 6.000 eura. Kazne izriče tržišna inspekcija. Kako pojašnjava sagovornik Analitike, postupak je trostepen i sastoji se od upozorenja koje izdaje inspektor sa razumnim rokom za otklanjanje nepravilnosti; novčane kazne ukoliko se nepravilnost ne otkloni; te zabrane rada i likvidacije - ako privredni subjekat ni nakon kazne ne ispuni uslove (npr. ne dobije Potvrdu o upisu u Registar.
„Pozivamo inspektore da poštuju preventivni duh Zakona i trostepeni postupak - kazne treba da budu krajnja mjera, a ne prva. Ukoliko zanatlije imaju nedoumice ili se suoče s inspekcijskim postupkom mimo zakonskih ovlašćenja, mogu nam se obratiti za podršku. Pripremili smo precizna uputstva i savjete. Imajući u vidu i novi Zakon o prekršajima, koji predviđa dvostruko veće kazne za ponovljene prekršaje, prostor za sivu i crnu ekonomiju biće sve manji i neisplativiji“, jasan je on.
Ministarstvo: Cilj Zakona nije zatvaranje zanatskih radnji, već uređenje tržišta
Iz Ministarstva ekonomskog razvoja kao važno ističu da se inspekcijski nadzor i eventualne mjere mogu primjenjivati isključivo nakon uspostavljanja Registra zanatlija i isteka zakonom propisanog roka za upis.
„Prije toga ne postoji pravni osnov za postupanje inspekcija po tom osnovu, niti zanatlije mogu snositi bilo kakve posljedice zbog nečega što još nije zakonski operativno uspostavljeno. Cilj Zakona nije zatvaranje zanatskih radnji, već uređenje tržišta, zaštita zakonitog poslovanja i podizanje profesionalnih standarda. Inspekcijske mjere su krajnje sredstvo i primjenjuju se samo u slučajevima trajnog i ozbiljnog nepoštovanja zakona, uz prethodno ostavljanje mogućnosti za otklanjanje nepravilnosti“, naglašavaju za Analitiku iz resora ministra Đeljošaja.
Stava su i da nova zakonska rješenja unapređuju položaj zanatlija kroz jasno definisan i digitalizovan postupak upisa u elektronski Registar zanatlija, jačanje uloge i ovlašćenja Zanatske komore Crne Gore u vođenju Registra i zaštiti interesa zanatlija, veću pravnu sigurnost za zanatlije i korisnike njihovih usluga.
„Zakon dodatno omogućava zanatlijama iz država članica Evropske unije, Evropskog ekonomskog prostora i Švajcarske Konfederacije da, pod jasno propisanim uslovima, privremeno ili povremeno pružaju zanatske usluge u Crnoj Gori, bez obaveze poslovnog nastanjivanja, uz prethodno podnošenje odgovarajuće izjave i dokaza o registraciji u matičnoj državi. Na ovaj način postiže se veća usklađenost sa evropskom regulativom, smanjenje sive ekonomije, podizanje kvaliteta usluga i veća zaštita potrošača, uz očuvanje interesa domaćih zanatlija“, jasni su iz Ministarstva.
Registar zanatlija donosi konkretne prednosti
Iz JU Zanatska komora Crne Gore ističu da dugoročno gledano nove zakonske odredbe nose opasnost po opstanak malog biznisa u Crnoj Gori jer, smatraju, da je propuštena šansa da se novim zakonom postigne stvarna tranzicija u zanatstvu.
„Jedan od tri uslova za ulazak u EU jeste sposobnost privrede da izdrži konkurentski pritisak unutrašnjeg tržišta. Najmanje što je novi Zakon o zanatstvu morao osigurati jesu kvalifikacije jednake vrijednosti sa regulisanim profesijama u EU. Bez toga nema konkurentnosti ni na domaćem, a još manje na evropskom tržištu“, kaže Marđonović.
Mišljenja je da registracija u Registar zanatlija donosi konkretne prednosti kao što su pristup fondovima i programima podrške, veća vidljivost i kredibilitet.
„Registrovane zanatlije su prepoznatljivije i pouzdanije za domaće i strane klijente. Evropska unija je u decembru 2024. potpisala sporazum o slobodnoj trgovini sa južnoameričkim blokom Mercosur (Brazil, Argentina, Paragvaj i Urugvaj). Kada sporazum bude ratifikovan, zajedničko tržište obuhvataće oko 700 miliona potrošača. Iako sporazum ne garantuje potpunu slobodu prekograničnog pružanja usluga za zanatlije, otvara digitalne kanale i mogućnost privremenog rada. Za one koji se bave zanatstvom, dizajnom ili specijalizovanim popravkama, ovo je prilika za povezivanje sa globalnim tržištem“, navodi Marđonović.
Paralelno se, dodaje, vode pregovori o trgovinskom sporazumu s Indijom, koji bi pokrivao trgovinu robom, uslugama, investicijama i digitalnu ekonomiju.
„U Komori smo pripremili uslove za razvoj 27 novih digitalnih zanata i uputili Ministarstvu prosvjete inicijativu za uvođenje vještačke inteligencije kao obaveznog predmeta u svim osnovnim i srednjim školama. Uskoro će na tržište izaći prvi digitalni proizvod učenika osnovne škole koji je prošao našu obuku - čime želimo pokazati da se digitalni zanati mogu savladati i do 15. godine života i osigurati egzistenciju“, poručuje Marđonović.
Marđonović: Vukčević nije legitimni predsjednik Zanatske komore, promjene u CRPS-u izvršene malverzacijom
Marđonović se osvrnuo i na reagovanje Ivana Vukčevića, predsjednika Zanatske komore Crne Gore, objavljenom i na našem portalu.
0Na Vukčevićevu izjavu da su netačni navodi o 13. februaru kao krajnjem roku za upis zanatlija u Registar, Marđonović ponavlja da se se rok za uspostavljanje elektronskog Registra zanatlija poklapa sa krajnjim rokom za upis u isti za do sada već aktivne privredne subjeke, koji su, pojašnjava, to bili dužni uraditi još od 18.08.2010. na osnovu prvog Zakona o zanatstvu, odnosno 8 dana prije početka rada za naknadno osnovane privredne subjekte.
„Dakle, Ministarstvo koje je pisalo zakon, branilo ga u Skupštini i koje je dužno da ga primjenjuje onako kako piše u Službenom listu, derogira zakone saopštenjem za javnost i dovodi u zabludu zanatlije kao u ovom slučaju Ivana Vukčevića. Osim toga, gospodin Vukčević, jedan sjajni zanatlija iz ugledne zanatske porodice, nažalost nije legitimni predsjednik Zanatske komore Crne Gore. Bez obzira na poliičku podršku koju ima od Ministarstva ekonomskog razvoja, funkcija u Zanatskoj komori se stiče na statutarnim izborima, a ne političkom voljom ministara koji se u produženom trajanju miješaju u rad samostalne i nezavisne zanatske samouprave. Promjene u CRPS-u su izvršene malverzacijama za što smo pribavili dokaze po zakonu o slobodnom pristupu informacijama, a u ponedjeljak ponovili dopis ministru Đeljošaju uz kopiju predsjedniku Vlade“, poručuje Marđonović.
