S obzirom na to da je interes svih da zaštitimo i unaprijedimo stanje u životnoj sredini, te razvijamo cirkularnu ekonomiju i ubiramo njene plodove, neophodno je da donosioci odluka na svim nivoima, daju svoj puni doprinos kako bi komunalna privreda u Crnoj Gori mogla da se izbori sa brojnim problemima sa kojima se danas suočava, I, što je najvažnije, da zadovolji potrebe građana na način kako to oni od nje i očekuju.
Ovo je u intervjuu za Glasnik istakao Radenko Vujošević, predsjednik OU komunalne privrede Privredne komore Crne Gore, koji je za naš časopis sumirao utiske o 2025. godini iz vizure sektora koji predstavlja.
Gospodine Vujoševiću, šta je obilježilo poslovnu godinu u sektoru komunalne privrede?
Vujošević: Poslovnu 2025. godinu, kada je u pitanju komunalna privreda obilježili su brojni problemi.
Imali smo manje više iste probleme kao i ranijih godina kod vodosnabdijevanja, zbrinjavanja otpada, kao i upravljanja komunalnim otpadnim vodama.
Kod pružanja usluga vodosnabdijevanja i u 2025. godini imamo visok stepen neprihodovane vode.
Pokrivenost kanalizacionom mrežom stanovništva je i dalje niska.
Privredna društva koja se bave proizvodnjom i distribucijom vode za piće i odvođenjem otpadnih voda suočavaju se već duže vrijeme sa brojnim problemima, koji prijete da dovedu u pitanje njihovu održivost. Većina vodovodnih sistema u Crnoj Gori u 2025. godini imala je tehničke i administrativne gubitke. Postojanje azbestnih cijevi u vodovodnim sistemima u Crnoj Gori je uzročnik velikih tehničkih gubitaka, a osim toga azbest predstavlja ekološki i zdravstveni izazov.
Podaci MONSTAT-a za 2025.god. jasno ukazuju da recikliranje i ponovna upotreba otpada u Crnoj Gori i dalje ostaju na niskom nivou. Nažalost, odvajanje otpada na izvoru nije dalo očekivane rezultate, jer nedostaje potrebna infrastruktura i finansijski podsticaji za promociju razvrstavanja otpada na samom mjestu generisanja. Veliki problem predstavlja nepropisno odlaganje otpada, kao i to da na nivou Crne Gore postoji jako mali broj ekoloških inspektora koji bi uspješnije suzbili ovu negativnu pojavu.
U 2025. godini takođe imamo produbljivanje osnovnih problema u poslovanju komunalne privrede.
Veliki broj komunalnih i vodovodnih preduzeća opterećivali su visok stepen nelikvidnosti, nizak stepen naplate svojih potraživanja po osnovu pruženih usluga,plaćanje obaveza iz ranijeg perioda
Jedan od velikih problema u poslovanju bio je i nedostatak stručnog kadra, kao i terenskih radnika koji su od vitalne važnosti za funkcionisanje privrednih društava, što se naročito odrazilo na realizaciju turističke sezone, posebno u primorskim gradovima
Kao posljedicu inflacije, u 2025. godini imamo značajno povećanje ulaznih troškova koji opterećuju komunalna i vodovodna privredna društava u pružanju svojih usluga (troškovi radne snage, rezervnih djelova, osnovnih sredstava za rad itd.) što je opet uticalo na skok cijena prema korisnicima komunalnih usluga.
Kada segledamo stanje komunalnih i vodovodnih privrednih društvima u 2025.godini sa aspekta tehničke opremljenosti, možemo konstatovati da je nešto bolje u odnosu na raniji period, ali daleko od onog koje je potrebno.
Problemi koji su se odrazili na komunalnu privredu bili su jednim dijelom produkovani zbog neusvajanja osnovnih sistemskih zakona, kao što su Zakon o vodnim uslugama i Zakon o komunalnim djelatnostima.
Kako ocjenjujete doprinos Komore i Odbora na čijem ste čelu u unapređenju ambijenta za poslovanje sektora?
Vujošević: Rad Odbora udruženja komunalne privrede u Privrednoj komori sastoji se između ostalog i u detektovanju problema sa kojima se suočava komunalna privreda, kao i predlaganju rješenja. U tom kontekstu treba napomenuti da su predstavnici Odbora u 2025. godini započeli kampanju obilaska crnogorskih opština, Prijestonice i Glavnog grada, koju namjeravamo nastaviti i u 2026, sa ciljem razmjene informacija i upoznavanja čelnika ovih institucija sa problematikom u komunalnoj privredi i mogućim rješenjima.
U 2025. godini predstavnici ovog Odbora dali su značajan doprinos u procesu Izmjena i dopuna uredbe o Metodologiji i bližim elementima za utvrđivanje cijena komunalnih usluga, čime je prevaziđena jedna od velikih barijera u sprovođenju cjenovne politike kod komunalnih privrednih društava.
U narednoj godini aktivnosti Odbora udruženja komunalne privrede odnosiće se na praćenje poslovanja i pružanje pomoći u rješavanju aktuelne problematike, kao i stvаrаnje uslovа zа povećаnje obimа i kvаlitetа usluga vodosnabdijevanja i upravljanja otpadom.
Poslove i zadatke koji su navedeni planiramo da realizujemo uz saradnju i zajedničku aktivnost privrednih društava, članova Odbora, organa i stručnih tijela Komore, Ministarstva turizma, ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, Regulatorne agencije za energetiku i regulisane komunalne djelatnosti, lokalnih samouprava, Zajednice Opština, Udruženja vodovodnih preduzeća, Udruženja komunalnih preduzeća i drugih relevantnih institucija.
Kontinuirane aktivnosti biće usmjerene na analizu privrednog zakonodavstva, iniciranje donošenja novih ili izmjene i dopune važećih zakona i podzakonskih akata, sa ciljem unapređenja zakonodavnog okvira koji reguliše poslovanje privrednih društava iz komunalne oblasti. Posebna pažnja biće usmjerena na praćenje procesa integracije u EU, odnosno stanje u oblasti pregovaračkog procesa - poglavlje 27. Životna sredina i klimatske promjene, evidentiranje biznis barijera u poslovanju i predlaganje mjera za unapređenje poslovnog ambijenta.
U 2026.god. posebnu pažnju želimo da posvetimo:
- Anаlizаma stаnjа i položаju privrednih društava koja se bave poslovima komunalno-uslužnim djelatnostima, sа ciljem rаzvojа i unаprijeđenja poslovаnjа;
- Razmatranju zakonske regulative koja reguliše komunalnu oblast, sagledavanje efekata njihove primjene;
- Identifikovanju problema u poslovanju preduzeća i predlaganju mjera za njihovo rješavanje;
- Ukazivanju na potrebu izmjene načina obračuna cijena vode od strane Regulatorne agencije za energetiku.
- Razmatranju podrške države za izgradnju i obnovi vodovodnih sistema u gradovima. Cilj je smanjenje gubitaka na mreži sa trenutnih 70-80% na održivih 50%, te dugoročno na 25%, u skladu s zahtjevima EU i osnovnom potrebom vodovodnih sistema;
- Predlaganje smjernica za budući razvoj i investicije u sektoru komunalne privrede;
- Praćenju procesa integracija u evropske ekonomske tokove i prenošenju međunarodnih iskustava iz oblasti komunalne privrede na domaća privredna društva;
- Praćenju i analiziranju privrednih kretanja u zemlji i inostranstvu, u cilju pravovremenog informisanja privrednih subjekata o promjenama poslovnog ambijenta;
- Implementaciji evropskog zakonodavstva i projekata u dijelu upravljanja otpadnih voda i upravljanje komunalnim otpadom sa posebnim osvrtom na zaštitu životne sredine;
- Saradnji sa drugim udruženjima, odborima i službama u Komori u cilju unapređenja poslovnog ambijenta;
Kakva su Vaša očekivanja od poslovne 2026. godine? Šta je potrebno uraditi kako bi se ostvarili što bolji rezultati?
Vujošević: U 2026.god. očekujemo:
- Stabilizaciju poslovanja privrednih društava koja obavljaju komunalne djelatnosti,uz pomoć JLS i državnih organa. Pomoć bi prije svega trebala da se ogleda uizdvajanju većih finansijskih sredstava za finansiranje zajedičke komunalne potrošnje - komunalnih poslova od javnog interesa,
- Hitno donošenje novih cjenovnika komunalnih usluga u svim Opštinama Crne Gore shodno izmjenama Uredbe o metodologiji ibližim elementima utvrđivanju cijena komunalnih usluga,
- Stvaranje boljih uslova za investicije u komunalnu privredu i poboljšanje tehničke opremljenosti komunalnih privrednih društava,
- Početak realizacije projekta Regionalnog centra za upravljanje otpadom u sjevernom region CG,
- Sistemsko rješavanja pitanja ljudskih resursa i potreba popune nedostajuće operativne radne snage, posebno u periodu ljetnje i zimske turističke sezone
Kako je Strategijom upravljanja vodama Crne Gore do 2035. godine postavljen strateški cilj da se izgradi javni kanalizacioni sistem odgovarajućeg kapaciteta i da se dostigne pokrivenost od 85% stanovništva, neophodno je intenzivno raditi na ovom pitanju
U skladu sa ambicioznim ciljevima postavljenim u Strategiji upravljanja otpadom, neophodno je značajno povećati stopu recikliranja.
U oblasti upravljanja otpadom već u ovoj godini neophodno je uspostavljanje sistema koji se temelji čvrsto na principima selekcije, prevencije, reciklaže i ponovne upotrebe otpada. Efikasno rješavanje ovog problema zahtijeva saradnju više opština, budući da se ključni principi održivog upravljanja otpadom zasnivaju na primjeni regionalnog pristupa.
Takođe, poseban akcenat treba staviti na izgradnju sistema za prikupljanje i prečišćavanje komunalnih otpadnih voda, prateći usvojeni Plan upravljanja komunalnim otpadnim vodama u Crnoj Gori, čiji je rok za realizaciju do 2035. godine, izgradnju postrojenja za prečišćavanje komunalnih otpadnih voda, kao i razvoj infrastrukture za pijaću vodu i zaštitu od poplava.
- Usvajanje dva nova sistemska zakona:
- Zakona o vodnim uslugama i
- Zakona o komunalnim djelatnostima
Crna Gora je 2018. godine otvorila pregovaračko poglavlje 27 - Životna sredina i klimatske promjene, koje sadrži preko 200 pravnih akata i odnosi se na 10 različitih oblasti. Realizacijom obaveza u okviru Poglavlja doprinijeće se uspostavljanju adekvatnog sistema upravljanja otpadom i otpadnim vodama i opredijeliti odgovarajuća sredstva za infrastrukturna ulaganja.
Od Vlade i Privredne komore očekujemo da zajedno sa Zajednicom opština, Udruženjem komunalnih preduzeća i Udruženjem vodovodnih preduzeća, poboljšaju i intenziviraju saradnju na rješavanju brojnih problema koji opterećuju komunalnu privredu Crne Gore.
Neophodna je veća finansijska podrška Vlade Crne Gore u realizaciji projekata od državnog značaja, koji se odnose na izgradnju nedostajuće komunalne infrastrukture (Regionalnog centra za upravljanje otpadom, reciklažnih centara, Regionalnog azila za zbrinjavanje odbjeglih i napuštenih životinja za sjeverni region, zamjena azbesto-cementnih cijevi, izgradnja postrojenja za preradu otpadnih voda sa kolektorima i sekundarnim mrežama, itd.), kao i tehničkog opremanja komunalnih i vodovodnih privrednih društava nedostajućim osnovnim sredstvima za rad, analogno projektima iz 2004. i 2012. godine kada je Vladazbog nemogućnosti JLS izvršila tehničko opremanje komunalnih privrednih društava, što bi bio i sad slučaj.
I na kraju, s obzirom na to da nam je interes svih da zaštitimo i unaprijedimo stanje u životnoj sredini, da razvijamo cirkularnu ekonomiju i ubiramo njene plodove, neophodno je da donosioci odluka na svim nivoima, daju svoj puni doprinos kako bi komunalna privreda mogla da se izbori sa brojnim problemima sa kojima se danas suočava, i što je najvažnije da zadovolji potrebe građana na način kako to oni od nje i očekuju.
(Preuzeto iz Glasnika PKCG)
