Autori Christo Grozev, Roman Dobrokhotov, Michael Weiss, Fidelius Schmid, Nikolai Antoniadis u saradnji sa Der Spiegel
Kada je Denis Alimov prošao kroz dolazni hol međunarodnog aerodroma El Dorado u Bogoti u jutro 24. februara 2026. godine, djelovao je kao ruski turista srednjih godina koji bježi od surove moskovske zime: prosijeda bradica, mala putna torba, presijedanje iz Istanbula i rezervacija u jednom plažnom odmaralištu u Kartaheni.
Za svega nekoliko minuta, kolumbijski migracioni službenici stavili su mu lisice na ruke. Interpolova crvena potjernica — aktivirana dok je bio u letu, na zahtjev saveznih tužilaca iz Južnog okruga Njujorka — čekala ga je na izlazu. Alimov je bio optužen da je organizovao pokušaj atentata na dvojicu istaknutih čečenskih disidenata sa sjedištem u Evropi, nudeći nagradu od po 1,5 miliona dolara za njihove glave — isplativu bez obzira na to da li meta stigne u Rusiju mrtva ili samo, kako to hladno kaže rječnik ruske obavještajne službe, „zakonito deportovana“.
Uprkos spoljašnjem izgledu, Alimov (42) nije bio običan turista. Odlikovani veteran elitne specijalne jedinice Alfa pri FSB-u, od 2023. godine služio je kao viši operativac u Centru 795, najnovijoj i najtajanstvenijoj ruskoj upravi za atentate, osmišljenoj, prema procurjelim ruskim obavještajnim dokumentima, tako da bude nemoguće otkriti je.
Alimov je bio jedno od njihovih ključnih pojačanja i dvije godine je vodio globalnu mrežu agenata zaduženih za organizovanje ubistava političkih neprijatelja ruskog režima. Međutim, agenti nijesu uspjeli da izvrše zadatak, a jedan je uhapšen. Došlo je vrijeme da Alimov lično preuzme stvari u svoje ruke.
Naoružan svježe izdatim nebiometrijskim pasošem na lažni identitet, izabrao je datum koji ruski špijuni i vojnici posebno poštuju — Dan branioca otadžbine — za svoje prvo tajno putovanje u inostranstvo. Oko osam sati uveče, dok su njegovi saborci nazdravljali neuhvatljivoj pobjedi, on se prijavljivao na let za Istanbul na aerodromu Vnukovo. U njegovom stanu, iPhone 16 stajao je na stolu i vibrirao od neodgovorenih čestitki.
Manje od dvadeset četiri sata kasnije, Alimov je bio u pritvoru, vjerovatno na putu da bude predat „glavnom protivniku“, kako ruski obavještajni žargon naziva Sjedinjene Američke Države.
FBI je pratio Alimova više od godinu dana — djelimično i tako što je čitao razmjenu poruka između njega i jednog od njegovih potencijalnih stranih atentatora, vođenu uz pomoć Google Translatea. Na osnovu sudskog naloga, FBI je u realnom vremenu čitao prevode na čistom tekstu iz zavjere za ubistvo po narudžbi.
Nova jedinica, rođena iz sramote
Priča o Centru 795 počinje neuspjehom.
Između 2018. i 2022. godine, ruska vojna obavještajna služba GRU pretrpjela je niz operativnih promašaja povezanih sa Jedinicom 29155 — tajnom direkcijom odgovornom za napad nervnim agensom u Salisburyju u Velikoj Britaniji, pokušaj državnog udara u Crnoj Gori i niz atentata i bombaških napada širom Evrope. Istražitelji, novinari i analitičari otvorenih izvora identifikovali su desetine oficira te jedinice po imenu, fotografiji i broju pasoša — koji su, u očiglednom kršenju osnovnih pravila obavještajnog rada, izdavani u istom brojčanom nizu. Njeni operativci su pronevjeravali službeni novac kako bi izdržavali porodice i ljubavnice u velikom stilu. Još gore, bili su toliko razotkriveni da su njihovi biometrijski podaci završili u gotovo svakom carinskom računaru izvan Rusije. Jedinica je postala, kako je navedeno u jednoj procurjeloj internoj procjeni, „teret“.
Osnivač i komandant Jedinice 29155, general Andrej Averjanov, nije smijenjen — GRU nije mogao sebi da priušti gubitak kadrova usred sve većeg rata Kremlja protiv Ukrajine i Zapada. Zapravo, dobio je širi mandat vodeći novu Službu za specijalne zadatke, nazvanu po zloglasnoj jedinici KGB-a odgovornoj za atentat na Lava Trockog i ukrajinske nacionalističke lidere u sovjetskom periodu. Ali računica u Moskvi se promijenila. Zaključeno je da Averjanovljevoj jedinici nije potrebna rehabilitacija, već konkurencija.
Nova struktura uspostavljena je naredbom ruskog Generalštaba u decembru 2022. godine i označena kao Vojna jedinica 75127 (koristeći broj ugašene jedinice koja je ranije bila raspoređena blizu kineske granice), pod internim nazivom Centar 795. Za razliku od Jedinice 29155, koja je bila uklopljena u hijerarhiju GRU-a, Centar 795 trebalo je da bude potpuno odvojena struktura koja direktno odgovara načelniku Generalštaba Valeriju Gerasimovu. Njegov mandat bio je širok: ne samo atentati, već ono što ruski vojni planeri nazivaju operacijama „punog ciklusa“ — prikupljanje obavještajnih podataka, nadzor, sabotaža i, kada je potrebno, ubijanje — sve u okviru jedinstvene, samostalne komande. Centar 795 zamišljen je da funkcioniše kao vojska iz sjenke. Do juna 2023. bio je gotovo potpuno popunjen.
______________________________________________________
Kamuflaža Kalašnjikova
Da bi jedinici obezbijedili pokriće, njeni arhitekti odlučili su da je ne smjeste unutar postojeće birokratske strukture GRU-a. Umjesto toga, ugrađena je u koncern Kalašnjikov — čuvenog ruskog proizvođača oružja, privatnu kompaniju u kojoj blokirajući manjinski udio zadržava državni odbrambeni konglomerat Rosteh. Oficiri su bili vođeni na platnom spisku Kalašnjikova. Njihova operativna baza nalazila se u vojno-industrijskom kompleksu Patriot Park kod Moskve, gdje je Kalašnjikov održavao dvospratnu administrativnu zgradu poznatu kao TMU-1. Aktivnosti obuke nove tajne operacije bile su kamuflirane kao „testno gađanje“ — naizgled legitimna praksa povezana sa regularnim naporima Kalašnjikova u proizvodnji oružja.
Inteligentni arhitekta jedinice i njen glavni pokrovitelj, prema riječima dva izvora sa neposrednim saznanjima koji su govorili za "The Insider", bio je Andrej Bokarev, milijarder i trgovac oružjem, najpoznatiji kao kontrolni vlasnik i predsjednik Transmasholdinga, jednog od najvećih ruskih željezničkih i odbrambenih konglomerata. Manje je poznata njegova dublja veza sa Kalašnjikovom.
Godine 2014. Bokarev i poslovni partner kupili su 75 odsto kontrolnog udjela u koncernu, koji je do tada bio u vlasništvu Rosteh-a, ruskog državnog odbrambenog i industrijskog giganta. Četiri godine kasnije, suočen sa mogućnošću zapadnih sankcija, Bokarev se formalno povukao iz Kalašnjikova. Šta se dogodilo sa njegovim udjelima nakon ruske sveobuhvatne invazije na Ukrajinu 2022. godine nije javno poznato, ali finansijski trag ukazuje na to da je jednostavno restrukturirao svoju investiciju kako bi prikrio vlasništvo.
Bokarevljeve poreske prijave za period 2019–2021. pokazuju stalan priliv prihoda iz Kalašnjikova. On je takođe trenutno na platnom spisku kompanije koju kontroliše Alan Lušnjikov, nominalni predsjednik Kalašnjikova i samoproglašeni glavni akcionar. Lušnjikov je čest gost na Bokarevljevom privatnom avionu, a njihovi posljednji zajednički letovi datiraju s kraja 2025. godine. Stoga Bokarevljev uticaj na strateški pravac Kalašnjikova gotovo sigurno nije oslabio.
Model finansiranja Centra 795 podsjeća na obrazac koji je uspostavio pokojni Jevgenij Prigožin, ugostiteljski magnat koji je postao vođa plaćenika i poginuo u sumnjivoj avionskoj nesreći u avgustu 2023. godine. Prema državnim ugovorima uspostavljenim preko Kalašnjikova i Transmašholdinga, Bokarev dio svojih prihoda iz obje kompanije usmjerava u posebne državne projekte. Dok je Prigožinovo bogatstvo izgradilo privatnu vojnu kompaniju Wagner i finansiralo Internet Research Agency, poznatiju kao petrogradsku „fabriku trolova“, Bokarevljev novac finansira Centar 795.
Takav aranžman je u početku odgovarao generalnom direktoru Rosteh-a Sergeju Čemezovu, jednoj od najmoćnijih figura u ruskom bezbjednosnom establišmentu i među Putinovim najpouzdanijim ličnim povjerenicima. Njihova bliskost potiče još iz zajedničkog službovanja u KGB-u u Drezdenu osamdesetih godina, veza koja je nadživjela Sovjetski Savez i opstala kroz decenije kremaljskih preraspodjela moći.
Sergej Čemezov i Vladimir Putin (MAKS-2021 international air show)
Kroz Centar 795, osnovan na prostoru Kalašnjikova, Čemezov je stekao nešto što mu je dugo nedostajalo: sopstvenu privatnu vojsku, kojom je komandovao pouzdani bivši operativac FSB-a koji je došao u Kalašnjikov 2019. godine. Dvojica oligarha izgradila su blizak odnos; Čemezov je redovan gost na Bokarevljevim rođendanskim proslavama, a njihove porodice putovale su zajedno Bokarevljevim privatnim avionom.
Taj simbiotski odnos se od tada zakomplikovao.
Kada je Centar 795 formiran krajem 2022. godine, njegov mandat bio je definisan kao pomoć ruskim ratnim naporima u Ukrajini kroz obavještajni rad na bojištu, specijalne operacije i sabotaže iza neprijateljskih linija. To samo po sebi nije bilo neobično. Od svakog većeg korisnika ruske države očekivalo se da doprinese Putinovoj „specijalnoj vojnoj operaciji“, a svaki veliki koncern, od Gazproma do Lukoila i Rusala, bio je pod pritiskom da formira sopstveni privatni vojni kapacitet. Pomaganje otadžbini u ratu jednostavno je bila cijena poslovanja.
Ali izvođenje političkih atentata u Zapadnoj Evropi bilo je nešto sasvim drugo.
Prema izvoru bliskom Čemezovu, operacije te vrste — usmjerene protiv kritičara Kremlja na stranom tlu — nikada nijesu bile dio njegovog razumijevanja mandata ove jedinice, ali u trenutku kada je atentatorska operacija koja je dovela do Alimovljevog hapšenja već bila u toku, novi mandat Centra 795 više nije mogao biti poništen. Za Čemezova, čija pažljivo građena reputacija relativnog umjerenjaka unutar bezbjednosnog establišmenta zahtijeva distancu od najekstremnijih poteza Kremlja, razotkrivanje aktivnosti jedinice na Zapadu predstavlja posebnu ranjivost, koju su njegovi neprijatelji — ili poslovni konkurenti — u Rusiji dobro pozicionirani da iskoriste.
______________________________________________________
Vojni startap
Da vodi jedinicu, neformalni politbiro koji su činili Generalštab i dvojica milijardera iz industrije naoružanja odabrao je Denisa Fisenka, 52-godišnjeg veterana jedinice Alfa, čija biografija izgleda kao sažeta istorija postsovjetske ruske vojne moći. Trostruki dobitnik Ordena za hrabrost, Fisenko je takođe ruski šampion u borbenom streljaštvu među specijalnim jedinicama, kao i autor programa obuke za specijalne operacije FSB-a.
Međutim, ono što ga je izdvajalo od klasičnih komandanata specnaza bila je njegova kasnija korporativna putanja: između 2019. i 2023. godine bio je zamjenik generalnog direktora koncerna Kalašnjikov za specijalne projekte, nadgledajući 1.200 zaposlenih i upravljajući, između ostalog, divizijom ZALA Aero, koja proizvodi dronove koje ruske snage trenutno koriste u Ukrajini. Takođe je letio na zajedničkim letovima sa Bokarevim njegovim privatnim avionom i nesumnjivo je bio lično poznat i od povjerenja milijarderu. Fisenko je bio upravo ona vrsta oficira kakva je novoj jedinici bila potrebna — pouzdan čovjek sa operativnim instinktima elitnog komandosa i administrativnom pismenošću korporativnog rukovodioca.
Ovaj drugi kvalitet bio je u punoj mjeri vidljiv u PowerPoint prezentaciji kojom je struktura jedinice predstavljena njenim pokroviteljima u Kremlju. Prepuna infografika, organizacionih šema, projekcija rasta i ikonica tenkova i dronova, bila je neodvojiva od tipične korporativne prezentacije iz sale za sastanke Kalašnjikova. Takođe se neočekivano pokazala veoma informativnom: zapadni obavještajci i istraživački novinari — uključujući autore ove istrage — došli su do nje svega nekoliko mjeseci nakon njenog nastanka, dobijajući uvid u cjelokupnu anatomiju i organizacionu strukturu Putinovog novog strogo tajnog odreda za ubijanje.
Centar 795 ima približno 500 oficira raspoređenih u tri uprave: Obavještajnu, Jurišnu i Upravu borbene podrške. Uprava borbene podrške uključuje oklopni odsjek, jedinicu protivvazdušne odbrane i protivtenkovski sektor, što odražava dizajn jedinice kao samostalne vojne sile sa inventarom koji uključuje glavne borbene tenkove T-90A i višecevne bacače raketa Smerč. Od samog početka, jedinica je takođe bila zamišljena za izvođenje sajber operacija, signalno-obavještajnog rada i informacionih operacija — u teoriji, kompletnog paketa savremenih sposobnosti hibridnog ratovanja pod jedinstvenom komandom.
Organizacioni nacrt Centra 795, koji se može vidjeti u kadrovskoj tabeli iz januara 2023. godine do koje je došao *The Insider*, otkriva mandat „punog ciklusa“ osmišljen da zaobiđe birokratske i bezbjednosne ranjivosti koje su ranije kompromitovale druge operacije GRU-a. Popunjavanjem jedinice visokorangiranim veteranima elitnih odreda Alfa i Vimpel pri FSB-u — operativcima poput Denisa Fisenka i Nikolaja Zrjačeva, koji imaju „dokazane rezultate“ — Kremlj je stvorio hibridni entitet sposoban da se neprimjetno prebacuje od tajnog rada sa agentima (12. odsjek) do snažnih kinetičkih udara (1. do 6. odsjek).
Uključivanje internih artiljerijskih i oklopnih odsjeka, opremljenih sistemima Smerč, haubicama D-30 i tenkovima T-90A, pokazuje da jedinica nije bila namijenjena samo diverzantskim operacijama manjeg obima, već je bila spremna za samostalne vojne angažmane visokog intenziteta bez potrebe za spoljašnjom podrškom. Procurela prepiska među članovima Centra potvrđuje ovaj mandat: tokom prvih mjeseci i godina sveobuhvatnog rata u Ukrajini, Centar je nastojao da pribavi obavještajne podatke o lokacijama ukrajinskih elitnih trupa i stranih instruktora, kao i o koncentracijama ozloglašenih raketnih sistema HIMARS, s ciljem da budu gađani raketama ili dronovima.
Dalje, organizaciona struktura i izbor kadra ukazuju na to da su ciljevi jedinice bili jasno povezani sa transnacionalnom represijom i ciljanim neutralisanjem pod velom korporativne poricivosti. Angažovanje stručnjaka za signalno-obavještajni rad (13. odsjek) i izviđanje bespilotnim letjelicama (14. i 15. odsjek), uz posebno određene snajperske timove (19. odsjek), omogućava jedinici da pronađe, prati i likvidira mete od interesa. Ugrađivanjem tih sposobnosti u koncern Kalašnjikov, jedinica efektivno koristi civilnu proizvodnu infrastrukturu kako bi prikrila obuku i logistiku, pretvarajući sjedište u Patriot Parku u bezbjedan, digitalno izolovan centar i za rat u Ukrajini i za globalne atentate.
Nijesu svi u ruskoj obavještajnoj zajednici bili impresionirani. Kako je jedan izvor iz GRU-a rekao za "The Insider":
„Ne možete sve specijalnosti GRU-a i FSB-a ugurati u jednu strukturu od pet stotina ljudi. To tako ne funkcioniše. Postoje razlozi zašto direkcija Generalštaba zapošljava hiljade ljudi. Bez obima ne možete održati stvarnu specijalizaciju, ne možete rješavati zaista složene zadatke. Fisenko može biti odličan menadžer i vrhunski strijelac, ali nema iskustvo potrebno da vodi specijalne operacije u neprijateljskim državama.“
Ni Fisenko ni Bokarev nijesu odgovorili na zahtjev za komentar povodom ove priče.
______________________________________________________
Unutar mašine: Arhitektura Centra 795
Centar 795 ima približno 500 oficira raspoređenih u tri uprave. Organizacioni plan, potvrđen kadrovskim tabelama i posebnom internom organizacionom šemom do koje je došao *The Insider*, opisuje potpuno samostalnu kombinovanu formaciju sposobnu, makar u teoriji, da bez spoljašnje podrške izvodi nezavisne vojne i obavještajne operacije.
Obavještajna uprava, najveća u jedinici, upravlja sa devet odsjeka koji pokrivaju puni spektar savremenog nadzora. Njen 11. odsjek bavi se obavještajnim radom iz otvorenih izvora — nadzorom društvenih mreža, komercijalnim satelitskim snimcima i javnim bazama podataka. Dvanaesti, najosjetljiviji, vodi ljudske agente u inostranstvu; gotovo u potpunosti je popunjen veteranima Jedinice 29155, uprave GRU-a za atentate čiji su operativci otrovali Sergeja Skripalja u Salisburyju.
Trinaesti odsjek zadužen je za presretanje signala, upravljajući kompletnim paketom radio-tehničke obavještajne opreme, uključujući satelitske stanice za presretanje. Odsjeci 14 i 15 izvode optičko izviđanje na operativnom i taktičkom nivou, koristeći platforme dronova Orlan i Eleron kao sredstva za ono što je, u suštini, funkcija vizuelnog prikupljanja obavještajnih podataka. Tri paralelna kopnena tima za nadzor — odsjeci 16, 17 i 18 — obezbjeđuju fizičku potvrdu prije udara, radeći sa identičnom opremom upravo zato da bi bilo koji od njih mogao pratiti bilo koju metu, a da ostali za to ne znaju. Odsjek 19, Snajperski odsjek, nalazi se unutar Obavještajne, a ne Jurišne uprave, što sugeriše da njegova primarna uloga nije vatrena podrška na bojištu, već ciljane likvidacije.
Jurišna uprava (20) sastoji se od četiri odsjeka za borbenu primjenu, od kojih svaki sadrži po četiri autonomne udarne grupe. Arhitektura je zasnovana na jednom principu: nijedna grupa ne zna šta rade ostale. Kompromitovana ćelija ne može ugroziti paralelnu misiju. Uključivanje oficira predsjedničkog obezbjeđenja FSO-a — stručnjaka za blisku zaštitu i desant padobranom — kao i bivših pripadnika vazdušno-desantnog specnaza u trećem od tih odsjeka, pokazuje da jedinica ima ambicije za vazdušnu infiltraciju koje prevazilaze sve što je Jedinica 29155 ikada koristila. Istovremeno, neke od tih nezavisnih ćelija ipak koriste, na komandnim položajima, bivše članove Jedinice 29155.
Uprava borbene podrške je mjesto gdje postaju vidljive konvencionalne ratne ambicije jedinice. Njenih pet odsjeka — oklopni, artiljerijski, medicinski, EOD i protivvazdušna odbrana — dopunjeni su sa pet specijalističkih sektora za protivtenkovske operacije, održavanje, utvrđivanje i logistiku. Inventar uključuje glavne borbene tenkove T-90A i višecevne bacače raketa Smerč kalibra 300 milimetara. Medicinskim sektorom upravlja još jedan bivši saradnik Jedinice 29155, vojni ljekar koji je studirao na Kirovljevoj akademiji u Sankt Peterburgu zajedno sa Aleksandrom Miškinom, poznatim po Salisburyju, i specijalizovao se za traumatologiju ronjenja.
______________________________________________________
Regrutni kanal
Proces selekcije bio je rigidan, pa je oko trećine kandidata odbijeno jer se „nijesu dokazali na jedinstven način“. Za malobrojne koji prođu, nadoknada je neuporediva u ruskoj vojsci: svaki od njih zarađuje oko 7.800 dolara mjesečno na nivou šefa odsjeka, dok je Fisenkov prihod bliži 40.000 dolara mjesečno, odnosno pola miliona dolara godišnje, prema procurjelim poreskim evidencijama.
Istovremeno, Centar 795 dobio je ovlašćenje da „preotima“ oficire iz raznih drugih jedinica vojske, GRU-a, FSB-a, Rosgvardije (ruske Nacionalne garde), pa čak i FSO-a, elitne kremaljske zaštitne službe — ne nužno uz saglasnost nadležne agencije. Time Centar 795 uživa relativno viši status u unutrašnjoj hijerarhiji ruskih specijalnih službi.
Taj civilni trag u sistemu regrutacije nije slučajan. To je mehanizam kojim su najviši ljudi jedinice ušli bez ostavljanja vojnog traga. Drozdov, načelnik štaba, i Radkevič, šef obavještajne uprave, obojica su prošli kroz Kalašnjikov prije ulaska, ali nikada nijesu bili formalno povezani sa ruskim vojnim ili bezbjednosnim službama. Obojica su veterani jedinice Alfa bjeloruskog KGB-a — vjerovatno namjerno regrutovani iz savezničkih obavještajnih službi čiji oficiri nemaju rusku institucionalnu istoriju i ne podliježu pažnji stranih kontraobavještajnih službi ili istražitelja.
______________________________________________________
Centar 795: pogled iznutra
Kadrovska popuna Centra 795 u velikoj mjeri se oslanjala na Centar za specijalne operacije FSB-a (ne treba ga miješati sa istoimenom Averjanovljevom strukturom), a ne na oficire sa karijerom unutar Ministarstva odbrane. Većina je došla iz Alfa tima FSB-a, ali mreža regrutacije bila je šira. Među ključnim figurama jedinice nalaze se i veterani još nejasnijeg porijekla: iz jedinice Alfa bjeloruskog KGB-a. Fisenkov zamjenik Dmitrij Drozdov služio je u bjeloruskoj obavještajnoj službi pod pseudonimom „Dmitrij Zaplavnev“, dok je šef Obavještajne uprave Sergej Radkevič tamo djelovao kao „Sergej Bashimdžijev“. Obojica su završili svoje karijere u Bjelorusiji oko 2017. godine i prošli kroz korporativne funkcije u Kalašnjikovu prije dolaska u Centar 795.
Kako otkriva kadrovska tabela, jedan od viših Fisenkovih zamjenika je general-potpukovnik Aleksej Iljušin. Njegov CV, priložen PowerPoint prezentaciji, bio je gotovo polimatski: govori četiri jezika, uključujući danski i norveški, pisao je udžbenike za ruske vojne akademije, autor je rječnika vojne terminologije, osmislio je program regrutacije budućih kadrova GRU-a na ruskim univerzitetima i izvodio brojne „obavještajne i informacione misije“ dok je bio raspoređen u ruskim ambasadama.
Njegova karijera u inostranstvu završena je kada ga je DGSE, francuska spoljna obavještajna služba, uhvatila kako pod diplomatskim pokrićem prelazi granice dozvoljenog u obavještajnom radu. Godine 2014, dok je bio stacioniran u Parizu, pokušao je da podmiti osobu blisku tadašnjem predsjedniku Fransoi Olandu kako bi došao do kompromitujućih ličnih informacija o njemu. Iljušin je odmah proglašen personom non grata. Između tog ponižavajućeg kraja međunarodne špijunske karijere i imenovanja u Centar 795, nekako se pozicionirao kao stručnjak za nanotehnologiju i tvrdio da je nadgledao projekte razvoja „novih sistema za skladištenje energije zasnovanih na litijum-jonskim tehnologijama“, kao i „izvora zračenja u terahercnom opsegu za otkrivanje i neutralisanje eksplozivnih naprava“.
Veza između jedinice kojom dominira FSB i institucionalnih mreža GRU-a jeste 12. odsjek — operativno-obavještajna sekcija kojom rukovodi Anatolij Kovalev, oficir GRU-a čiji putni zapisi i komunikacije ukazuju na raniji rad za Jedinicu 29155. Pod Kovalevom su Andrej Isajenko, Jevgenij Mamedov i Denis Belov, svi stacionirani u sjedištu GRU-a na Horoševskom autoputu.
Denis Alimov, koji sada sjedi u kolumbijskoj zatvorskoj ćeliji, koordinirao je svoj rad upravo unutar 12. odsjeka. Ipak, kako pokazuju njegove procurele komunikacije, imao je poseban status operativca, izvještavajući direktno Nikolaja Zrjačeva, pravog „Forresta Gumpa“ ruske obavještajne zajednice, koji je služio u vazdušno-desantnom specnazu GRU-a prije nego što je prešao u FSB-ovu Alfu, a potom i u koncern Kalašnjikov. Od 2023. godine Zrjačev je dobio novu, hibridnu ulogu zamjenika komandanta Centra 795.
______________________________________________________
Od Balašihe do Bogote
Početkom 2000-ih, Alimov je služio u OMON-u — ruskoj interventnoj policiji — u jugozapadnom ruskom gradu Stavropolju prije nego što je oko 2008. prešao u jedinicu Alfa FSB-a pri Centru za specijalne zadatke u Balašihi, predgrađu na istočnoj periferiji Moskve. To je ista baza u kojoj je Vadim Krasikov, atentator koji je 2019. ubio čečenskog disidenta Zelimhana Hangošvilija u berlinskom parku Tiergarten i kasnije vraćen u Rusiju iz Njemačke u okviru razmjene zatvorenika posredovane od strane SAD-a, prošao obuku.
U jedinici Alfa, Alimov je radio pod zamjenikom načelnika Jurijem Vasiljevičem Poliščukom, fokusirajući se na unutrašnje ruske zadatke u bliskoj saradnji sa Drugom službom FSB-a, specijalizovanom za kontraobavještajni rad. Održavao je i snažne kontakte u direkciji za borbu protiv terorizma, uključujući oficire zadužene za sjeverni Kavkaz. Procurele Telegram komunikacije koje je pregledao *The Insider* nedvosmisleno smještaju Alimova u krug Alfe: redovno je obilježavao neformalni godišnji dan jedinice, tradiciju koju dijele aktivni pripadnici i veterani. Takođe je održavao direktan lični odnos sa Ramzanom Kadirovim, ratnim vođom i predsjednikom Čečenije.
Godine 2023, nakon prelaska u Centar 795, Alimov je isprva bio zadužen za relativno rutinske domaće operacije — pomagao je Kadirovu u potrazi za disidentskim bratanićem koji je nestao u Moskvi i koristio svoje stare veze u FSB-u kako bi pomogao pri raščišćavanju tovarnih pošiljki koje prelaze između Rusije i ruski okupiranih teritorija Ukrajine. Inače jednolične radne dane ispunjavao je opsesivnim vježbanjem i upotrebom steroida. Podaci iz otvorenih izvora pokazuju da je njegov broj telefona bio član više Telegram grupa posvećenih povećanju tjelesne mase uz pomoć anabolika, što očito nije prolazilo bez nuspojava. Među pitanjima koja je Alimov postavljao na tim kanalima bilo je i: „Kako nastaviti rast mišića, a riješiti se nuspojava kao što su muške grudi?“
Do 2024. godine, obim njegovih preokupacija van fitnesa znatno se proširio. Alimov je gradio regrutnu mrežu za operacije u Ukrajini i istovremeno tražio posredničke agente u inostranstvu. Ključni izvor kandidata bio je njegov lični imenik Čečena koje je nekada lično slao u zatvor zbog navodne umiješanosti u oružane grupe na Kavkazu.
Mnogi su imali tekuće ili neodslužene zatvorske kazne — što ih je, u logici ruske obavještajne službe, činilo idealnim kandidatima za slanje u inostranstvo, pri čemu je njihova prošlost pružala uvjerljivo pokriće političkih izbjeglica. Procurela prepiska sugeriše da su barem neke od tih inicijativa uspjele: jedan bivši militant povezan sa antikadirovskom čečenskom dijasporom u Evropi, Šamsudin A. ("The Insider" izostavlja njegovo prezime jer ne može sa sigurnošću utvrditi da li je bio svjestan ciljeva misije koja mu je povjerena), dobio je pasoš i napustio Rusiju, prvo prema Istanbulu. Poslije toga mu se gubi trag.
Do kraja 2024. godine, Alimovljev fokus se odlučno prebacio na disidente koje je smatrao neprijateljima ruske države. Oslanjajući se na svoju prošlost u progonu čečenskih separatista, većina njegovih meta bili su pripadnici čečenske dijaspore u Evropi koji su tražili nezavisnost od Rusije i kritikovali Kadirova. Posebna meta postala je porodica Zakajev, čiji je patrijarh Ahmed Zakajev vršilac dužnosti premijera u egzilu nepriznate Čečenske Republike Ičkerije i jedan od najistaknutijih Kadirovljevih neprijatelja.
Alimov je ponudio nagradu od 1,5 miliona dolara za svaku metu — mrtvu ili deportovanu.
______________________________________________________
Agent, nagrada i dnevnici prevoda
Da bi sproveo operaciju na zapadnom tlu, Alimovu je bio potreban lokalni operativac, neko ko se nesmetano kreće po Evropi i nema očigledne veze sa ruskom obavještajnom službom. Našao ga je u Darku Đuroviću, govorniku srpskohrvatskog jezika koji živi u Sjedinjenim Državama (njegova precizna pozadina ostaje zapečaćena u sudskim dokumentima). Jezik u optužnici sugeriše da obje glavne mete potiču iz „republike“ unutar Rusije, termin koji se odnosi na više regiona, među kojima je Čečenija najistaknutija. Savezni tužioci tvrde da je Alimov angažovao Đurovića kao glavnog terenskog operativca za ovu operaciju.
Finansijski uslovi bili su izričiti. Tokom sastanka u Moskvi u oktobru 2024. godine — održanog, uz značajnu simboličku drskost, u restoranu na pješačkoj udaljenosti od sjedišta FSB-a na Lubjanki — Alimov je Đuroviću dao avans od 60.000 dolara i obećao dodatnih 1,5 miliona dolara za svaku metu uspješno „deportovanu u Rusiju“. Ako operacija uspije i budu identifikovane dodatne mete, rečeno mu je da bi treća osoba tražena „živa ili mrtva“ mogla donijeti nagradu veću od 10 miliona dolara.
______________________________________________________
Kobni jezički jaz
Centar 795 bio je osmišljen, uz značajan institucionalni trošak, da bude „vazdušno izolovan“ — zaštićen od one vrste elektronskog prodora koja je kompromitovala prethodne ruske obavještajne operacije. Njegovi komandanti su preduzeli mjere opreza: šifrovane aplikacije za razmjenu poruka, pseudonime, segmentisanu komunikaciju. Ono što nijesu predvidjeli bila je jezička nekompatibilnost sopstvenih operativaca.
Alimov je govorio ruski. Đurović je govorio srpski. Nijedan nije vladao maternjim jezikom onog drugog na nivou dovoljnom za operativnu komunikaciju. Njihovo rješenje bilo je jednostavno i, kako se ispostavilo, katastrofalno: koristili su Google Translate, prevodeći Đurovićeve terenske izvještaje sa srpskog na ruski za njegovog rukovodioca, a Alimovljeva uputstva sa ruskog na srpski za svog agenta.
Same poruke prenošene su preko šifrovanih aplikacija za koje su vjerovali da su bezbjedne. Ali Google funkcioniše preko servera u Sjedinjenim Državama, što ga direktno stavlja u domet FBI-jevog naloga za nadzor. Na osnovu sudskog naloga, istražitelji su mogli da pristupe dnevnicima tih prevoda direktno od pružaoca usluge, čitajući čisti tekst čitavog niza operativne komunikacije u realnom vremenu, čak i dok su Alimov i Đurović vjerovali da ih štiti end-to-end enkripcija.
Dnevnici nadzora, čiji su djelovi citirani u novootpečaćenoj optužnici velike porote Sjedinjenih Država, ponekad djeluju kao apsurdistički dokument: dvojica operativaca najtajanstvenije ruske jedinice za atentate vode zavjeru za ubistvo po narudžbi preko potrošačkog alata za prevođenje, dok se svako njihovo uputstvo i izvještaj o statusu čuva u čitljivim, vremenski obilježenim zapisima na serverima jedne američke kompanije. Kako je kasnije primijetio izvor blizak istrazi, to je bilo čak i bolje od prisluškivanja, jer je stizalo već transkribovano.
Na primjer, 28. novembra 2024. godine, u vezi sa jednim od svojih „projekata“, Đurović je poručio Alimovu: „u ovom trenutku ne mogu potvrditi lokaciju u Njujorku, jer sam u Crnoj Gori. Vratiću se u Njujork oko 20. decembra i pokušaću da ga pronađem u Njujorku.... [On] pokušava da stvori utisak da je uvijek u EU kako bi zametnuo trag, ali je u stvarnosti većinom u SAD. To je informacija koju sam dobio od svojih kontakata.“
Ranije tog mjeseca, Đurović je čak koristio pretraživače kako bi istražio ono što je vjerovatno tražio kao oružje za ubistvo — „Glock 17“, „Glock 21“, „Glock 22“ — kao i gdje da nabavi model 22 u Podgorici, Crna Gora.
Drugi „projekat“, pisao je Đurović Alimovu 19. decembra, odnosio se na metu koja boravi u „bijeloj vili, pored mora... okruženoj bijelom ogradom/zidom, a na kapiji ima neki islamski znak“. Problem je bio utvrditi o kojoj se vili radi, jer ih je bilo više koje odgovaraju tom opisu. „Vjerujem da ćemo ga uskoro naći, ne može se stalno kretati. U jednom trenutku će se opustiti i upasti u zamku.“
Đurović je takođe tražio pomoć od neimenovanog saučesnika iz Sjedinjenih Država. Na Badnje veče 2024. poslao mu je poruku: „Imam ljude koji bi platili mnogo novca da ova osoba i drugi poput nje budu uhapšeni i predati njima. Za sada imam tri ili više ljudi za kojima se traga radi hapšenja... Za svaku osobu dobijamo 1,5 miliona USD. Potreban nam je saradnik koji neće mnogo pitati, ali će nam dati te informacije i nakon što potvrdim lokaciju (ja ću to sam provjeriti), dobijamo novac.“ Potencijalni podagent tražio je povratni avans od Alimova za finansiranje „lovačkog tima“.
Svome saučesniku, Đurović je pjevao hvalospjeve o Alimovu: „Veoma je dobro povezan... jedan je od najbližih ljudi važnom državnom funkcioneru.“ Po svemu sudeći, mislio je na Alimovljevu bliskost sa Kadirovim, potvrđenu uslugama koje je obavljao za klan tog moćnika.
Alimov je, prema dopunjenoj američkoj optužnici protiv njega, Đuroviću dostavio paket tehničkih obavještajnih podataka, uključujući IP adrese i evropske telefonske brojeve koje je ranije koristila jedna od meta.
Korišćenje Google Translatea nije bio jedini Đurovićev operativni promašaj. Dvaput je putovao u Rusiju, u julu i oktobru 2024. godine, pokušavajući da prikrije odredište rezervišući prividne odmore u Turskoj, a zatim nastavljajući za Moskvu presjedanjem pod svojim pravim imenom. Svaki put po povratku u Sjedinjene Države ispitivali su ga specijalni agenti FBI-ja koji su imali pristup njegovim avionskim evidencijama. On je izričito negirao da je bio u Rusiji. Te laži bile su providne i dodatno su pogoršale njegov pravni položaj. FBI je, međutim, bio spreman da sačeka — nastavljajući da ga nadzire i čita njegov virtuelni dnevnik na Google Translateu — prije nego što ga je konačno uhapsio u martu 2025. godine.
______________________________________________________
Rasplet
Alimovljevo hapšenje na aerodromu El Dorado 24. februara 2026. godine izgleda da je rezultat spajanja više istražnih linija. U optužnici FBI-a pominje se evropska partnerska agencija za sprovođenje zakona koja je sarađivala u istrazi zajedno sa kolumbijskim vlastima. Trag o tome kako je ta saradnja počela možda leži u Alimovljevim telefonskim kontaktima, među kojima su Dejan Berić i Davor Savičić, srpski regruteri plaćenika za rusku vojsku u Ukrajini, koji su odavno na meti zapadnih obavještajnih službi. Moguće je da je Alimov preko njih upoznao Đurovića, koji ima dvojno srpsko i crnogorsko državljanstvo, a da je Đurović zatim upao u već postojeću operaciju nadzora. Ono što je manje jasno jeste zašto je Alimov, punu godinu nakon Đurovićevog hapšenja, procijenio da je bezbjedno da uopšte putuje u inostranstvo.
Evidencije koje su istražitelji pregledali pokazuju da je pokušao da kupi prepaid telefon za jednokratnu upotrebu u Rusiji samo dan prije odlaska, kao da bi kupovina takvog telefona u posljednjem času mogla poništiti mjesece već nagomilane izloženosti. Putovao je pod maskom turističkog putovanja, sa rezervacijom za dalje ka Kartaheni — pokriće u skladu sa obavještajnim pravilima oficirskog korpusa Centra 795. Nije bilo dovoljno. Kolumbijski migracioni službenici, djelujući u koordinaciji sa Interpolom, priveli su ga odmah po dolasku iz Istanbula.
Pored optužbi za zavjeru radi ubistva i otmice, Alimov se suočava i sa tačkama optužnice za pružanje materijalne podrške označenoj terorističkoj organizaciji i zavjeru radi finansiranja terorizma. Za svaku od glavnih optužbi prijeti mu doživotna kazna zatvora. I dalje se nalazi u kolumbijskom pritvoru, čekajući postupak ekstradicije.
Najtajanstveniju jedinicu ruske vojne obavještajne službe nije razotkrio ni prebjeg ni doušnik — već jezička barijera i sudski nalog.
______________________________________________________
Posljedice
Razotkrivanje Centra 795 gotovo sigurno će stvoriti dugotrajne probleme za ruske obavještajne službe, takve vrste da se ne mogu riješiti premještajem ili poricanjem. Organizaciona arhitektura jedinice — njeno ukorjenjivanje u Kalašnjikov, zavisnost od infrastrukture Rosteh-a, korišćenje Patriot Parka kao operativne baze — sada je u potpunosti dokumentovana u zapadnim sudskim spisima i radu istražitelja otvorenih izvora. Do sada Fisenko i ostali komandanti Centra 795 nijesu bili javno identifikovani. Njihova imena, korporativne istorije i operativne uloge — dokumentovane od strane *The Insidera* kroz procurele materijale, registre firmi, vojnu dokumentaciju i presretnute komunikacije — znatno će im otežati da nastave da rade na isti način. Cijela jedinica je kompromitovana zahvaljujući traljavom obavještajnom radu jednog operativca.
Za Čemezova, razotkrivanje nosi sopstvene rizike. Nakon godina tokom kojih je pažljivo gradio sliku pragmatičnog tehnokrate skeptičnog prema invaziji na Ukrajinu, i učestvovao u pozadinskim lobističkim naporima usmjerenim na skidanje njega i njegove porodice sa američke liste sankcija, sada se njegovo ime povezuje sa operacijom usmjerenom protiv disidenata u Zapadnoj Evropi — upravo vrstom aktivnosti koju, po njegovim riječima, nije trebalo da sponzoriše.
Čemezovljevi neprijatelji unutar ruskog sistema dobro su razumjeli tu ranjivost. Ipak, da li su curenja informacija koja su omogućila ovu istragu potekla iz atmosfere institucionalne ljubomore koja je pratila Centar 795 od samog početka — iz Averjanovljevog tabora ili odnekud drugdje u bezbjednosnom aparatu gdje su ambicije ove jedinice izazivale isto toliko ogorčenja koliko i divljenja — ostaje pitanje spekulacije.
U godinama nakon razotkrivanja Jedinice 29155, Rusija je najmanje dva puta pokušala da izgradi nasljednu infrastrukturu za atentate sposobnu da djeluje ispod praga vidljivosti zapadnih istražitelja. Svaki pokušaj nasukao se na neku verziju istog problema: ne na sofisticiranost protivnika, već na težnju sopstvenih operativaca ka komforu. Jedinica 29155 kompromitovana je zato što njeni oficiri nijesu htjeli da se bave osnovama: pravim pasošima, pravim imenima, hotelskim prijavama koje se podudaraju sa avionskim evidencijama.
Centar 795 trebalo je da bude drugačiji. Imao je korporativnu kamuflažu, segmentaciju, svježe izrađene lažne identitete. Ono što nije mogao da eliminiše bio je problem ljudske komunikacije preko jezičke barijere — i činjenica da je najlakše rješenje za taj problem vodilo preko servera u Kaliforniji.
Debakl Alimovljevog hapšenja na njegovom prvom putovanju nije prvi — a sigurno neće biti ni posljednji — obavještajni promašaj koji razotkriva nesposobnost najtajanstvenije ruske vojne jedinice da zaista ostane vazdušno izolovana. Prije nekoliko mjeseci, postojanje ove jedinice postalo je javni zapis i unutar same Rusije, zahvaljujući sudskom postupku koji je protiv Fisenka pokrenuo bivši član Centra zbog nezakonitog otkaza. Sud je stao na stranu operativca i naložio njegovo vraćanje na posao, uz „naknadu moralne štete“. Iako je predmet protiv Centra 795 pred Vojnim sudom u Odincovu, gdje se jedinica nalazi, brzo uklonjen iz sudskog sistema, ostao je dostupan preko raznih ruskih agregatora koji automatski preuzimaju nove evidencije predmeta, kao što je ovaj.
Dok Alimov u Bogoti čeka izručenje, aparat koji je pomagao da izgradi — tenkovi, dronovi, snajperski timovi, pažljivo konstruisano pokriće Kalašnjikova — ogoljen je do kraja. Ironija propasti Centra 795 nije promakla onima koji su ga pratili: jedinica osmišljena da bude najneuhvatljiviji instrument prinude Kremlja razotkrivena je ne poslije godina strpljivog kontraobavještajnog rada, ne zbog prebjega ili preokrenutog agenta, već zato što su dvojica ljudi morala da razgovaraju, a nijesu dijelila isti jezik. Rusija će izgraditi novu jedinicu. Biće opreznija kada je riječ o alatima za prevođenje koje koristi. Ali da li će biti pažljivija u vezi sa ljudima koje regrutuje, sasvim je drugo pitanje.
Dodatno izvještavanje doprinijelo je ovom članku. Sudski dokumenti na koje se tekst poziva nalaze se u arhivi "The Insidera". Neki detalji su izostavljeni na zahtjev organa za sprovođenje zakona
