Od „Srbije“, do „srpskog“. Taj put, u razmaku od samo mjesec, prešli su sportski savezi vaterpola, rukometa i boksa u Srbiji, a isto je najavljeno i iz Olimpijskog komiteta Srbije (OKS), koji je izglasao preimenovanje u Srpski olimpijski komitet.
Iako to sve djeluje kao jezička, lingvistička ili stilska promjena, na politički i istorijski komplikovanom području bivše Jugoslavije uglavnom je više od toga.
„Ovo nikako nije samo jezičko, već političko i društveno pitanje - promjenama se naglašava pripadnost naciji, a ne državi - i moramo ga posmatrati u kontekstu širenja trenda nacionalizma“, kaže lingvistkinja Nastasja Deretić za BBC na srpskom.
Inicijativa je pokrenuta polazeći od potrebe da se „na jasan i prepoznatljiv način istaknu nacionalni identitet, tradicija i istorijsko nasljeđe“, saopšteno je iz Olimpijskog komiteta Srbije.
To se, kako navode, na odgovarajući način naglašava nazivom - Srpski olimpijski komitet.
Istovremeno, predlažu da i Paraolimpijski komitet Srbije i savezi pojedinačnih sportova razmotre isto i nazive ujednače tako da „odrednica koja upućuje na Srbiju i srpski nacionalni identitet bude istaknuta na početku“.
Međutim, dresove Srbije u raznim sportovima često - uz mnogo uspjeha i medalja - brane i pripadnici manjinskih naroda, poput bošnjačkog ili mađarskog.
„Najradije ne bih oko toga ništa komentarisao“, odgovorio je kratko za BBC jedan od proslavljenih olimpijaca Srbije koji nije srpskog porijekla.
Na sličan način reagovalo je još nekoliko njih - ili neodgovaranjem na poruku ili stavom da „ne žele posebno da komentarišu".
„U potpunosti smo dobili podršku pripadnika drugih religija i nacionalnosti, jer oni znaju i osjećaju da ih tretiramo kao braću - i mi njih i oni nas", kaže Nenad Borovčanin, predsjednik Srpskog bokserskog saveza, za BBC.
Do trenutka objavljivanja teksta na poziv za izjavu nije odgovorio Dejan Tomašević, predsjednik Olimpijskog komiteta Srbije.
„Kako god da se savez zove, ne mogu ja na to da utičem, tako je, kako je“, dodaje Aldin Ćatović, novopazarski atletičar i reprezentativac Srbije, za BBC. „Ne protivim se, svi smo mi isti ljudi."
Lingvistika i(li) politika
„Hajde da ne igramo tu igru“, prvo je što je 33-godišnja Nastasja Deretić, autorka stranice na društvenim mrežama o jeziku i lingvistici, rekla na početku videa o promjenama naziva sportskih saveza.
Video je ubrzo postao viralan i za samo nekoliko dana prikupio skoro 900 komentara. Uglavnom negativnih.
„Znala sam da su identitetska pitanja kod nas osjetljiva i da će mnogi to shvatiti i lično, očekivala sam i svakakve komentare, ali ne baš da će krenuti ovakvo ludilo“, kaže lingvistkinja iz Zrenjanina, koja živi u Novom Sadu.
„Čudno mi je što su ljudi počeli mene da napadaju, a samo sam pročitala ono što je napisano.“
Deretić u videu kaže da „srpski“ i „Srbije“ nije isto. Da je isto, ne bi došlo do promjene naziva, što je „samo na površini jezičko pitanje“.
„Pridjev srpski može da se odnosi na Srbe kao naciju ili na Srbiju kao državu, dok genitiv Srbije nedvosmisleno ukazuje na državu“, rekla je u videu.
„Dakle, imamo promjenu od jasnog i preciznog značenja ka dvosmislenom, iako je i ta dvosmislenost klimava ako pogledamo obrazloženja sportskih saveza.“
U prevodu, imena saveza mogu biti tumačena tako da pripadnici nacionalnih manjina više nijesu uključeni, već samo oni koji sebe smatraju Srbima.
„Jezik kao jezik i riječ kao riječ ne mogu biti ni dobri ni loši, ali prema izboru načina na koji se jezik koristi možemo da tumačimo i namjeru. U ovom slučaju je riječ o jačanju nacionalističkog pogleda kao jedinog načina za posmatranje i razumijevanje društva“, kaže Deretić.
Što kažu iz sportskih saveza?
Mahom slično.
„Srpski vaterpolo savez dobio je ime koje jasno definiše pripadnost naciji koju predstavlja“, saopšteno je početkom jula iz krovne organizacije tog trofejnog sporta.
„Ovim je nacionalna vaterpolo organizacija dobila naziv koji jasnije ističe pripadnost srpskom sportu, kao i mjesto koje vaterpolo ima u našem nacionalnom i sportskom identitetu“, dodali su, predstavljajući i novi grb.
Mjesec kasnije, na isto su se odlučili bokserski i rukometni savez.
„Promjena je urađena u skladu sa nazivom naše zemlje i našeg naroda, ali prije svega kao odgovor na inicijativu velikog broja boksera, trenera i klubova iz Srbije i Republike Srpske, koji su iskazali želju da se kroz naziv saveza jasnije izraze identitet, tradicija i pripadnost srpskom boksu“, saopštili su iz bokserskog saveza.
Republika Srpska, jedan je od dva entiteta Bosne i Hercegovine - u kom većinski žive Srbi - formiran Dejtonskim sporazumom iz 1995. godine, kada je okončan rat na području bivše Jugoslavije.
„Srpski bokserski savez vodi računa, i uči djecu i omladinu da za nas ne postoje vjerske, rasne i nacionalne različitosti", kaže Borovčanin za BBC.
Pritom, dodaje, i bokserski savezi drugih zemalja, poput Engleske, Turske, Njemačke, Rusije i Italije, imaju pridev njihove nacije u imenu.
„Na ovaj način nacionalna rukometna organizacija dobila je naziv koji jasnije ističe pripadnost srpskom sportu, kao i mjesto koje rukomet ima u našem nacionalnom i sportskom identitetu“, dodali su iz tabora rukometaša.
Iz Olimpijskog komiteta Srbije su u međuvremenu istakli još jednu stavku - specijalizovanu Ekspo izložbu 2027. godine.
Nju vide kao „izuzetnu priliku da se novi i ujednačeniji identitet srpskog sporta, kako u pogledu naziva nacionalnih organizacija, tako i u pogledu vizuelnog identiteta, predstavi i promoviše domaćoj i međunarodnoj javnosti“, saopšteno je.
Atletski savez Srbije je još 2020. promijenio ime u Srpski atletski savez, što je objašnjeno kao „namjera za lakšom komunikacijom sa inostranim savezima i prepoznatljivošću na pretraživačima".
'Mi kao pripadnici manjina smo ovako izolovani'
Bokserski savez Srbije bio je prikladniji naziv jer je obuhvatao ravnopravno sve na teritoriji Srbije, rekli su iz Bokserskog kluba Novi Pazar za Radio Slobodna Evropa.
„Ovako (izmjenama), gramatički gledano, obuhvata pripadnike jednog naroda. Mi kao pripadnici manjinskog naroda smatramo da smo time izolovani iz novog naziva", navedeno je.
Sigurni su, kako kažu, da to nije bila ideja, ali da „tako jezički ispada".
Promjena naziva ipak neće ugroziti njihovu saradnju sa savezom i sportisti tog kluba će i dalje učestvovati u svim takmičenjima, dodali su.
Politika
Najviši državni zvaničnici se do trenutka objavljivanja teksta nijesu oglašavali ovim povodom.
Međutim, jeste Aleksandar Šapić, gradonačelnik Beograda i bivši vaterpolo reprezentativac - i to još 2024. godine.
„Kako smo došli u fazu da izbjegavamo pridjev srpski i da u tom kontekstu ne smijemo da izgovorimo ono što je prirodno svugdje u svijetu da se izgovori? Pa zašto se naša državna televizija zove Radio-televizija Srbije, a hrvatska se zove Hrvatska radio-televizija... Zašto se naš fudbalski savez ne zove Srpski fudbalski savez, već Fudbalski savez Srbije", rekao je tada Šapić.
Odsustvo riječi „srpski" vidi u tome što „još nijesmo raskrstili sa nekim stvarima iz prošlosti i jugoslovenskom, a suštinski antisrpskom politikom".
Oglasili su se i studenti u blokadi, koji već dvije godine protestuju tražeći utvrđivanje odgovornosti - i vanredne parlamentarne izbore kao put ka tome - za smrt 16 ljudi u padu nadstrešnice na željezničkoj stanici u Novom Sadu.
„Republika Srbija je država srpskog naroda i svih građana koji žive u njoj - Mađari, Bošnjaci, Romi, Hrvati, Goranci, Albanci, Rusini, Slovaci, Bugari, Vlasi, Rusi, Ukrajinci, Rumuni, Makedonci i svi drugi, ovo su i vaši savezi", objavljeno je 11. avgusta na profilu ETF u blokadi.
Milica Đurđević Stamenkovski, ministarka za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna prava, odgovorila im je da riječ srpski „nikoga ne isključuje", kao i da se njenim brisanjem „ne dokazuje poštovanje nacionalnih manjina".
„Zanimljivo je da ta vrsta jezičke osjetljivosti nije postojala kada su neke od najprepoznatljivijih institucija i sistema zajedničke države nosile pridjev 'jugoslovenski'", izjavila je ministarka.
„Niko razuman iz tih naziva nije zaključivao da oni pripadaju isključivo ljudima koji se nacionalno izjašnjavaju kao Jugosloveni."
Kakva je situacija u regionu?
Hrvatska ima Hrvatski olimpijski komitet, pa i sportski savezi slijede istu logiku. To znači Hrvatski nogometni savez, Hrvatski košarkaški savez i Hrvatski atletski savez.
U Crnoj Gori je neobična situacija. Nekada najmanja jugoslovenska republika ima Crnogorski olimpijski komitet, ali i Fudbalski savez Crne Gore i Košarkaški savez Crne Gore.
Tu su i Olimpijski komitet Bosne i Hercegovine, Olimpijski komitet Slovenije, kao i Olimpijski komitet Severne Makedonije. Po istom ključu nazivaju se i sportski savezi tih zemalja.
Kosovo, čiju nezavisnost Srbija ne priznaje, ima Olimpijski komitet Kosova.
