„Dok je najveći dio ključnih zakonodavnih aktivnosti realizovan, ciljevi koji zavise od primjene propisa i promjene prakse - nezavisnost RTCG, djelotvorna samoregulacija, socio-ekonomski položaj zapošljenih u medijima i, naročito, bezbjednost novinara i novinarki - ostaju znatno iza planiranog, a kod nekih pokazatelja bilježi se i pogoršanje u odnosu na polazne vrijednosti iz 2021. godine“, ocijenili su iz CGO-a.
Podsjećaju da je Medijska strategija, usvojena u oktobru 2023. godine, postavila četiri strateška i 15 operativnih ciljeva, sa ambicijom da unaprijedi slobodu izražavanja, kvalitet informisanja, položaj novinara i novinarki i funkcionisanje medijskog tržišta.
„Na formalno-pravnom planu napravljen je iskorak. Tokom 2024. godine usvojena su tri ključna medijska zakona - o medijima, o audiovizuelnim medijskim uslugama i o Javnom medijskom servisu Crne Gore, a Agencija za elektronske medije transformisana je u Agenciju za audiovizuelne medijske usluge (AMU). Time je značajan dio regulatornog okvira usklađen sa pravnom tekovinom Evropske unije (EU)“, istakli su iz CGO-a.
Napredak je, kažu, vidljiv i u oblasti medijske pismenosti, koja je uvedena kao izborni predmet u osnovnim, a prisutna je i u dijelu srednjih škola.
„Crna Gora je na Indeksu medijske pismenosti za 2026. godine napredovala sa 33. na 26. mjesto, što je njen najbolji rezultat od uvođenja ovog indeksa. Međutim, Nacionalni savjet za medijsku pismenost, čije je formiranje bilo predviđeno do kraja 2024. godine, nije zvanično konstituisan, a nijesu realizovane ni sve planirane mjere u oblasti borbe protiv govora mržnje i dezinformacija“, napominju iz ove nevladine organizacije.
Naglasili su kako glavni problemi počinju tamo gdje se sa usvajanja propisa prelazi na njihovu primjenu.
„Nezavisnost Javnog medijskog servisa ostaje jedna od najspornijih tačaka. Izbor dijela članova Savjeta RTCG tokom 2026. godine pratile su ozbiljne primjedbe organizacija civilnog društva na dokumentaciju pojedinih kandidata i proceduru izbora. Skupština je o kandidatima glasala pojedinačno, što je bilo suprotno zakonski propisanoj proceduri i otvarilo prostor za politički uticaj“, istakli su iz CGO-a.
Podsjećaju da je Delegacija EU tokom procesa pozvala nadležne da bez odlaganja i temeljno ispitaju navode o nepravilnostima, naglašavajući značaj transparentnog izbora Savjeta RTCG za slobodu medija i vladavinu prava, ali je izostalo adekvatno institucionalno ispitivanje tih navoda.
„Ni socio-ekonomski položaj zapošljenih u medijima nije značajnije unaprijeđen. Pregovori o Granskom kolektivnom ugovoru za informativnu, grafičku i izdavačku djelatnost počeli su tek u junu 2026. godine, gotovo tri godine nakon planiranog roka, dok više od polovine novinara i novinarki i dalje prima zaradu nižu od prosječne“, istakli su iz CGO-a.
Kažu kako je najozbiljnije odstupanje od ciljeva Strategije u oblasti bezbjednosti novinara i novinarki.
„Indeks bezbjednosti novinara u Crnoj Gori bilježi kontinuirani pad, i za 2025. godinu iznosi 3,14 na skali od 1 do 7. Tokom prošle godine evidentirana su 33 napada i pritiska na medijske radnike i radnice, najviše od kada se vodi ova evidencija i čak 40% više nego godinu ranije. Do sredine juna 2026. godine registrovano je još 13 slučajeva, uključujući tri SLAPP tužbe i tri prijetnje po život i fizičku bezbjednost. I Evropska komisija u julu 2026. godine konstatuje da se izolovani napadi na novinare i dalje dešavaju, uz rastuću zabrinutost zbog uticaja medija u vlasništvu kompanija iz Srbije na medijski pejzaž. Bezbjednost novinara nije sporedni indikator Medijske strategije, već jedan od osnovnih uslova slobodnog i profesionalnog novinarstva. Zakonsko unapređenje nema puni smisao ako novinari i novinarke istovremeno rade u okruženju rastućih prijetnji, napada i drugih oblika pritisaka“, naveli su iz CGO-a.
Oni ukazuju i na problem nedovoljne transparentnosti realizacije same Strategije.
„Za niz planiranih aktivnosti i indikatora - jednak tretman učesnika na medijskom tržištu, sistemsko prikupljanje podataka o tom tržištu, informisanje građana o mogućnostima podnošenja prigovora na rad medija, kao i dio pokazatelja kvaliteta i dostupnosti medijskog sadržaja - u javno dostupnim izvorima nema pouzdanih podataka o stepenu realizacije. CGO napominje da to ne znači nužno da određena aktivnost nije sprovedena, ali znači da njena realizacija nije dovoljno transparentna i provjerljiva, iako sama Strategija predviđa kontinuirano praćenje, evaluaciju i izvještavanje o njenom sprovođenju“, naveli su oni.
CGO je zato pozvao Ministarstvo kulture i medija da „obezbijedi redovno, detaljno i javno dostupno izvještavanje o realizaciji pojedinačnih aktivnosti, indikatorima i utrošenim sredstvima, a da preostali period važenja Strategije usmjeri prvenstveno na oblasti u kojima zakonske promjene nijesu proizvele očekivane rezultate - depolitizaciju Javnog medijskog servisa, funkcionalnu samoregulaciju, dostojanstven socio-ekonomski položaj medijskih radnika i radnica i, prije svega, njihovu bezbjednost“.
„CGO ističe da se uspjeh Medijske strategije neće mjeriti samo brojem usvojenih zakona, već time da li su novinari i novinarke bezbjedniji, mediji nezavisniji, institucije odgovornije, a građani bolje informisani. Za sada, raskorak između propisa i prakse ostaje njena najslabija tačka“, poručili su iz ove nevladine organizacije.
