U jeku savremenih političkih i ideoloških sporova o prošlosti, arhivski izvori uvijek govore jasnije i uvjerljivije od svake polemike. Jedan takav izvor, objavljen u samom centru tadašnje državne i akademske moći, Beogradu, prije više od jednog vijeka, nedvosmisleno potvrđuje istorijsku činjenicu koju današnji negatori nastoje osporiti: Pravoslavna crkva u Crnoj Gori imala je status autokefalne crkve.
Taj podatak ne dolazi iz crnogorske istoriografije, već iz pera srpskog istoričara i slaviste, objavljen u zvaničnom glasilu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1922. godine.
Naime, u časopisu "Glasnik geografskog društva", sveska 7-8, objavljenog u Državnoj štampariji Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1922. U Beogradu, srpski istoričar i slavista prof. dr Aleksa Ivić (1881-1948), koji je doktorirao u Beču 1905. kod Vatroslava Jagića i Konstantina Jiričeka,objavio je rad pod naslovom "Građa za istorijsku geografiju srpske crkve".
Naravno, Ivić u tom radu posrbljava, u skladu sa ondašnjom asimilatorskom ideologijom i velikosrpskom politikom, i Crnu Goru i Crnogorce, ali konstatuje da je Pravoslavna crkva u Crnoj Gori bila autokefalna. I to Ivić piše i priznaje, dvije godine kasnije (1922), nakon što je bespravno 1920. ukinuta autokefalna Crnogorska pravoslavna crkva.
Konkretno, dakle, on priznaje istorijsku autokefalnost Pravoslavne crkve u Crnoj Gori, pa u tom radu, iako neosnovano posrbljava državnost Crne Gore i Crnogorce,na strani 210 navedenog rada piše:
"Autokefalna crkva Kraljevine Crne Gore. Do godine 1766. pod Pećkom patrijaršijom.Kasnije posvećenje u Sr. Karlovcima zatim Petrogradu (1833, 1858, 1863, 1888).
Eparhije: 1. Cetinje (mitropolit crnogorski i brdski), 2. Raško-zahumski, stolica manastir Ostrog, osnovana 1878. Pod nju spadaju brda i nekadašnja hercegovačka plemena".
Naravno, ovom Ivićevom opisu mogu se dati brojni prigovori oko nekih faktografskih netačnosti i drugih propusta, ali ono što je relevantno je da on, ipak, priznaje istorijski nespornu činjenicu da je Kraljevina Crna Gora (prije toga Knjaževina, a prije nje - atipična crnogorska teokratija) imala svoju autokefalnu crkvu. To je važno. Ostalo je u ovom kontekstu i tematu manjeg značaja.
Iako je on, asimilatorski, nihilizirao nacionalni i državni identitet Crnogoraca, i bio u službi države i režima Kraljevine SHS, koja je krajem 1918. nasilno anektirala Crnu Goru, pa zatim i bespravno ukinula autokefalnu Crnogorsku pravoslavnu crkvu, prof. Ivić, premda, tadašnjem režimu podređen, priznao je u nauci istorijski, kanonsko- pravni fakt i činjenicu da je u nezavisnoj Knjaževini i Kraljevini Crnoj Gori bila njena državna - samostalna, nezavisna autokefalna crkva.
Status naše Crnogorske crkve kao autokefalne u istoriji, nauci, kanonistici je, dakle bio jasan.
Današnji politikanski i profiterski negatori istorije nekada autokefalne Crnogorske crkve trebalo bi da prestanu da politički i ideološki ratuju sa činjenicama, jer je još 1922. i prof. dr Aleksa Ivić, Srbin iz Habsburške monarhije, a potom Kraljevine SHS, u zvaničnom državnom časopisu jasno zapisao da je nezavisna Crna Gora imala svoju autokefalnu crkvu.
