Uvođenje femicida kao posebnog krivičnog djela ima smisla samo ako doprinosi većoj pravnoj sigurnosti i efikasnijoj zaštiti, a ne ako ostaje na nivou deklarativne poruke. Smatram da je prihvatljiviji pristup uvođenje femicida kao kvalifikovanog oblika ubistva, uz jasno definisan rodno zasnovan motiv kao otežavajuću okolnost. Time bi se postigla ravnoteža između potrebe da se pošalje jasna društvena poruka i obaveze da krivično pravo ostane precizno i primjenjivo – kazao je za Pobjedu prof. dr Miloš Vukčević, advokat.
Vukčević je istakao da Crna Gora nije daleko od normativnog uvođenja femicida, ali je, kako kaže, pitanje da li je to pravno nužno ili je prije svega političko i simboličko.
Crnogorska vlast odavno najavljuje uvođenje femicida - ubistva žene koje je motivisano rodno zasnovanim nasiljem, kao posebnog krivičnog djela. Upravo zato što to nije učinjeno, nema ni zvaničnih podataka o broju femicida u našoj državi. Takvi zločini procesuiraju se kao krivično djelo „ubistvo“ ili „teško ubistvo“. Samo prošle godine, prema podacima SOS telefona Nikšić, u Crnoj Gori ubijeno je pet osoba ženskog pola. Prema ranije objavljenim podacima, od 2019, za sedam godina, bilo je 19 ubistava žena. Ministar pravde Bojan Božović kazao je početkom marta da je Crna Gora na korak od uvođenja femicida u Krivični zakonik i da se trenutno čeka mišljenje Evropske komisije na predložene izmjene tog zakonskog akta.
PRELOMNA TAČKA
Kada je riječ o uvođenju femicida u krivično zakonodavstvo Crne Gore, Vukčević smatra da se nalazimo na prelomnoj tački – i normativno i društveno.
- Prije svega, važno je razjasniti da ubistvo žena već jeste kažnjivo kroz postojeće odredbe Krivičnog zakonika, uključujući i teže oblike ubistva. Međutim, ono što nedostaje jeste prepoznavanje specifičnog motiva – ubistva žene upravo zbog njenog pola, odnosno rodno zasnovanog nasilja koje ima kontinuitet i specifične obrasce – kazao je Vukčević.
Prema njegovim riječima, evropska praksa nije ujednačena.
- Neke države su uvele femicid kao posebno krivično djelo ili kvalifikovani oblik ubistva, dok druge to pitanje rješavaju kroz otežavajuće okolnosti ili posebne zakone o zaštiti od nasilja u porodici. Ključni standard dolazi iz „Istanbul Convention“, koja obavezuje države da obezbijede efikasan krivičnopravni odgovor na rodno zasnovano nasilje – istakao je Vukčević.
Po mom mišljenju, kazao je, Crna Gora nije daleko od normativnog uvođenja femicida – ali je pitanje da li je to pravno nužno ili je prije svega političko i simboličko.
- Sa stanovišta krivičnog prava, oprez je potreban. Krivično zakonodavstvo mora ostati zasnovano na principu zakonitosti i jasnoće normi. Uvođenje posebnog krivičnog djela ima smisla samo ako doprinosi većoj pravnoj sigurnosti i efikasnijoj zaštiti, a ne ako ostaje na nivou deklarativne poruke. Smatram da je prihvatljiviji pristup uvođenje femicida kao kvalifikovanog oblika ubistva, uz jasno definisan rodno zasnovan motiv kao otežavajuću okolnost. Time bi se postigla ravnoteža između potrebe da se pošalje jasna društvena poruka i obaveze da krivično pravo ostane precizno i primjenjivo – istakao je Vukčević.
Podsjetio je da, što se tiče kaznene politike, već postoje mogućnosti izricanja dugotrajnih kazni zatvora, uključujući i kaznu dugotrajnog zatvora.
- Uvođenje strožih kazni može imati preventivni efekat, ali samo po sebi nije dovoljno – ključ je u efikasnoj primjeni zakona, blagovremenoj reakciji institucija i zaštiti žrtava prije nego što dođe do najtežih posljedica. Zaključno, pitanje femicida ne treba posmatrati isključivo kao normativno, već kao pitanje ukupne pravne i institucionalne reakcije države. Uvođenje u zakon može biti korak naprijed, ali samo ako je praćeno stvarnim mehanizmima zaštite i dosljednom primjenom u praksi – kazao je Vukčević.
Smatra da Crna Gora nije daleko od uvođenja femicida u krivično zakonodavstvo.
- Rekao bih u narednih godinu do dvije, prije svega zbog međunarodnih obaveza i pritiska javnosti. Da li je hitno? Jeste, ali ne zbog same norme, već zbog prakse. Veći problem je nedovoljno efikasna primjena postojećih zakona nego njihov nedostatak. Uvođenje femicida ima smisla, ali samo ako bude praćeno stvarnom zaštitom žrtava i dosljednom reakcijom institucija – dodao je Vukčević.
ISKUSTVA ZEMALJA
Istraživački centar Skupštine objavio je da su femicid kao krivično djelo definisale Hrvatska, Italija, Kipar, Malta i Sjeverna Makedonija.
Prema dokumentu „Zakonski okvir za prevenciju femicida“, Hrvatska je 2024. godine u krivično zakonodavstvo uvela djelo teškog ubistva ženske osobe, koje se kvalifikuje kao rodno zasnovano ubistvo, uz kaznu od najmanje deset godina ili kaznu dugotrajnog zatvora. Izmjenama i dopunama Krivičnog zakona unijeta je odredba koja sadrži definiciju rodno zasnovanog nasilja. Seksualno uznemiravanje počinjeno prema licu koje se smatra bliskim, u skladu sa izmjenama i dopunama navedenih propisa, prešlo je u sferu krivične odgovornosti, a do tada je predstavljalo prekršaj iz sfere nasilja u porodici.
U okviru institucije ombudsmana za ravnopravnost polova 2017. godine osnovano je Posmatračko tijelo za sveobuhvatno nadgledanje, prikupljanje podataka, analizu slučajeva ubistava žena i izvještavanje „Femicide Watch“. U sastav ovog tijela, uz ombudsmana, ulaze predstavnici Uprave policije, Ministarstva pravosuđa, uprave i digitalne transformacije, Visokog suda za prekršaje, Pravnog fakulteta u Zagrebu, ministarstva nadležnog za porodicu, kao i predstavnici organizacija civilnog društva koje se bave sprečavanjem rodno zasnovanog nasilja. Posmatračko tijelo ima za cilj praćenje rasprostranjenosti ubistava žena sa rodnog aspekta, prikupljanje i analiziranje podataka u cilju uočavanja ključnih propusta koji dovode do ubistava žena od strane njihovih supruga, bivših i sadašnjih partnera, te uopšteno muškaraca. Na osnovu prikupljenih i analiziranih podataka o nasilju nad ženama, tijelo priprema izvještaje u cilju izrade politika prevencije i kažnjavanja nasilja nad ženama.
Donji dom parlamenta Italije jednoglasno je usvojio Zakon o uvođenju krivičnog djela femicida i drugim zakonodavnim mjerama za borbu protiv nasilja nad ženama i zaštitu žrtava, 25. novembra 2025. godine, na Međunarodni dan borbe protiv nasilja nad ženama, čime se Italija pridružila grupi zemalja koje prepoznaju femicid kao posebno krivično djelo. Ovim zakonom propisana je kazna doživotnog zatvora u slučaju kada je ubistvo žene počinjeno kao čin mržnje, diskriminacije ili nadmoći, kao čin kontrole, posjedovanja ili dominacije zato što je žrtva žena ili u vezi sa odbijanjem žene da započne ili održi emotivnu vezu, odnosno kao čin ograničavanja njenih individualnih sloboda.
Krivični zakonik Italije predviđa da se lice koje zlostavlja člana porodice ili bilo koje lice koje živi u njegovom domu, ili lice koje je pod njegovom nadležnošću ili mu je povjereno, ili lice sa kojim ne živi zajedno u slučaju kada su učinilac i žrtva povezani odnosom koji proizlazi iz roditeljstva, kažnjava zatvorom od tri do sedam godina. Kazna se uvećava do polovine ako je djelo učinjeno u prisustvu ili na štetu maloljetnog lica, trudnice ili lica sa invaliditetom, ili ako je krivično djelo počinjeno oružjem. Ako je djelo prouzrokovalo tešku tjelesnu povredu, primjenjuje se kazna zatvora od četiri do devet godina. Ako nastupi veoma teška povreda, kazna zatvora iznosi od sedam do 15 godina, a ako za posljedicu ima smrt, propisana kazna zatvora je od 12 do 24 godine.
U kiparsko zakonodavstvo je 2022. godine uvedeno krivično djelo femicida, pa se lice koje nezakonitim činom ili nečinjenjem prouzrokuje smrt žene smatra krivim za krivično djelo femicid i kažnjava se doživotnom kaznom zatvora, pri čemu se prilikom izricanja kazne otežavajućom okolnošću smatra činjenica da je smrt izazvana, između ostalog, usljed nasilja u porodici ili nasilja od intimnog partnera.
U krivično zakonodavstvo Malte pojam femicida uveden je u okviru odredbi koje se odnose na ubistvo sa predumišljajem, odnosno namjerno ubistvo, pa se pri izvršenju ovog krivičnog djela kao otežavajuća okolnost uzima ubistvo osobe ženskog pola koje se sankcioniše doživotnom kaznom zatvora. Sud pri utvrđivanju kazne kao otežavajuće okolnosti uzima činjenicu da je ovo krivično djelo bilo posljedica nasilja od strane intimnog partnera ili bivšeg ili sadašnjeg supružnika ili nasilja koje počini jedan ili više članova porodice.
U Sjevernoj Makedoniji, kvalifikovani (teški) oblici ubistva kažnjivi su zatvorom od najmanje deset godina ili doživotnim zatvorom i definisani su, pored ostalog, kao lišavanje života drugog lica tokom nasilja u porodici, lišavanje života žene ili djevojke do 18 godina starosti prilikom vršenja rodno zasnovanog nasilja, lišavanje života ženske osobe za koju počinilac zna da je trudna ili lišavanje života djeteta.
Belgijsko zakonodavstvo ne prepoznaje femicid kao posebno krivično djelo. Međutim, u Belgiji je od 2023. godine na snazi Zakon o sprečavanju i borbi protiv femicida, rodno zasnovanih ubistava i nasilja, kojim je utvrđena definicija femicida, kao i konkretan skup mjera namijenjenih prevenciji i borbi protiv femicida i rodno zasnovanih ubistava, te nasilja koje im prethodi, uključujući mjere za zaštitu žrtava, obavezu uspostavljanja sistema prikupljanja i obrade statističkih podataka o femicidima i rodno zasnovanim ubistvima, obuku sudija i policije u navedenoj oblasti, kao i obavezu formiranja posebnog tijela, odnosno Naučnog odbora koji se bavi analizom femicida, rodno zasnovanih ubistava i nasilja.
Krivični zakonik Španije ne propisuje femicid kao krivično djelo. Međutim, Zakonikom je jasno definisano da jedna od otežavajućih okolnosti prilikom izvršenja krivičnog djela nastupa kada je ono izvršeno iz rasističkih, antisemitskih ili antiromskih razloga ili druge vrste diskriminacije u pogledu ideologije, religije ili uvjerenja žrtve, etničke pripadnosti, rase, nacionalne pripadnosti, pola, starosti, seksualne orijentacije, roda, identiteta, društvene isključenosti, bolesti ili invaliditeta. Tako, na primjer za krivična djela mučenja, fizičkog i psihičkog zlostavljanja, prinude, kao i ostala krivična djela protiv moralnog integriteta, Zakonik sadrži posebne odredbe i predviđa strože kazne u slučajevima kada su žrtve ženskog roda, te na taj način pravi razliku između nasilja u porodici i nasilja nad ženama. Stoga, u kontekstu nasilja u porodici, za krivično djelo mučenje i ostala krivična djela protiv moralnog integriteta, Krivični zakonik Španije predviđa kaznu zatvora u trajanju od šest mjeseci do tri godine, zabranu posjedovanja i nošenja oružja u trajanju od tri do pet godina kao i, u slučaju da sud procijeni da je to u najboljem interesu maloljetnog djeteta ili lica sa invaliditetom kome je potrebna posebna zaštita, zabranu vršenja roditeljskog, hraniteljskog ili starateljskog prava u trajanju od jedne do pet godina za svako fizičko i psihičko zlostavljanje...
Jedna od najznačajnijih karika u lancu borbe protiv rodno zasnovanog nasilja i nasilja u porodici u Španiji su specijalizovani sudovi u čijoj su nadležnosti slučajevi rodno zasnovanog nasilja i nasilja u porodici. Tako, svaka pokrajina u Španiji ima jedan ili više sudova za nasilje nad ženama sa sjedištem u glavnom gradu pokrajine i nadležnostima na teritoriji date pokrajine.
DA SE NE ZABORAVI
Alma Ćosović (43), majka troje dece iz Crne Gore, preminula je u avgustu 2025. u Kliničkom centru Crne Gore od posljedica teških tjelesnih povreda dobijenih u brutalnom napadu koji se dogodio 10. juna. Za napad je osumnjičen Dušan Ramić, državljanin Srbije.
Dvogodišnju kćerku ubio je Živko Delibašić u Goliji kod Nikšića u julu 2025, nakon čega je izvršio samoubistvo.
Biljanu Pavićević (33) ubio je u avgustu 2024. u Podgorici njen bivši suprug Miljan Bošković, koji je mjesec nakon toga u spuškom zatvoru izvršio samoubistvo.
Gorica Medojević (39) ubijena je u novembru 2024. u dvorištu kuće u Podgorici, a za ubistvo se sumnjiče Srđan Vukčević i Nebojša Vujković.
Veru Drobnjak (49) i njenog maloljetnog sina ubio je u januaru 2024. suprug, Mileta Drobnjak (52), a potom izvršio samoubistvo.
Branku Petrović (47) ubio je u junu 2022. u Herceg Novom njen bivši suprug Bojan Rašović.
Zumrita Nerda (27) podlegla je povredama u januaru 2022. koje joj je zadao nevjenčani suprug Dalibor Nikolić (33).
Šejlu Bakija (19) ubio je bivši nevjenčani suprug Ilir Đokaj (28) u Tuzima, u septembru 2021. godine.
Ivanu Premović (39) iz Berana ubio je pred djecom u novembru 2020. godine Puniša Premović (47).
