„Logor „Morinj“ nije samo vojno, već i državno pitanje, zbog čega se odgovornost ne može izbjeći“, poručeno je na prvom od sedam edukativnih vebinara, koji je počeo sa slučajem logora „Morinj“, koji je danas organizovao Centar za građansko obrazovanje (CGO), a na kojem je predavač bio istoričar Miloš Vukanović.
Cilj serije vebinara je da se zainteresovanoj javnosti omogući pristup tačnim, provjerenim i verifikovanim informacijama o ratnim zločinima, kroz analizu sudskih presuda, relevantnih dokaza, svjedočanstava i uloge institucija, kao i okvira u kojima su se ratni zločini počinili.
Govoreći o logoru Morinj, Miloš Vukanović je istakao da zločin počinjen na tom mjestu ima višeslojni značaj, prije svega zbog njegove direktne povezanosti sa crnogorskim međudržavnim i međuregionalnim odnosima, ali i kao važan segment političkog i vojnog nasljeđa Crne Gore iz posljednje decenije XX vijeka.
„Specifičnost logora u Morinju, u kojem je, u periodu od oktobra 1991. do avgusta 1992. godine, bilo zatočeno i zlostavljano oko 270 hrvatskih državljana, među kojima je bilo gotovo polovina civila, ogleda se u njegovoj neposrednoj vezi sa širim vojnim operacijama napada na Dubrovnik. Takođe, analizira se i kroz postojanje logora na prostoru bivše Jugoslavije, koji predstavljaju jednu od najtežih epizoda ratova devedesetih godina“, naglasio je Vukanović.
On je ukazao da obrazovanje o ovom zločinu doprinosi jasnijem razumijevanju stanja u Crnoj Gori tokom 1991. godine, posebno kada je riječ o pogubnim posljedicama ratne propagande, ali i o teškom i dugotrajnom nasljeđu koje su logori ostavili u društvu.
Učesnici i učesnice vebinara ukazali su na neadekvatno stanje memorijalizacije i kulture sjećanja. Jedan od učesnika ocijenio je da je „memorijalni objekat u Morinju izrađen od plastičnog materijala, dok je betonska podloga neadekvatna, što ne doprinosi kvalitetnoj memorijalizaciji i očuvanju kulture sjećanja“.
Naglašena je i uloga države, kao i izostanak adekvatnog procesuiranja ratnih zločina, što je pravni problem na nacionalnom i međunarodnom nivou, te izazov za evropske integracije, ali istovremeno i dodatni razlog dubokih društvenih trauma. „Marginalizovanje ove teme u javnom prostoru otežava proces memorijalizacije i suočavanja sa prošlošću“, poručeno je tokom diskusije.
Otvoreno je i pitanje pravnih obaveza Crne Gore, uključujući isplatu značajnih reparacija, čiji se iznosi dodatno uvećavaju kroz naknade i oslobođenim licima, što predstavlja ozbiljan pravni i društveni izazov.
Tokom diskusije, jedno od pitanja bilo je i sve češće poređenje sa logorom „Lora“, pri čemu je Vukanović naglasio da takva poređenja nijesu opravdana. „Odgovornost za procesuiranje zločina u Lori je na hrvatskim vlastima, dok je na Crnoj Gori da kroz institucionalne i diplomatske mehanizme insistira na pravdi tamo gdje smatra da ona nije zadovoljena. Neuspjeh u jednom slučaju ne može se koristiti za delegitimizaciju sudskih procesa u drugom, jer se radi o odvojenim postupcima, a obaveza svih je da se pravda za žrtve traži do kraja“, zaključeno je u diskusiji.
Ovaj vebinar, koji je okupio 20 učesnika i učesnica, uglavnom mladih ljudi, predstavlja praktičnu nadogradnju CGO priručnika „Ratni zločini 90-ih u presudama crnogorskog pravosuđa“, omogućavajući dublju analizu i diskusiju o sudskim presudama, konkreno sa fokusom na „Proces suočavanja sa prošlošću u Crnoj Gori – slučaj “Morinj”.
Naredni webinar planiran je za 16. februar 2026. godine i biće posvećen slučaju „Kaluđerski laz“, a predavač će biti Velija Murić, advokat i izvršni direktor Crnogorskog komiteta pravnika za zaštitu ljudskih prava.
