Posljednje izmjene poreskih zakona u Srbiji, po kojima se porez na imovinu građana uvećava i do sto odsto, pokrenule su, poput lavine, brojna pitanja u javnosti pitanje od kojih se izdvojilo jedno - zašto su iz poreske reforme izuzete vjerske zajednice, prvenstveno Srpska pravoslavna crkva koja ostvaruje i najveći profit?
Čudne tarife: U poreskom sistemu, crkva je zaista postala unikum: samo je crkvi dozvoljeno da za prodaju svojih usluga - ne izdaje fiskalni račun. Crkvena administracija radi bez ikakvih zakonom propisanih pravila kada je novac u pitanju, i ne zna se kako se određuje cijena crkvenih usluga. Na pitanje koliko košta vjenčanje, krštenje, opelo, svećenje vodice u kući - sveštenik će obično reći - „Dajte koliko možete“ - ali će odmah izreći i iznos koji je uobičajen. Za vršenje crkvenih obreda crkva izdaje papir na kojem piše koji je bio crkveni obred, ali bez ikakvih naznaka - da je obred uredno i plaćen.
Borba za vjernike je i borba za profit, jer sveštenici novac koji dobiju od obreda prijavljuju najvišem u crkvenoj hijerarhiji u crkvi u kojoj služe. U crkvama je vrlo nepopularno da za crkvene obrede vjernici traže nekog drugog sveštenika, a ne onog čijoj parohiji pripadaju.
Nepoznat profit: Iako nema preciznih podataka o vrijednosti imovine SPC-a, prema pisanju brojnih srpskih medija, vrijednost te imovine seže i do nekoliko stotina miliona eura, uključujući i objekte koji se rentiraju, zemljište koje se uglavnom obrađuje, kao i luksuzni vozni park (crkva u Srbiji je izuzeta plaćanja carine na uvoz automobila!).
Srpska pravoslavna crkva u Beogradu ima turističku agenciju „Dobročinstvo“ koja organizuje izlete i ekskurzije po vjerskim odredištima u Srbiji i regionu. Crkva posjeduje i knjižare i prodavnice i dugovne centre u kojima prodaje svijeće, suvenire, ikone, kalendare i ostale vjerske potrepštine, ali i svjetovne stvari...
Profit koji se na taj način ostvari je – najstrože čuvana tajna. Novac od svega kontrolišu najviši namještenici u crkvenoj hijerarhiji. Ako nema poreske kontrole, sasvim je moguće da se kroz neke crkvene donacije može i oprati novac, ali i da se crkva razmeće njime za stvari koje ne propovijeda vjernicima. Recimo: luksuz. Na fotografjama može se vidjeti koliko je luksuzno uređen dom vladike tuzlansko- zvorničkog Kačavende, zatim skupocjeni automobili kojima dolaze vladike na Sabor SPC-a. Uostalom, sukob vrha SPC sa vladikom Artemijem - koji je rezultirao njegovim raščinjenjem - počeo upravo zbog nezakonitih novčanih poslova Artemijevih saradnika koji su osumnjičeni za privredni kriminal.
Kako zakon propovijeda: Važeći Zakon o crkvama i vjerskim zajednicama u Srbiji je donijet aprila 2006. godine i njime crkve i vjerske zajednice mogu biti potpuno ili djelimično oslobođenje poreskih i drugih obaveza kao i fizička i pravna lica koja daju priloge. Po istom zakonu crkve i vjerske zajednice samostalno upravljaju svojom imovinom i novčanim sredstvima „u skladu sa sopstvenim autonomnim propisima“ (!?), a mogu da obavljaju privrednu ili drugu djelatnost na način i u skladu sa propisima kojima je uredjeno obavljanje tih djelatnosti.... Po Slovu istog Zakona uređeno je i da sveštenici i vjerski službenici imaju pravo na zdravstveno, penzijsko i invalidsko osiguranje što se pokriva iz budžeta, a Vlada utvrđuje iznose sredstava za ostvarivanje tih prava srazmjerno broju vjernika pojedinih crkava i vjerskih zajednica prema poslednjem popisu stanovništva.
Prema podacima iz 2009. godine Ministarstvo vjera je vjerskim zajednicama dalo 659 miliona dinara (oko 6,5 miliona eura) od kojih je 88 odsto pripalo SPC-u. U ovom minstarstvu tvrde da njihovi korisnici moraju da ministarstvu dostave precizne izvještaje o načinu trošenja sredstava ugovori sa izvođačima radova, finansijske specifikacije, opšte uplatnice, računi, fakture… Međutim, sasvim je nepoznato da li se to u realnom životu stvarno - i poštuje.
Politička odluka: Prema riječima Vuka Đokovića, državnog sekretara u Ministarstvu finansija Srbije, za sada nije bilo prijedloga da se oporezuje crkvena imovina, to čak nije ni pominjano. „Pokažite mi molim vas toga ko je za to da crkve plaćaju porez na imovinu“, kaže Đoković. Ni poreska uprava ovaj problem ne može da riješi, jer njen direktor Dragutin Radosavljević kaže da oni ne mogu da podnesu inicijativu za oporezivanje crkvene imovine kao i da „za sada nije bilo nikakvih ideja da se crkvena imovina oporezuje“. Sve ovo znači da je uvođenje crkve u poreski sistem isključivo politička odluka, koje su zbog krize već donijele neke zemlje.
Tako je, na primjer, Grčka je uvela plaćanje poreza na crkvenu imovinu od 20 odsto sa čim se, bez velike galame, saglasio - Sinod Grčke pravoslavne crkve. I ne samo to: oporezovaće se i prihodi na donacije crkvi. Nešto južnije, na Kipru, tamošnja pravoslavna crkva uredno plaća porez i za svoje hotele i za proizvodnju alkoholnih i bezalkoholnih pića.Ista ideja obuzima i Italiju, centralnu zemlju katoličanstva. U Italiji je planirano da se od 2014. godine uvede za Crkvu porez na nekretnine jer su proračunali da će od tog poreza njihov budžet uvećati za dvije milijarde eura, ali biće oporezovani i hoteli u vlasništvu crkve jer sada stvaraju nelojalnu konkurenciju.
Islamska zajednica Srbije koju predvodi muftija Muhamed Jusufspahić kaže da vjerske zajednice treba da plaćaju porez kada ulaze u domen privrede, kao i da ova vjerska zajednica ima firmu Halal koja se bavi sertifikacijom prehrambenih proizvoda i da za to plaća porez. On smatra i da vjernici ne treba da plaćaju vjerske usluge jer to nije postojalo, kao kaže, ni u vrijeme Isusa, u vrijeme Mojsija i u vreme Muhameda.
Aleksandar Nećak iz Saveza jevrejskih opština kaže da oni ne plaćaju porez jer nemaju prihode, kao i da treba da im se vrati sva imovina da bi mogli da na nju plaćaju porez.
Moguća nagodba: Iz SPC-a se do sada niko zvanično nije reagovao kada je riječ o plaćanju poreza, ali se nezvanično govori da je crkva možda i spremna da pregovara ukoliko joj država vrati cjelokupnu imovinu koju je nacionalizovala posle Drugog svjetskog rata. Crkva bi tada plaćala porez na imovinu, ali - šta se dešava sa profitom koje ostvaruje na svoje usluge.
Ne dirajući u crkvene prihode političari sasvim sigurno kupuju lojalnost klera, njegovu naklonost pred vjernicima, znajući da se u istraživanjima javnog mnjenja crkva pojavljuje kao instutucija u koju građani imaju najviše povjerenja. Da li je onda realno očekivati da se crkveni poslovi uvedu u poreski sistem?
Violeta CVEJIĆ
