Opština Ulcinj pripremila je nacrt „Lokalne strategije za smanjenje rizika od katastrofa 2026–2030“ u kojoj su mapirane opasnosti koje prijete toj najjužnijoj crnogorskoj opštini. Izrađena je u partnerstvu lokalne uprave i Programa Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP), kroz projekat Integralno upravljanje rizicima od poplava u proširenom slivu rijeke Drim, koji finansira Adaptacioni fond, piše Pobjeda.
Autori navode da je dokument usklađen sa nacionalnim i globalnim okvirima. Upozoravaju da preventivno djelovanje više nije izbor, već obaveza za opstanak zajednice te da je cilj da Ulcinj do 2030. godine postane otporna i spremna zajednica i turistička destinacija koja proaktivno smanjuje rizike od katastrofa, štiti živote, imovinu i životnu sredinu i obezbjeđuje sigurno okruženje za građane i posjetioce.
Dominantan rizik - seizmički
Identifikovali su četiri primarna neprijatelja bezbjednosti: zemljotresi, poplave, požari i ekstremni vremenski uslovi. Seizmički rizik, međutim, dominira kao najopasnija prijetnja. Razlog je činjenica da Ulcinj leži na ,,primorskom“ rasjedu, u zoni gdje su mogući potresi intenziteta do IX stepena Merkalijeve skale. Podsjeća se na zemljotres iz 1979.godine (magnitudom 7,0 po Rihteru i intenzitetom IX stepeni Merkalijeve skale ) kada je u Ulcinju 47 objekata bilo potpuno uništeno ili teško oštećeno, 17 je zahtijevalo rekonstrukciju, a 36 bilo je lakše oštećeno.
"Zbog toga je neophodno da izgradnja i upotreba objekata budu usklađeni s antiseizmičkim propisima i standardima. Međutim, Ulcinj nema plan zaštite i spasavanja od zemljotresa, pa ne postoje detaljne analize izloženosti i ranjivosti na seizmički rizik. Izloženost je povećana zbog kombinacije primorskog urbanog centra, ruralnih područja, kritične infrastrukture, turističkih kapaciteta i javnih objekata. Grad ima više od 7.000 stambenih objekata, brojne hotele, škole i zdravstvene ustanove, oko trećina stambenog fonda izgrađena je prije zemljotresa 1979. godine, a dio novijih objekata ne zadovoljava savremene seizmičke standarde, što povećava rizik od oštećenja ili urušavanja. Kritična infrastruktura (više od 300 km opštinskih i regionalnih saobraćajnica, vodosnabdijevanje, elektroenergetske mreže, komunikacioni sistemi) takođe je ugrožena, kao i značajni kulturno-istorijski spomenici", piše u dokumentu.
Osim samog podrhtavanja, Strategija upozorava na sekundarne opasnosti od zemljotresa poput likvifakcije (pretvaranje čvrstog tla u tečno usljed potresa), masovnih klizišta, pa čak i promjena toka podzemnih voda. Tokom zemljotresa efekti likvifakcije i pukotina zabilježeni su u zoni ušća rijeke Bojane, naročito na Velikoj plaži i Adi.
Posebno je apostrofirana ranjivost Starog grada, gdje uske ulice i zbijenost objekata drastično otežavaju evakuaciju i pristup spasilačkih jedinica.
U Ulcinju poplave nastaju usljed podizanja nivoa Skadarskog jezera i rijeke Bojane, ekstremnih padavina, neredovnog održavanja vodotoka i kanala i zakašnjelih preventivnih mjera. Periodično se javljaju u Ulcinjskom i Anamalskom polju, naročito pri visokim vodostajima rijeke Bojane i njenih pritoka: Miđanske, Rastiške i Međurečke rijeke. Zbog bujičnog karaktera terena, poplave su moguće i duž obala ovih vodotoka. U urbanom dijelu, rijeka Bratica često izliva i plavi djelove grada.
"Najrizičnija područja su uz rijeku Bojanu i njene pritoke. Kritične zone su Sukobin, Lisna-Bori i Fraskanjel, sa 29 ugroženih porodica, dok su Gornji i Donji Štoj posebno ranjivi kod probijanja nasipa, ugrožavajući oko 5.237 domaćinstava i Solanu. Oko 390 objekata na Adi Bojani, uključujući vikendice i turističke sadržaje, redovno bivaju poplavljeni. Polja Šasko, Fraskanjelsko i Klezansko (oko 815 ha) često stradaju, dok u urbanom Ulcinju rijeka Bratica ugrožava desetak objekata. Poplave pogađaju i Vladimirsko-sukobinsko polje, te naselja Sveti Đorđe i Reč. Pored domaćinstava i poljoprivrede, poplave ugrožavaju i kritičnu infrastrukturu – trafostanice, izvorišta, hidrometrijske stanice i puteve, što zahtijeva unapređenje zaštite i održavanje nasipa", upozoravaju autori strategije.
Podsjećaju da su veće poplave Ulcinj zadesile 1963, 1966. i 1992. godine, zatim u novembru 2009. i januaru 2010. godine, kao i u martu 2018. godine.
Klizišta, požari, poplave
Zaleđu opštine prijetnja su klizišta. U martu 2015. aktiviralo klizište u Kručama, oštetivši više od 70 kuća, dok je 2021. godine novo klizište na putu ka Pinješu izazvalo ozbiljne saobraćajne probleme. Ispod Palate Venecija u Starom gradu došlo je do odrona stijena što je ugrozilo kulturno nasljeđe. Na Adi Bojani traje erozija obale koja povlači plažu, dok su u Valdanosu (maslinjak Olea Europea) zabilježeni slučajevi erozije na strmim padinama maslinjaka. Problem klizanja tla posebno je izražen u zoni Rumije – Anamala i na osojnim stranama (nijesu izložene suncu) Pinješa i Mendre. Prema Nacionalnom planu zaštite i spašavanja od odrona i klizišta, aktivna klizišta evidentirana su u Dobroj Vodi (stari put Bar – Ulcinj), Kručama (magistralni put Petrovac – Ulcinj) i na Pinješu (klizište od preko 3.600 m³).
Šumske površine zauzimaju 15–20 odsto teritorije opštine Ulcinj i posebno su ranjive na požare, naročito tokom sušnih i toplih ljetnjih mjeseci. Dugotrajnim antropogenim uticajem, izvorna šumska vegetacija djelimično je zamijenjena makijom, šikarom i kamenjarom.
"Zbog sastava gorivog materijala, klimatskih uslova, tipa tla i konfiguracije terena, šumski ekosistemi u Ulcinju svrstavaju se u kategoriju vrlo visoke ugroženosti od požara, što otežava gašenje, naročito u sušnim i vjetrovitim periodima. Rizik od požara je visok na lokacijama Valdanos, Bažbuljuk i Bijela gora, dok je umjeren na Mendre, Mavrijanu, Pinješu, Možuri, Briskoj gori, Vladimiru, Kalimanu, Bojkama, Midi, Šasu, Brajšama, Rastišu, kao i na šumskom pojasu na Velikoj plaži i Štoju. Kritična godina je 2015. godina kada je bilo 202 šumska požara. Značajni su požari u Bijeloj Gori i Mavrijanu (avgust 2016), Mendre i Bažbuljuka (septembar 2018, kad je uništeno 30 ha niskog rastinja i 500 stabala maslina), Donjoj Klezni (jun 2020) i Velikoj plaži (septembar 2022). Zbog klimatskih promjena, očekuje se porast učestalosti, intenziteta i posljedica požara na primorju, što zahtijeva efikasne preventivne mjere i aktivnosti ranog upozorenja", konstatovano je u Strategiji.
Ekstremni vremenski uslovi
"Zbog otvorenog položaja Ulcinja prema moru dolazi do naglih vremenskih promjena s jakim vjetrovima, grmljavinom i padavinama, naročito ljeti. U julu 2019. godine grad je pogodilo snažno olujno nevrijeme koje je za samo petnaest minuta izazvalo višemilionsku štetu, uništivši vozila, krovove, drveće i plažnu infrastrukturu. Jaki vjetrovi ugrožavaju poljoprivredu i povećavaju rizik od pojave i nekontrolisanog širenja požara. Olujni udari vjetra mogu znatno uticati na normalno funkcionisanje infrastrukturnih sistema, a posebno su kritični za primorje i obalne aktivnosti na moru. Jak vjetar i obilne padavine redovno dovode do poplava i prekida u snabdijevanju električnom energijom, kao u januaru 2025. godine kad su orkanski udari vjetra preko 100 km/h izazvali ispadanje dalekovoda. Za identifikovane klimatske rizike u Crnoj Gori nije u potpunosti uspostavljen sistem rane najave. Nedostatak meteorološke opreme za precizno praćenje (npr. radari za nowcasting) i neprecizne kratkoročne prognoze povećavaju rizik od iznenadnih oluja. Klimatolozi predviđaju da su Bar, Ulcinj i Herceg Novi najosjetljiviji na štetu od jakih vjetrova i poplavnih talasa. Posebno su ranjive ulcinjska plaža, ušće rijeke Bojane i obalni pojas do kanala Porto Milena", piše u strategiji.
U tom dokumentu ističe se da se specifičnost Ulcinja fluktuacija stanovništva. Grad ima 20.507 stanovnika prema popisu iz 2023. godine, ali se tokom sezone taj broj duplira, a skoro 47 odsto stambenih jedinica čine sezonski stanovi. Upozorava se da bi u slučaju katastrofe tokom ljeta, evakuacija i pružanje pomoći postali logistički izazov zbog zakrčenih saobraćajnica i preopterećene infrastrukture.
Strategija apeluje na donosioce odluka da prostorno planiranje usklade sa prirodom, jer bez adekvatnih puteva za evakuaciju i seizmički otpornih zgrada, Ulcinj ostaje ranjiv.
Za 44 mjere spasa – 2,3 miliona eura
Nacrtom strategije predviđene su 44 strateške aktivnosti čija ukupna vrijednost iznosi 2,33 miliona eura. Od te sume, čak 1,61 milion eura biće uložen u sanaciju objekata i infrastrukture, dok je 535.000 eura rezervisano za jačanje kapaciteta za odgovor na krize. Plan obuhvata izradu opštinskog plana zaštite od zemljotresa, strogu seizmičku kontrolu novih zgrada, sanaciju škola i vrtića, te nabavku specifične vatrogasne opreme prilagođene uskim ulicama Starog grada. Među prioritetima su i sanacija klizišta u Kručama i na Pinješu, hitno uređenje korita Bojane, modernizacija Službe zaštite i spašavanja, te uvođenje sistema za rano upozoravanje stanovništva.
Finansijska konstrukcija oslanja se na više izvora: najviše sredstava očekuje se od donatorskih projekata EU i UNDP-a (923.500 eura) i budžeta Opštine (904.700 eura), dok će ostatak pokriti državna kasa sa 336.800 eura i privatni sektor sa 166.000 eura.
