Stanovnici Opštine Tuzi za 3. jul zakazali su protest "Malesija se ne smanjuje" ispred zgrade Opštine nezadovoljni granicama koje je povukla Arbitražna komisija. Za njih su sporne Kuće Rakića, dio Kakaricke gore, dio Fundine, ali i planinski predio Koštice i Rikavačko jezero, za što zahtijevaju da postane dio Opštine Tuzi. S druge strane, predstavnici plemena Kuči stava su da njihova plemenska teritorija treba da ostane dio Podgorice, kao što je i uvijek bila, naročito kada su u pitanju kučki katuni.
Organizatori protesta „Malesija se ne smanjuje“ smatraju da predloženo rješenje o razgraničenju Podgorice i Tuzi ostavlja van teritorije opštine područja koja su istorijski, geografski i društveno povezana sa Malesijom.
Organizator protesta Prelja Ujkaj kazao je da okupljanje predstavlja izraz nezadovoljstva građana zbog načina na koji se vodi proces razgraničenja između Glavnog grada i Opštine Tuzi.
„Nadam se da neće biti potrebno da ovaj slučaj da ide na međunarodne sudove. Poslaćemo poruku da treba da se podijeli pravedno, da se ništa ne oduzima ni Malesiji, ni Podgorici. Mi iz Malesije nećemo nešto što nam ne pripada, hoćemo samo one djelove koji nas povezuju sve zajedno, koja gravitiraju prema centru Tuzima“, kazao je Ujkaj za TV PG.
Pravo na korišćenje oblasti Korita kučkih, Koštice i Rikavačkog jezera, što je predmet spora razgraničenja i jedna od tačaka protesta, imaju one porodice i bratstva koja su to pravo stekla od 16. do 19. vijeka, dominantno iz plemena Kuči. Uz njih, na Koritima i Koštici svoje katune imaju i malisorski Zatrijepčani i Koći, a na Rikavcu fundinski katolici i muslimani, što organizatori protesta navode kao jedan od argumenata da taj prostor bude u sastavu Opštine Tuzi.
Istovremeno, istoričar Ivan Laković ukazuje da pojedina bratstva katoličke i muslimanske vjeroispovijesti iz Fundine istorijski pripadaju razvoju kučkog plemena, što dodatno govori o složenosti razgraničenja ovog prostora. Rikavačko jezero poseban je prirodni dragulj i turistički potencijal.
„Rikavački katuni, trenutno ih je locirano 22, pripadaju bratstvima iz sela Fundina, Vrbica i Medun. Na tu oblast se oslanja oblast Gornjeg Rikavca gdje su katuni iz sela Dučići, Ubli i Liješta. Na to se nastavlja oblast Akula sa sve fundinskim bratstvima“, naglasio je Laković.
Ujkaj je pojasnio da ne traže čitave te teritorije.
„Tražimo onaj dio koji pripada populaciji koja dolazi iz tih naselja koja su naseljena većinom albanskim narodom, kako se ne bi otcjepljivali iz teritorije Malesije, jer je jako bitno i za njih i za Malesiju da oni budu tu radi ostvarivanja njihovih prava“, naveo je Ujkaj.
S druge strane, Laković napominje da ako bi se isključivo insistiralo na nacionalnom razgraničavanju Zatrijepčana i pravoslavnih Kuča, u tom slučaju bi odvojili dio Korita i dio Koštice iz njihovog prirodnog konteksta i okruženja.
„U toj priči bi došli do tih nekoliko katuna na kojima izdižu bratstva muslimanske vjeroispovijesti iz Fundine, a to ne bi drastično promijenilo sve. I dalje bismo morali da imamo podjelu prostora, što mislim da je, u današnjem vremenu, deplasirano raditi i praviti“, podvukao je Laković.
Sagovornici RTV Podgorica iz Kuča stava su da cjelokupna teritorija Kuča treba da ostane dio Glavnog grada Podgorica, kojoj oduvijek gravitiraju. Pohvalili su se dobrim prijateljskim odnosima sa susjednim Malisorima, te jedinstvenim multietničkim skladom u selu Fundina.
S druge strane, organizatori protesta u Tuzima zalažu se da dio Fundine u kojem pretežno žive stanovnici katoličke i islamske vjeroispovijesti administrativno pripadne Opštini Tuzi.
„Taj predio sav zove se Kučka Krajina, ne zove se Tuška Krajina. Od Berlinskog kongresa i uspostavljanja granica je poznata i priznata u tim dokumentima kao granica Kuča i postaje granica Crne Gore. U nekom trenutku to postaje druga opština – Tuzi. Ne mogu da shvatim da se to radi na taj način, pogotovo imajući u vidu viševjekovne dobre odnose Kuča i Malisora. Tu postoje i kumstva i prijateljstva i pobratimstva“, istakao je u izjavi za TV PG Vesko Mitrović iz Katuna Dučića – Kučka Korita.
Ujkaj, međutim, smatra da dio od Rabraja, Lopara, Ledine i Ljuhari treba da pripadne Opštini Tuzi.
„Iz tih djelova teritorije su podnijeli peticije sa podrškom od 90 posto građana arbitražnoj komisiji, Opštini Tuzi i Glavnom gradu, kako bi se pripojili Opštini Tuzi administrativno“, rekao je Ujkaj.
Mitrović je ocijenio da imamo nevjerovatnu situaciju da se cjepka teritorija Podgorice.
„Odvajaju se Tuzi i Zeta, a Podgorica gubi svoj turistički potencijal, značajne moguće prihode, zarad šake glasova i uhljebljavanja partijskih činovnika po opštinama“, istakao je Mitrović.
Mještani Kuča tvrde da posljedice razgraničenja već osjećaju u svakodnevnom životu. Kažu da podjela jednog naselja između dvije opštine otežava održavanje puteva, rasvjete i druge komunalne infrastrukture.
Mitrović kaže da nije dobro da jedno naselje, odnosno jedna cjelina bude podijeljena na više opština.
„Uz te administrativne prepreke, problemi se stalno događaju. Mi smo pisali zahtjev Opštini Podgorica da uradi rasvjetu, oni kažu po koordinatama da je taj dio druga opština. Mi ne možemo da uradimo tu stub. Otkače vas jedni, otkače vas drugi, jedino što mi imamo je daplaćamo porez Tuzima u ovom slučaju. Niti nam se čisti put zimi, niti nam se radi asfalt. Nemamo ništa sem što plaćamo dažbine, a oni mogu lako da nas otkače“, pojasnio je Mitrović.
Laković navodi da je osvajanje Kučkih Korita zajedničkim naporom kučkih i zatrijebačkih bratstava početak formiranja Kučkog plemena kao teritorijalne oblasti koja nije bila definisana vjerskom odrednicom, već time da svi spadaju u Kuče-bilo da su muslimanske vjeroispovijesti, katoličke ili pravoslavne.
„Taj momenat je početak moderne istorije Kuča kao plemena i ono se odnosi na osvajanje Korita kao zajedničkog prostora“, konstatovao je Laković.
Među područjima koja stanovnici žele da ostanu u sastavu Opštine Tuzi nalaze se i Kuće Rakića. Dio mještana tog naselja, kako navode organizatori protesta, u više navrata su tražili da administrativno ostanu vezani za Tuzi, ističući da su sa tom opštinom povezani kroz svakodnevni život, obrazovanje i ostvarivanje manjinskih prava.
Ujkaj podsjeća da su mještani Kuća Rakića podnijeli raznorazne peticije i zahtjeve da se ne otcjepljuju iz Opštine Tuzi.
„Da ne gubimo prava glasa, prava koja su nam garantovana zakonima u opštinama gdje manjine čine većinu. Takođe smo povezani kulturno i obrazovno sa centrom u Tuzima“, dodao je Ujkaj.
Osim zahtjeva da se preispita predlog razgraničenja, organizatori protesta traže i promjene u sastavu Arbitražne komisije. Smatraju da dosadašnji predstavnici Opštine Tuzi nijesu adekvatno zastupali interese građana Malesije, zbog čega očekuju njihovu smjenu ili ostavke i imenovanje novih članova komisije.
Ujkaj je podvukao da ta komisija treba da nastavi svoj rad.
„Treba da se insistira na komisiji. Mislim da sa ovim sastavom te komisije to nije moguće. Mi zahtijevamo da se svi članovi koji dolaze iz Opštine Tuzi smijene, daju ostavku ili da ih predsjednik Opštine Tuzi razriješi i imenuje nove kompetentne članove, koji neće napraviti kompromis sa nečim što građani ne podržavaju“, naglasio je Ujkaj.
Dok u Malesiji poručuju da traže granice koje će pratiti istorijske, geografske i društvene veze stanovništva, u Kučima insistiraju da se ne narušava teritorijalna cjelina njihovog plemena i administrativna povezanost sa Podgoricom. Konačnu riječ o razgraničenju daće nadležne institucije, ali je već sada jasno da će svako rješenje morati da pomiri različite istorijske, administrativne i interese lokalnog stanovništva.
