Gimnazija mora ostati snažna osnova za nastavak obrazovanja, ali istovremeno mora pratiti potrebe novih generacija. Reforma obrazovanja koja je u toku upravo ide u pravcu modernizacije kurikuluma, većeg razvoja kompetencija učenika, interdisciplinarnosti, digitalnih vještina, kritičkog mišljenja, kreativnosti i primjene znanja, rečeno je Pobjedi iz Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija.
Podaci za školsku 2026/27. godinu pokazuju da je veći broj učenika upisao programe stručnog obrazovanja. Od ukupno 7.087 učenika upisanih u prvi razred, 5.370 učenika, odnosno 75,8 odsto, upisalo je stručne škole, dok se za gimnazijske programe opredijelilo 1.717 učenika, odnosno 24,2 odsto. Iz Centra za stručno obrazovanje rečeno je nedavno Pobjedi da je rast interesovanja za srednje stručne škole rezultat predanog rada na podizanju opšteg kvaliteta, savremenosti i privlačnosti ovog sistema obrazovanja. Stručne škole, kako su istakli, nude učenicima brz i siguran prolaz do tržišta rada, ali istovremeno daju i odličnu teorijsku i praktičnu bazu za nastavak školovanja na fakultetima. Poručili su i da trogodišnji zanatski i uslužni programi ostaju slabije popunjeni uprkos potrebama privrede, te da će raditi na unapređenju stanja.
Resorno ministarstvo prije dvije godine objavilo je Program razvoja opšteg srednjeg obrazovanja u Crnoj Gori za 2024-2026. godinu, u sklopu kojeg su analizirali i stanje u gimnazijama. Konstatovano je tada da se, sagledavajući broj upisanih đaka, u tim školama u posljednjih deset školskih godina bilježi opadajući trend. Ocijenjeno je da na to utiču demografski trendovi - smanjenje broja djece školskog uzrasta i promjene u obrazovnom sistemu - uvođenje novih obrazovnih programa, kao što su stručne škole, te da treba odraditi dublje analize o svemu.
Pobjeda je ove sedmice objavila priču o upisu prvaka u gimnazije i srednje škole, te do zaključenja tadašnjeg broja nijesu nam stigli odgovori iz resornog ministarstva.
Regionalne razlike
Iz Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija u naknadno dostavljenim odgovorima navode da podatke o upisu u gimnazije ne treba posmatrati isključivo kao pokazatelj manjeg interesovanja za gimnazijsko obrazovanje. Kada govorimo o smanjenju broja učenika u gimnazijama, važno je, kako navode, napraviti razliku između interesovanja učenika i ukupnog broja djece u pojedinim sredinama.
- Ne možemo sve podatke tumačiti kao pad atraktivnosti gimnazijskog obrazovanja – naveli su oni.
Istakli su da postoje znatne regionalne razlike. Njihovi podaci pokazuju da najveće interesovanje za gimnazijsko obrazovanje i dalje bilježi Gimnazija „Slobodan Škerović“ u Podgorici, gdje je interesovanje učenika veliko i gdje broj zainteresovanih godinama prati, a u pojedinim programima i prevazilazi raspoložive kapacitete.
- S druge strane, u pojedinim opštinama, naročito na sjeveru Crne Gore, broj učenika koji završavaju osnovnu školu kontinuirano se smanjuje zbog negativnih demografskih kretanja i migracija stanovništva. Zato manji broj upisanih učenika u tim sredinama nije karakterističan samo za gimnazije, već predstavlja širi demografski izazov – rekli su iz Ministarstva.
Dodaju da, istovremeno, stručne škole danas nude veliki broj atraktivnih četvorogodišnjih programa iz oblasti informacionih tehnologija, zdravstva, ekonomije, turizma i drugih oblasti, koji učenicima omogućavaju i sticanje stručne kvalifikacije i nastavak obrazovanja na fakultetu. To, kako kažu, takođe utiče na strukturu izbora učenika.
- Među najizraženijim primjerima manjeg broja novoupisanih učenika je Gimnazija „Tanasije Pejatović“ u Pljevljima, u kojoj je u nakon naknadnog, avgustovskog roka upisano 40 učenika u prvi razred. Međutim, ovaj podatak se mora posmatrati u kontekstu ukupnih demografskih prilika u Pljevljima i na sjeveru države. U tim sredinama već duže opada broj stanovnika i broj učenika osnovnih škola – rekli su oni.
Poručuju da gimnazija mora ostati snažna osnova za nastavak obrazovanja, ali istovremeno mora pratiti potrebe novih generacija.
- Dodatno ćemo razvijati specijalističke i izborne sadržaje, jačati STEM oblasti, digitalne kompetencije i strane jezike, ali i omogućiti učenicima veći prostor da obrazovanje prilagođavaju svojim interesovanjima. Cilj nije da gimnazija postane stručna škola, već da zadrži kvalitetno opšte obrazovanje i istovremeno postane fleksibilnija i savremenija – precizirali su oni.
Karijerni savjetnici
Iz Ministarstva napominju da je karijerno vođenje i savjetovanje upravo jedna od oblasti koju ovaj resor sistemski reformiše. Prema početnim podacima Strategije karijernog vođenja i savjetovanja 2025–2030, 36 odsto osnovnih škola imalo je formalno uspostavljene timove za karijerno vođenje i savjetovanje, a cilj je da se njihov obuhvat kontinuirano povećava i da do 2030. godine takvi timovi budu uspostavljeni u svim osnovnim i srednjim školama.
Tokom 2026. godine već su, kako kažu, realizovane obuke trenera koji će obučavati karijerne savjetnike u školama, a predviđena je obuka ukupno oko 800 karijernih savjetnika. Cilj Ministarstva je da profesionalna orijentacija ne bude aktivnost koja počinje nekoliko mjeseci prije završetka osnovne škole, već kontinuiran proces kroz koji će učenik upoznavati svoje sposobnosti, interesovanja i talente, ali i obrazovne mogućnosti i potrebe tržišta rada.
- Jedan od ključnih izazova, kada je ova oblast u pitanju je dalje usklađivanje obrazovne ponude sa potrebama učenika, privrede i lokalnih zajednica. Posebno radimo na unapređenju kvaliteta praktičnog obrazovanja, jačanju dualnog obrazovanja i saradnje sa poslodavcima, modernizaciji stručnih programa i preciznijem praćenju njihove realizacije kroz MEIS. Istovremeno, važan segment reforme odnosi se na modernizaciju gimnazijskog obrazovanja i kurikuluma, jačanje karijernog vođenja, digitalnih i zelenih kompetencija i kontinuirano stručno usavršavanje nastavnika – zaključuju iz Ministarstva.
Nesklad između interesovanja učenika i potreba tržišta rada
Iz Ministarstva su istakli da je najveći broj slobodnih mjesta u stručnom obrazovanju ostao na trogodišnjim programima. Na programu prodavač ostalo je 140 mjesta, konobar 89, instalater termotehničkih sistema 65, pekar i proizvođač prehrambenih proizvoda ukupno 53, dok je na programima elektroinstalatera, autoelektričara i montera elektronske komunikacione infrastrukture ostalo 49 mjesta. Slobodnih mjesta bilo je i na programima bravar-zavarivač, automehaničar, mehaničar energetskih postrojenja i drugim zanatskim zanimanjima.
- Ovi podaci pokazuju da postoji određeni nesklad između interesovanja učenika i potreba tržišta rada, posebno kada su u pitanju trogodišnja zanimanja za kojima postoji izražena potreba poslodavaca – rekli su oni.
Dodaju da je tokom ove godine nastavljen proces modernizacije i razvoja obrazovnih programa. Među novim i inoviranim programima su Tehničar gastronomije, Kuvar, Tehničar u željezničkom saobraćaju, Rukovalac željezničkim voznim sredstvima i Saradnik u muzičkoj produkciji i dizajnu zvuka. Nacionalni savjet za obrazovanje usvojio je ove programe tokom 2026. godine, sa ciljem boljeg povezivanja obrazovanja sa savremenim potrebama privrede i tržišta rada.
- Posebno je značajno uvođenje obrazovnog programa Saradnik u muzičkoj produkciji i dizajnu zvuka, koji se od ove školske godine realizuje kao novi četvorogodišnji obrazovni program. Njegovim uvođenjem učenicima se pruža mogućnost sticanja savremenih znanja i vještina iz oblasti muzičke produkcije, snimanja, obrade i dizajna zvuka, čime se dodatno proširuju mogućnosti za njihovo dalje obrazovanje i profesionalno angažovanje u kreativnom sektoru – istakli su oni.
