Više od 30 aviona bilo je ove sedmice izloženo bezbjednosnim upozorenjima ili preusmjeravanjima zbog prijetnji bombom, dok je najmanje 25 novih prijetnji u četvrtak izazvalo poremećaje u civilnom aviosaobraćaju širom Evrope, piše Guardian.
Šta se do sada zna i koliko bi putnici trebalo da brinu zbog svojih putnih planova?
Šta se dogodilo?
Najmanje 34 leta bila su poremećena ove sedmice, počevši od ponedjeljka, kada je avion kompanije Wizz Air, koji je letio iz londonskog Lutona prema Sofiji u Bugarskoj, preusmjeren u Budimpeštu.
Prijetnje prijavljene u četvrtak pogodile su aerodrome u Londonu, Birmingemu, Briselu, Bukureštu, Madridu, Milanu, Pragu, Rimu, Sofiji i Varšavi, između ostalih.
Do sada je potvrđeno da su svi incidenti bili lažne uzbune, odnosno da nadležne bezbjednosne službe nijesu pronašle ništa sumnjivo.
Koji aerodromi i avio-kompanije su najviše pogođeni?
Ne postoji jasan obrazac koji bi ukazivao na to da su određeni aerodromi ili avio-kompanije bili posebno ciljane mete, iako je značajan broj incidenata uključivao italijanske aerodrome kao polazne ili odredišne tačke.
Sedam letova ove sedmice bilo je povezano sa Ujedinjenim Kraljevstvom, a četiri sa Irskom.
Sofija i Milano zabilježili su po šest incidenata, zatim Rim sa pet i Prag sa četiri. Ryanair je bio najviše pogođena avio-kompanija, sa osam prijavljenih slučajeva.
Evropski komesar za saobraćaj Apostolos Tzitzikostas izjavio je u četvrtak da je „još rano donositi zaključke o tome da li su prijavljeni incidenti međusobno povezani“.
Naglasio je: „Sve prijetnje usmjerene protiv civila su neprihvatljive.“
Ko stoji iza ovih prijetnji?
Za sada ne postoje obavještajni podaci koji ukazuju na određenu grupu ili državnog aktera, poput Rusije ili Irana, uprkos sve većoj zabrinutosti zbog hibridnih incidenata usmjerenih protiv Evrope.
Stručnjaci za avijaciju navode da se lažne prijetnje dešavaju svakodnevno, ali da je ovoliki broj prijetnji u kratkom vremenskom periodu neuobičajen.
Kako je u našem blogu uživo primijetio dopisnik Guardiana za saobraćaj Gwyn Topham, laka dostupnost informacija o operacijama avio-kompanija na internetu znači da potencijalni počinioci danas mogu doći do detalja o redovima letenja, tipovima aviona i njihovim tehničkim karakteristikama. Takve informacije su prije nekoliko decenija bile dostupne samo malom broju ljudi unutar avio-industrije.
Italijanska novinska agencija Ansa izvijestila je da je aerodromu Milano Malpensa stigla anonimna elektronska poruka na italijanskom jeziku, u kojoj se tvrdilo da se eksplozivne naprave nalaze u avionima koji dolaze iz Soluna i Porta.
Malo se zna o tome na koji način su ove prijetnje prijavljivane avio-kompanijama ili nadležnim organima, iako se navodi da su u slučajevima koji uključuju Bugarsku, Italiju, Poljsku i Španiju prijetnje dostavljane putem elektronske pošte.
Italijanska novinska agencija Ansa, pozivajući se na policijske izvore, objavila je da je upozorenje koje se odnosilo na letove Helsinki–Rim i Dablin–Rim stiglo putem anonimne elektronske poruke napisane na italijanskom jeziku. Poruka je rano u četvrtak poslata kompaniji ADR, koja upravlja rimskim aerodromima, i drugim povezanim kompanijama.
Još jedna anonimna poruka na italijanskom jeziku poslata je aerodromu Milano Malpensa, uz tvrdnju da se eksplozivne naprave nalaze u avionima koji dolaze iz Soluna i Porta. Prema pisanju Anse, u poruci su bili navedeni brojevi letova, nazivi avio-kompanija i vremena njihovog slijetanja u Milano.
Većina nadležnih organa objavila je pažljivo formulisana saopštenja u kojima je potvrđeno da su obavljene bezbjednosne provjere pogođenih aviona.
Međutim, češka policija, koja je istraživala četiri aviona koja su u četvrtak sletjela na praški aerodrom Vaclav Havel, saopštila je da prijave smatra „niskog stepena relevantnosti“.
Kako su reagovale avio-kompanije?
Nadležni nacionalni organi svaku od ovih prijetnji tretiraju ozbiljno, u skladu sa bezbjednosnim procedurama. U Bugarskoj, Francuskoj, Mađarskoj i Italiji zabilježeni su slučajevi pratnje aviona vojnim borbenim letjelicama.
Preusmjeravanje aviona je skupo i izaziva velike poremećaje, ali avio-kompanije nemaju mnogo izbora kada se suoče sa prijetnjom koja bi mogla biti vjerodostojna.
Joji Waites, direktor za bezbjednost letenja u britanskom Udruženju pilota avio-kompanija (BALPA), izjavio je da se svaka prijetnja upućena avio-kompaniji prosljeđuje timu stručnjaka koji procjenjuje njenu ozbiljnost i svrstava je u jednu od tri kategorije:
„crvenu“, što znači da je vjerodostojna, „narandžastu“, što znači da je djelimično vjerodostojna, ili „zelenu“, što znači da nije vjerodostojna.
Ako se avion već nalazi u vazduhu, moguće su samo crvena ili zelena procjena.
On je rekao:
„Obično će to značiti evakuaciju ako se avion još nalazi na aerodromskoj platformi, dok je, ukoliko je avion u vazduhu, prioritet da sleti što prije i na najbezbjedniji mogući način.“
Čini se da su avio-kompanije zabrinute zbog obima mogućih poremećaja i strahuju da bi potencijalni imitatori mogli poslati nove prijetnje i izazvati dodatni haos.
Wizz Air je potvrdio da je posljednjih dana zabilježen „niz sličnih prijetnji bombom koje su pogodile nekoliko avio-kompanija širom Evrope“.
U saopštenju kompanije navodi se:
„Wizz Air nije jedina avio-kompanija koja je bila meta. I drugi avio-prevoznici suočili su se sa prijetnjama koje su dovele do preusmjeravanja letova i bezbjednosnih provjera.“
Finnair, čija su dva aviona bila pogođena, saopštio je:
„Nažalost, vazdušni saobraćaj je ponekad izložen prijetnjama, kao što smo vidjeli ove sedmice, kada su se i druge avio-kompanije u Evropi suočile sa lažnim prijetnjama bombom.“
Iz kompanije su dodali da su prijetnje gotovo uvijek neosnovane.
Koliko treba da brinete zbog svojih putnih planova?
Za putnike je važno razlikovati bezbjednosni rizik od mogućih poremećaja u aviosaobraćaju.
Do sada nijedna od prijavljenih prijetnji nije rezultirala pronalaskom eksplozivnih naprava. Ipak, veliki broj prijetnji u kratkom periodu može dovesti do dodatnih provjera, kašnjenja, preusmjeravanja i otkazivanja letova.
Putnicima se savjetuje da redovno provjeravaju informacije koje objavljuju njihove avio-kompanije i aerodromi, naročito prije polaska na put.
Ako imate presjedanje, preporučljivo je da ostavite dovoljno vremena između letova, jer i relativno kratko bezbjednosno zadržavanje može izazvati promjene u rasporedu.
Za sada nema potvrde da iza prijetnji stoji određena organizacija ili država, niti da je pronađena eksplozivna naprava u nekom od pogođenih aviona. Najveći neposredni problem za putnike predstavljaju moguća kašnjenja i poremećaji u redu letenja.
