Svjetska mora bila su prošlog mjeseca toplija nego u bilo kojem julu od početka mjerenja, saopštili su naučnici, dok je zapadnu Evropu pogodio razoran toplotni talas, piše Guardian.
Temperatura površine mora dostigla je rekordne vrijednosti za jul duž atlantske obale i u zapadnom Mediteranu, pokazali su podaci službe Evropske unije „Kopernik“ za klimatske promjene, dok su snažni morski toplotni talasi zahvatili evropska mora.
Na globalnom nivou, prosječna temperatura površine mora izvan hladnih polarnih područja bila je najviša ikada zabilježena u julu, nadmašivši prethodni rekord postavljen 2023. godine.
Prosječna temperatura vazduha pri površini širom svijeta u julu bila je tek neznatno niža nego u julu 2024. godine – za svega 0,01 stepen Celzijusa – zbog čega naučnici ova dva mjeseca smatraju zajedničkim drugim najtoplijim julima otkad postoje mjerenja.
Podaci pokazuju da je zapadna Evropa imala najtopliji period jun–jul u istoriji mjerenja, dok su „izuzetno“ visoke temperature podstakle širenje šumskih požara koji su opustošili velike djelove Mediterana.
Prva dva ljetnja mjeseca 2026. godine bila su 2,79 stepeni Celzijusa toplija od uobičajenih vrijednosti, saopštio je „Kopernik“ danas. Time je oboren prethodni rekord postavljen prije četiri godine, što odražava „izuzetnu istrajnost visokih temperatura“ od početka ljeta.
Centralna Evropa i dalje se bori sa toplotnim talasom tokom kojeg su nacionalni temperaturni rekordi oboreni u nekoliko zemalja, uključujući Austriju i Slovačku. To je najnoviji u nizu ekstremno toplih perioda ovog ljeta, koji su isušili vegetaciju i stvorili uslove za brzo širenje požara širom kontinenta.
Samantha Burges, klimatološkinja iz Evropskog centra za srednjoročne vremenske prognoze, rekla je da je ovo ljeto „jasan primjer“ načina na koji klimatske promjene pojačavaju ekstremne pojave koje dodatno podstiču jedna drugu.
„Dok su dugotrajni sistemi visokog vazdušnog pritiska zadržavali toplotu iznad zapadne Evrope, ekstremne temperature dodatno su pojačale široko rasprostranjenu sušu“, kazala je. „Kako se zemljište isušuje, gubi sposobnost prirodnog hlađenja, pa se toplota lakše akumulira.“
Podstaknuto zagađenjem koje nastaje sagorijevanjem fosilnih goriva, Evropu je od kraja proljeća pogodio niz toplotnih talasa, a posebno snažan talas krajem juna mogao bi biti povezan sa više od 10.000 smrtnih slučajeva.
„Kopernik“ je saopštio da se široko rasprostranjena suša koja je zabilježena u maju i junu dodatno intenzivirala prošlog mjeseca, uz izuzetno malo padavina i veoma nizak nivo vlage u zemljištu u velikom dijelu zapadne Evrope.
U sušnim područjima, među kojima su Francuska, Španija i djelovi Njemačke i Ujedinjenog Kraljevstva, nizak vodostaj rijeka ugrozio je vodosnabdijevanje, navodnjavanje i rad elektrana, uključujući i zemlje nizvodno.
Zbog nedostatka vode za hlađenje, prošle sedmice su u Poljskoj morale biti zatvorene dvije termoelektrane na ugalj, kao i jedina mađarska nuklearna elektrana. Za nju je to bilo prvo prinudno zaustavljanje u 44 godine rada.
Suša prijeti evropskoj ekonomiji
Toplota i suša predstavljaju jednu od najvećih prijetnji životnoj sredini i ekonomiji Evrope. Prve procjene za ovo ljeto pokazuju da je junskim toplotnim talasom proizvođačima žitarica nanesena šteta od oko dvije milijarde eura zbog izgubljenih prinosa.
Ekonomisti upozoravaju da dugoročna šteta može višestruko premašiti kratkoročne gubitke, naročito ukoliko suše potraju godinama.
Velika suša koja je pogodila Evropu od 2015. do 2018. godine prouzrokovala je štetu procijenjenu na 439 milijardi eura, pokazuje novi rad koji je predvodio Evropski institut za ekonomiju pri CMCC-u.
Najveće, ali kratkotrajne posljedice osjetila je poljoprivreda, dok su proizvodnja i građevinarstvo pretrpjeli manje, ali dugotrajnije posljedice.
Istraživači tvrde da konvencionalne metode značajno potcjenjuju ekonomske gubitke povezane sa sušama, jer ne uzimaju u obzir posljedice koje se osjećaju i godinama nakon završetka sušnog perioda.
Marta Mastropietro, istraživačica u CMCC-u i Politehničkom univerzitetu u Milanu, te glavna autorka studije, kazala je:
„Čak i jedna sušna godina izaziva stvarnu ekonomsku štetu, ali dugotrajna suša je nešto sasvim drugo: njene posljedice mogu se gomilati kroz različite sektore i nastaviti da se povećavaju godinama nakon toga. Upravo tu kombinaciju kumulativnih i dugotrajnih posljedica konvencionalne procjene uticaja često ne uspijevaju da obuhvate“, dodala je.
