Iz Asocijacije Spektra poručuju da je usvajanjem Nacrta Programa pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji za period 2026–2027, Vlada Crne Gore potvrdila je da se usvajanje Zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja nalazi među prioritetnim mjerama za zatvaranje najvažnijih pregovaračkih poglavlja sa Evropskom Unijom. Ovim programom Crna Gora se, dodaju, obavezala na usvajanje zakona o samoodređenju do kraja drugog kvartala, te na početak njegove implementacije u trećem kvartalu tekuće godine.
"Ipak, podsjećamo da se ne radi o novoj ili budućoj obavezi, već zakonu koji je odavno finalizovan, institucionalno usaglašen i spreman za usvajanje, na šta su ukazali i svi relevantni međunarodni izvještaji i preporuke međunarodnih tijela. Njegovo dalje zadržavanje van skupštinske procedure predstavlja ne samo direktno kršenje ljudskih prava i sloboda, već i grubo odstupanje od obaveza koje je Crna Gora sama preuzela u okviru procesa pristupanja, ali i pristankom da bude dio međunarodnog javnog pravnog poretka", navode iz Spektre.
Podsjećaju da izvještaji institucija Evropske unije, uključujući Evropsku komisiju i Evropski parlament, kao i relevantnih tijela Ujedinjenih nacija i Savjeta Evrope, te od posebnog značaja Evropski sud za ljudska prava i Sud Pravde Evropske unije, godinama jasno ukazuju da je neophodno obezbijediti pravno prepoznavanje rodnog identiteta bez medicinskih intervencija kao preduslova.
"Time bi se ukinula nehumana praksa prinudne sterilizacije, te zastarela praksa patologizacije kao preduslova za ostvarivanje ovog osnovnog ljudskog prava.
Da bi ostala dosljedna svojim naporima ka EU, Vlada Crne Gore mora poštovati međunarodne standarde ljudskih prava i međunarodni i evropski pravni poredak, što ne može biti slučaj sve dok ne zatvori Poglavlje 23, koje, između ostalog, podrazumijeva i konačno usvajanje Nacrta zakona o pravnom prepoznavanju rodnog identiteta na osnovu samoodređenja", navode iz Spektre.
Iako je, kako kažu, pohvalno što je usvajanje ovog zakona prepoznato kao uslov u procesu pristupanja Evropskoj uniji, zabrinjava činjenica da se zaštita osnovnih ljudskih prava ne prepoznaje kao unutrašnja obaveza države prema sopstvenim građanima i građankama, ali i to da se ovo urgentno pitanje koje je dio Programa pristupanja i Akcionog plana za poglavlje 23 već ipak godinama odugovlači.
"Vlada Crne Gore ima i ustavnu dužnost da obezbijediti jednaku zaštitu prava svih, nezavisno od toga da li je to ujedno i dio evropskih integracija. Iz ovog razloga ćemo nastaviti da pomno pratimo proces poštovanja ljudskih prava, sa posebnim osvrtom na ovo pitanje kao pitanje rodne ravnopravnosti, sa posebnom pažnjom prema rokovima postavljenim u Programu pristupanja EU", zaključuju iz Spektre.
