Prema riječima hrvatskog europoslanika, bez jačanja institucionalne stabilnosti, zaštite suvereniteta i rješavanja otvorenih pitanja u regionu, ambiciozni rokovi poput zatvaranja pregovaračkih poglavlja do 2026. godine ostaju teško ostvarivi.
Koliko je realan plan da Crna Gora do kraja 2026. godine zatvori sva pregovaračka poglavlja i postane članica EU do 2028?
Sokol: Navedeni plan je teško ostvariv. Nacrtom izvještaja Evropskog parlamenta o Crnoj Gori koji je nedavno objavljen pozdravlja se stabilan napredak države u reformama povezanim s Evropskom unijom, utemeljen na širokom političkom angažmanu i ambiciji da se pregovori zaključe do kraja 2026. Dakle, u Briselu se prepoznaje napredak Crne Gore, ali on mora biti utemeljen na konkretnim rezultatima.
Međutim, ključni problem nije tehničke, nego političke prirode. Taj plan neće biti realizovan ako se paralelno toleriše djelovanje struktura koje rade protiv evropskog puta države. Ne može se istovremeno govoriti o članstvu u EU i dopuštati jačanje koncepta tzv. „srpskog sveta“, koji je u svojoj suštini suprotan temeljnim evropskim vrijednostima. Ako se Crna Gora jasno ne odmakne od takvih politika i ne potvrdi dosljednu proevropsku orijentaciju, rokovi poput 2028. ostaće politička želja, a ne realan scenario.
Koje su najveće prepreke na evropskom putu Crne Gore?
Sokol: Najveće prepreke više nijesu samo vladavina prava ili reforma institucija, iako su i dalje ključne. Danas je problem i politička dvosmislenost i svjesno tolerisanje politika koje potkopavaju evropski smjer države.
Koncept „srpskog sveta“, koji se aktivno promoviše iz Beograda, predstavlja ozbiljnu prepreku evropskom putu Crne Gore. Riječ je o političko-ideološkom projektu koji ima za cilj destabilizaciju susjednih država, relativizaciju njihove državnosti i dugoročno udaljavanje od evroatlantskih integracija. U tom procesu važnu ulogu ima i Srpska pravoslavna crkva, koja djeluje ne samo kao vjerska institucija, nego i kao instrument političkog uticaja i širenja tog koncepta. Sve dok dio političkih elita u Crnoj Gori aktivno ili prećutno podržava takve strukture, napredak prema EU biće ograničen.
Donošenje zakona koji regulišu bezbjednosni sektor i nijesu u skladu s evropskim standardima svakako predstavlja najkonkretniji trenutni problem u odnosima Crne Gore i EU. Percepcija u Briselu je da se njima bezbjednosni sistem države želi staviti pod političku kontrolu jedne opcije (Demokrata), što će sigurno uticati na crnogorski evropski put.
Vi ste ranije upozorili na političke tenzije i spoljne uticaje koji mogu uticati na stabilnost regiona i evropski put država Zapadnog balkana. Koliko, po Vašem mišljenju, takvi faktori danas utiču na evropske integracije CG?
Sokol: Taj uticaj je danas presudan. U evropskim institucijama sve je jasnije da se pitanje spoljnog uticaja ne može ignorisati, jer ono direktno utiče na stabilnost države i vjerodostojnost njenog evropskog puta.
Maliciozni politički uticaj iz Srbije, koji se sprovodi kroz jedan dio političke elite, medija i vjerskih struktura, više se ne posmatra kao izolovan fenomen, nego kao dio šire strategije. Posebno zabrinjava činjenica da Srpska pravoslavna crkva ima važnu ulogu u tom procesu, djelujući kao kanal za političku i ideološku mobilizaciju na liniji srpskog hegemonizma.
Ako Crna Gora želi napredovati prema članstvu, mora jasno pokazati da je sposobna da zaštiti svoj institucionalni suverenitet i donosi političke odluke bez spoljnog diktata. U suprotnom, taj uticaj će nastaviti da usporava integracioni proces Crne Gore.
Koliko političke provokacije i tenzije sa komšijama mogu uticati na evropski put Crne Gore?
Sokol: Takve tenzije imaju direktan i često vrlo ozbiljan uticaj. Evropska unija posebno naglašava važnost dobrosusjedskih odnosa, a njihovo narušavanje može postati konkretna prepreka u pregovorima, jer neriješena pitanja sa susjedima nerijetko nadilaze bilateralni okvir i tiču se evropske pravne tekovine u cjelini. Tu prije svega mislim na pitanja nestalih osoba, odštete, povrata imovine, ali i druga otvorena pitanja. Radi se o temama koje nadilaze same bilateralne odnose i tiču se temeljnih vrijednosti na kojima je zasnovana Evropska unija.
U završnoj fazi pregovora ključna je politička volja za održavanjem dobrosusjedskih odnosa, ali i rješavanje svih otvorenih pitanja koja se odnose na zajedničke evropske vrijednosti i pravnu tekovinu EU. Pri tome želim naglasiti da problem nije u Hrvatskoj, već u ciljanim sistemskim provokacijama koje dolaze iz dijela vladajuće koalicije kako bi se sabotirala evropska integracija Crne Gore za račun Vučića.
Koji je širi značaj ulaska još jedne države Zapadnog Balkana U Evropsku uniju?
Sokol: Ulazak Crne Gore imao bi veliki strateški značaj. To bi bio snažan signal da evropska perspektiva nije mrtvo slovo na papiru, nego realan i ostvariv cilj. Za samu Evropsku uniju, to bi bio dokaz geopolitičke ozbiljnosti i sposobnosti da stabilizuje susjedstvo koristeći se najvažnijim spoljnopolitičkim alatom kojim raspolaže, a to je proširenje.
U kontekstu sve izraženije podjele svijeta na uticajne sfere, proširenje postaje prvorazredno geopolitičko pitanje povezano s mirom i sigurnošću.
Proširenje je dugo bilo marginalna tema u EU i nije bilo političke volje za primanje novih država, ali to se promijenilo s ratom u Ukrajini. Sada se na cijeli proces gleda prvenstveno iz geopolitičke perspektive i ne želi se ostaviti „crna rupa“ u jugoistočnoj Evropi unutar koje bi strane sile mogle vršiti svoj uticaj.
Tu je najveća šansa za Crnu Goru, jer je ona država kandidatkinja koja je sigurno najviše napredovala, ima važan strateški položaj na Mediteranu i svojom veličinom ne može dovesti do poremećaja unutrašnjih odnosa unutar evropskih institucija.
Upravo zato EU želi vidjeti Crnu Goru kao narednu punopravnu članicu. Ključno je stoga da Crna Gora napravi jasan otklon od prosrpskih antievropskih politika, ojača institucije i u potpunosti prihvati evropske vrijednosti.
