Ratifikacija Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju u evropskom parlamentu za Srbiju znači mnogo u političkom smislu, ali nakon prvobitnog oduševljenja sada brzo treba početi ispravljati sve ono na šta ukazuju evropske institucije.
Od 27 zemalja članica EU parlamenti 11 država su ratifikovali ovaj sporazum, a još 16 to tek treba da uradi.
Blago zaostajanje: Srbija zaostaje u evrointegracijama jer postoje ozbiljni, uglavnom unutrašnji i politički razlozi, smatra Čedomir Jovanović, lider Liberalno demokratske partije. “Po pravilu smo napredovali u procesu evropskih integracija tako što su nas u toj namjeri više podržavali predstavnici Evrope nego naša vlast, koja je bila dužna da taj posao radi u naše ime”, rekao je Jovanović u izjavi za Portal Analitika.
Ipak, Milica Delević, direktorka Kancelarije za evropske integracije Srbije kaže da su spremni da isprave sve greške, a na pitanje šta još Srbiju čeka na putu ka EU i na rešavanje kojih spornih pitanja će se utrošiti najviše vremena, odgovara: „Kad budemo vidjeli šta ne ide onda ćemo znati šta je najteže“. Podsjećajući da je cilj Srbije da ove godine stekne status kandidata za EU Delević kaže da je upitnik završen u „jako kratkom roku“ u odnosu na zemlje regiona, ali i da tek slede dodatna pitanja EK i prijem ekspertskih misija koje dolaze ovog mjeseca u Beograd.
Sporna pitanja: U Rezoluciji o Srbiji koju je usvojio evropski parlament - a koja nema operativnu snagu - označena su ista sporna pitanja koje je već Evropska komisija navela krajem prošle godine u svom izvještaju o napretku zemalja kandidata. Izuzimajući pregovore sa Kosovom koji tek treba da počnu, čini se da će se najviše vremena potrošiti oko ispravljanja loše sprovedene reforme pravosuđa.
Prethodna godina prošla je u nadgornjavanju Društva sudija Srbije, koje je spočitavalo političku podobnost prilikom izbora i reizbora sudija i Visokog savjeta pravosuđa koji je to demantovao. Poslije brojnih optužbi - koje su pratile komunikaciju ova dva tijela - Visoki savjet je greške u reformi priznao tek kada je kritika stigla iz Evropske komisije.
„Ulazimo sa namjerom da reformu pravosuđa ali i sve druge preporuke EK izvršimo u potpunosti“, izričita je Delević, objasnivši da se radi na više strana, odnosno da treba popraviti činjenično stanje to jest - usvajati preporuke u kojima postoje i tehničke ali i stvari koje mijenjaju. Ono što treba promijeniti brzo je i pitanje vlasništva nad poslaničkim mandatima koji sada pripadaju strankama. Dakle, treba ukinuti blanko ostvake poslanika koje će verovatno promeniti suštinu funkcinisanja vlasti u Srbiji.
Mediji zadaci: Srbija hitno mora donijeti zakon o restituciji, završiti saradnju sa Haškim tribunalom (čitaj: uhapsiti Ratka Mladića i Gorana Hadžića) ukinuti trgovinske monopole, poboljšati rad nezavisnih regulatornih tela i osloboditi medije političkih i svih drugih vrsta pritisaka. Evropski parlament je u Rezoluciji podsjetio i vlast i opoziciju u Srbiju na izuzetan značaj jakih i nezavisnih medija i izrazio zabrinutost zbog kontroverzi oko privatizacije „Večernjih novosti“ te – što jeste značajno - pozvao srpsku vladu da obezbijedi jednak tretman i stranim i domaćim investitorima.
Drugim riječima: Evropljani su kritikovali srpsku valst što je napravila metež oko prodaje Večernjih novosti i - što je još gore – sada ne umije da se izvuče iz te situacije. Osim te primjedbe, Evropski parlament je, vrlo otvoreno, skrenuo pažnju i na koncentraciju vlasništva u medijima i manjak transparentnosti u medijskom sektoru. Nije, međutim, baš najjasnije ko je konkretno obuhvaćen ovom primjedbom.
Kosovi čvor: Politički dijalog sa Prištinom biće preduslov srpske kandidature za EU, a priznavanje nezavisnosti Kosova možda i - uslov ulaska u EU! Bez obzira na to što Beograd sa EU ima zajedničku Rezoluciju o Kosovu Evropski parlament je skrenuo pažnju Srbiji da se u budućim pregovorima sa Kosovom - ne može govoriti o statusu i podjeli Kosova; da srpska vlada treba da rasformira paralelene srpske strukture na Kosovu koje podrivaju proces decentralizacije i sprečavaju integraciju srpske zajednice u kosovske institucije.
Iako je u dijelu javnosti gotovo euforično dočekan izveštaj Dika Martija o trgovini ljudskim organima na Kosovu - povremeno ulivajući nadu da se možda još može poraditi i na statusu Kosova - šef srpskog pregovaračkog tima za razgovore sa Kosovom Borislav Borko Stefanović koji je i politički direktor Ministarstva spoljnih poslova Srbije kaže da je ta cijela stvar „medijski prenaduvana“ i da Srbiji više odgovara da za pregovarača ima Hašima Tačija nego Aljbina Kurtija, odnosno da je najvažnije šta će o tom izveštaju reći EP 25. januara. On tvrdi da se Srbija spremila za razgovore sa Prištinom i da „ima kreativno rješenje za svaki problem“, odnosno da Beograd ulazi u pregovore na kako se izrazio „kreativan i fleksibilan način“.
Srbija i NATO: Osim kosovskih pregovora za Srbiju je bitno da li će zadržati vojnu neutralnost koju je proglasila, odnosno - da li je moguće da sama ostane van NATO-a ako su svi njeni susjedi u tom savezu bez obzira na to što je vojska profesionalizovana i od 1. januara ove godine ukinuto služenje vojnog roka.
Otvoreno za ulazak u NATO za sada agituje samo Jovanovićeva LDP koja ulazak u taj vojni savez i modernizaciju zemlje smatra ključnim uslovom za pristupanje Srbije EU.
Podsjećajući da su sve zemlje oko Srbije prvo ušle u NATO, pa u EU, Jovanović kaže da je njegova partija od izbora 2008. godine vrlo dosljedno podržala svaki politički korak ili odluku koja je donosila makar minimalnu korist za Srbiju u procesu pridruživanja EU.
“Politika samoproklamovane neutralnosti je politika bez perspektive”, rekao je Jovanović tvrdeći da su zato pokrenuli politički projekat kojim bi se usporene i banalizovane „evropske integracije“ vrlo brzo preokrenule u politički posao „evroatlantskih integracija“.
Uslovi za evropsku klimu: Bez obzira na to što se NATO i priznavanje nezavisnosti Kosova od strane Srbije nigdje jasno ne pominje kao uslov daljeg napretka ka EU, sasvim je jasno da će u stvaranju evropske političke klime u Srbiji provijavati i te dvije stvari. I to niko ne može dovesti u pitanje. Prema riječima Delevićke, treba raditi na uspostavljanju te evropske političke klime.
- Svaka zemlja članica EU osim što vidi da Srbija radi na stvaranju političke klime treba da vidi i da se Srbija postavlja prema EU kao konstitutivan partner - koji rješava probleme na način koji čitav region vodi u EU i odnosi se prema prošlosti na način koji omogućava evropsku budućnost“, zaključila je Delević.
No, prije nego se evropski partneri uvjere u iskrenost namjera i političkog kursa zvaničnog Beograda, valjalo bi da u tu strategiju povjeruju i građani unutar Srbije.
Violeta CVEJIĆ
