Politička nestabilnost, partijski sukobi i nedovoljno brze reforme najveća su prijetnja evropskom putu Crne Gore. Uz to, u ovom trenutku svim relevantnim akterima je politički isplativije da budu dio uspjeha evropskih integracija, nego da budu označeni kao oni koji su ih zaustavili.
To je za Pobjedu kazao izvršni direktor Alfa centra Miloš Perović komentarišući odnose političkih snaga na državnom nivou, te njihov angažman u susret zatvaranju svih poglavlja u pregovorima Crne Gore sa Evropskom unijom.
PLATFORMA
Lider Demokratske partije socijalista (DPS) Danijel Živković početkom sedmice je predstavio opozicionu Platformu za prevazilaženje parlamentarne krize u ključnoj fazi procesa evropske integracije. Osim njega, dokument su potpisali lideri Socijaldemokrata odnosno Evropskog saveza (ES) Damir Šehović, Hrvatske građanske inicijative (HGI) Adrijan Vukasnović i Demokratska unija Albanaca (DUA) Mehmet Zenka. Platformu čine tri ključne cjeline. Prva je institucionalno povjerenje, politička inkluzivnost i demokratski balans, druga se odnosi na zaštitu izbornog i pravnog okvira od jednostranih izmjena, a treća na kontrolne mehanizme za sprečavanje zloupotrebe državnih resursa.
S druge strane, platforma izlistava brojne zahtjeve opozicije, od revizije spornih zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost (ANB) i unutrašnjim poslovima (UP), preko izbora članova Sudskog savjeta, direktora i članova savjeta Javnog servisa, člana Senata Državne revizorske institucije, članova Fiskalnog savjeta, Agencije za zaštitu ličnih podataka i slobodan pristup informacijama i Agencije za sprečavanje korupcije.
Kako je rečeno pri predstavljanju platforme, o potpisivanju dokumenta su razgovarali i sa Građanskim pokretom URA Dritana Abazovića, ali su im iz te političke partije samo odgovorili kako bi „njihovi stavovi bili oštriji“. Očekivano, sa Demokratskom narodnom partijom (DNP) Milana Kneževića, koja je od februara dio opozicije, nijesu razgovarali.
Očekivano, iz vlasti su praktično odmah odbili prijedlog opozicije, precizirajući kako su za nju „saznali iz medija“, te da „sadrži elemente ultimativnog pristupa, sa kojima se, očigledno nijesu usaglasile ni sve opozicione parlamentarne partije“.
- Parlamentarna većina prima k znanju činjenicu da opozicione parlamentarne partije, i nakon više probijenih rokova koje su same postavile tokom razgovora u Delegaciji Evropske unije, nijesu uspjele da usaglase jedinstvenu platformu, pa samim tim ni jedinstven politički stav – naveli su iz Pokreta Evropa sad koji je reagovao u ime parlamentarne većine.
ZAOKRETI
Dan kasnije, Nova srpska demokratija (NSD) i njen predsjednik na čelu državnog parlamenta Andrija Mandić potvrdili su predložene izmjene Zakona o statusu potomaka dinastije Petrović-Njegoš, na osnovu kojih neće biti brisan pojam „nasilna aneksija“ kojom je Crna Gora 1918. godine izgubila državnost.
Iako pojedini analitičari smatraju da je ovakva verzija zakona tek uvod u dokumentovanu predaju imovine koju bi na sličnim osnovama mogle zatražiti Srpska pravoslavna crkva i srpska dinastija Karađorđević, nekadašnji ključni eksponent srpske politike u Crnoj Gori našao se na ozbiljnom udaru „medijske batine“ kojom indirektno rukovodi predsjednik Srbije Aleksandar Vučić. Brojni štampani mediji naslovnice su posvetile „izdaji“ – da su Mandić i stranka na čijem je čelu glasali za formulaciju o „aktu nasilne aneksije države 1918. godine“, zbog čega je poslata loša poruka srpskom narodu u Crnoj Gori.
Juče je, pak, uslijedio novi zaokret kada je NSD najavio da će u Pljevljima ipak biti referenduma o „otpriznavanju“ Kosova i u toj opštini, nakon što je isto nedavno učinjeno u Zeti. I sve to iako su se prvobitno čule ocjene kako su Mandić i predsjednik pljevaljskog opštinskog odbora te stranke Milan Lekić protiv tog glasanja. Prema saznanjima Pobjede, promjena stava stigla je kao odgovor na niz pritisaka kojima je rukovodstvo NSD-a bilo izloženo posljednjih dana, i to ne samo kroz medijske napise iz Srbije, već i od članova stranke.
Ovakav slijed događaja otvara pitanje koliko je zaista siguran put Crne Gore ka EU, te da li se iz Beograda, možda, „dodjeljuju uloge“ u susret nizu značajnih političkih kompromisa koje treba napraviti u završnici pregovora.
POLITIKE
Prema riječima Miloša Perovića iz Alfa centra, crnogorska politička scena je veoma kompleksna čak i bez uticaja sa strane.
- U crnogorskoj politici često je teško razlikovati da li je neki potez motivisan ideologijom, partijskim interesom ili širim regionalnim uticajima. To je često i suština rasprave o ulozi Beograda u Crnoj Gori – ukazao je on.
Kako je istakao, ovo pitanje možemo sagledati sa nivoa „što je politička percepcija, a što su dokazi iz ponašanja stranaka“.
- Trenutno, stiče se utisak da Mandić danas ima mnogo više razloga da bude dio evropskog uspjeha, nego da bude označen kao političar koji je zaustavio ulazak Crne Gore u EU. Hoće li se vratiti na stari kurs? Ja bih rekao da, ako EU proces bude napredovao i donosio političke poene vlasti, vjerovatno neće – kazao je sagovornik Pobjede.
Kada je riječ o opoziciji, smatra da se GP URA već u mnogo navrata pokazala kao neko ko „neće prestati praviti probleme vlasti“.
- Ali, postoji određena razlika između otežavanja rada vlastima i blokiranja EU integracija. GP URA trenutno uglavnom pokušava da se profilira kao posebna opoziciona opcija koja kritikuje PES, NSD i DPS istovremeno – precizirao je Perović.
Takođe je podsjetio kako je Abazović „više puta javno tvrdio da GP URA neće biti prepreka evropskom putu“.
- Što se tiče DNP-a, tu je slika nešto drugačija. Dio političke javnosti smatra da je DNP skeptičniji prema nekim zapadnim prioritetima i bliži političkim pozicijama koje dolaze iz Beograda, ali je teško tvrditi da postoji koordinisana strategija „blokiranja EU“. Ono što je mnogo vjerovatnije jeste da svakako pokušavaju da utiču na pravac i sadržaj određenih politika unutar samog procesa – potcrtao je Perović.
Konačno, on je precizno imenovao što bi sve moglo predstavljati ključne probleme u narednom periodu kada je riječ o procesu pristupanja naše zemlje EU.
- Moja procjena je da danas najveća prijetnja evropskom putu Crne Gore politička nestabilnost, partijski sukobi i nedovoljno brze reforme. U ovom trenutku, svim relevantnim akterima je politički isplativije da budu dio uspjeha evropskih integracija, nego da budu označeni kao oni koji su ih zaustavili – kazao je on.
Pa ipak, smatra da ne treba bježati i od toga da će se sa određenih adresa nastaviti neprimjereni uticaji.
- Istovremeno, zbog poznatih veza dijela vlasti pa i opozicije sa političkim centrima u Beogradu, sasvim je legitimno pratiti da li će se u budućnosti pojaviti potezi koji bi ukazivali na drugačije namjere – zaključio je Perović u izjavi za Pobjedu.
Sjutrašnji Samit Evropske unije i Zapadnog Balkana u Tivtu kome će prisustvovati kako najviši evropski, tako i regionalni zvaničnici, izvjesno je, donijeće sobom mnoge odgovore, ali i nova pitanja oko kojih će politički prvaci u Crnoj Gori veoma brzo morati ili da nađu široki kompromis, ili da dijelom „zbiju redove“ kako bi se mogli ispoštovati svi koraci da zaista postanemo 28. članica EU do 2028. godine.
