Eksplozija u reaktoru četiri rezultirala je teškim posljedicama, koje i dalje postoje. No, tih je dana u Evropi vladao veliki oprez, a djelimično i panika.
Sve je, pritom, dodatno pogoršavala činjenica da su iz ondašnjeg Sovjetskog Saveza stizale više nego limitirane infromacije, za koje se kasnije ispostavilo i kako nijesu bile najvjerodostojnije.
Panika širom kontinenta vladala je zbog radioaktivnog 'oblaka'. Jer, vjetar je tih dana mijenjao pravce i radijacija se širila atmosferoma. A toga nije bila pošteđena ni ondašnja Jugoslavija.
Otud, zanimljivo je osvrnuti se kako je tih dana izgledala situacija u našoj državi.
Građanima upućeno niz preporuka
Početkom maja je u Jugoslaviji registrovana radijacija veća od uobičajene, no nije bila na zabrinjavajućem nivou. Ipak, vlasti su, kako je prenosio Tanjug, drugog maja izdale nekoliko preporuka građanima svih djelova države.
„Stanovništvo ne bi trebalo da koristi kišnicu u bilo koje svrhe. Trebalo bi smanjiti upotrebu mlijeka dobijenog od krava, ovaca i koza, koje se hrane na ispaši“, navodili su iz Saveznog komiteta za rad, zdravstvo i socijalnu zaštitu.
Pored toga, preporučili su da se „narednih dana smanji upotreba svježeg povrća, kao što su zelena salata, luk i spanać“.
„Za mlijeko i povrće u ishrani trudnica i djece do 15 godina važno je obratiti pažnju na uputstva republičkih službi. Poželjno je da trudnice i djeca provode što manje vremena napolju“, naglašavali su oni.
U Titogradu oskudijevali sa tehnikom, poslije kiše radijacija porasla
Tih dana je u Beogradu, Zagrebu, Ljubljani, Sarajevu i Skoplju izmjereni stepen radijacije bio nekoliko puta veći od normalnog, no istovremeno i daleko ispod granice koja bi značila da je zdravlje ljudi ugroženo.
U Crnoj Gori je nivo radijacije u vazduhu bio i niži. Međutim, u tadašnjem Titogradu imali su problem druge vrste – na samom početku nijesu bili opremljeni tehnikom.
O tome je svjedočilo obavještenje Institutita za matematiku i fiziku Univerziteta „Veljko Vlahović“, upućeno drugog maja agenciji Tanjug. Oni su saopštili kako u Crnoj Gori nijedna institucija ne raspolaže instrumentima kojima bi se mogla mjeriti jonizujuća zračenja u vazduhu. Otud su se za pomoć obratili Hrvatskoj i Srbiji.
Dan kasnije obavljena su mjerenja – ista agencija izvijestila je kako je radijacija u Titogradu neznatno povećana u odnosu na normalne vrijednosti. Preciznije, jačina je iznosila od 10 do 30 mikrorendgena.
Dan kasnije, saopšteno je kako u Crnoj Gori nikakvog razloga za bojazan nema.
Nešto veća radijacija izmjerena je sedmog maja, pošto je tog dana na području Crne Gore padala kiša. Nešto veća jačina bila je na sjeveru u odnosu na Titograd i jug. Kroz nekoliko dana, ipak, svi su se parametri vratili nadomak granica normale.
Embargo na hranu iz Jugoslavije potrajao dvadesetak dana
Međutim, mnogo strijepnje donio je Černobilj jugoslovenskoj ekonomiji. Naime, 13. maja je Evropska unija zabranila uvoz hrane iz više zemalja, među kojima je bila i Jugoslavija.
Odluka se dominantno odnosila na poljoprivredne proizvode i meso iz naše ondašnje države. Usvojena je jednoglasno, ali Italija je bila jedina država koja se tih dana ‘usmeno’ protivila toj mjeri.
“Savezno izvršno vijeće je sa žaljenjem i zabrinutošću primilo odluku EZ o zabrani uvoza nekih poljoprivrednih proizvoda iz Jugoslavije, poslije nesreće koja se dogodila u Černobilju. Vlada Jugoslavije smatra ovu mjeru jednostranom i neosnovanom. Ona je u suprotnosti sa ugovorom o odnosima i saradnji između SFRJ i EZ”, navodili su tada iz SIV-a.
Tadašnja štampa naročito je problematizovala to što je transport hrane iz Grčke nesmetano išao ka ostatku EZ, i to jugoslovenskim putevima.
Pored Jugoslavije, ista je mjera važila i za hranu iz Rumunije, Bugarske, Mađarske, Čehoslovačke, Mađarske i Sovjetskog Saveza.
No, istovremeno, širom Evropske zajednice tih je dana bilo blokirano i povrće i voće koje je stizalo iz Italije.
Ipak, zabrana nije dugo potrajala. Pritisak jugoslovenske diplomatije, ali i privredne zajednice urodio je plodom i od 31. maja ovdašnji su proizvodi opet išli ka članicama tada dvanaestočlanog bloka.
