Crna Gora, 20 godina nakon obnove nezavisnosti, ima dinamičnu i stabilnu ekonomiju, ocijenio je ekonomski analitičar Mirza Mulešković i dodao da su članstvo u NATO, napredak u procesu evropskih integracija i korišćenje eura dodatno doprinijeli makroekonomskoj stabilnosti i povjerenju investitora.
“Ako bi se postavilo pitanje da li je ispravna odluka da prije 20 godina obnovimo našu nezavisnost, i ekonomija je pokazala da je to jedini ispravni put”, rekao je Mulešković u intervjuu agenciji Mina-business.
On je kazao da 20 godina nakon obnove nezavisnosti, Crna Gora danas ima neuporedivo snažniju i razvijeniju ekonomsku poziciju nego u periodu državne zajednice sa Srbijom.
“To se ne može posmatrati samo kroz nominalni rast ekonomskih pokazatelja, već prije svega kroz duboku transformaciju ekonomskog modela, međunarodne pozicije države i nivoa integracije u evropske i globalne tokove”, ocijenio je Mulešković.
On je naveo da je početkom 2000-ih, crnogorska ekonomija bila opterećena posljedicama regionalne nestabilnosti, niskim investicijama, slabom infrastrukturom i ograničenim razvojnim kapacitetima.
“Danas je situacija suštinski drugačija. Turizam je postao jedna od najvažnijih privrednih grana Crne Gore, a Crna Gora je postala jedna od najatraktivnijih zemalja. Sa druge strane, infrastruktura je značajno modernizovana, iako za to i dalje postoji dosta prostora za razvoj”, ocijenio je Mulešković.
Prema njegovim riječima, posmatrajući privredne sektore, bitno je naglasiti da je bankarski sektor stabilizovan i danas je jedan od najsigurnijih i najrazvijenijih sektora u Crnoj Gori.
“Znači od male, nerazvijene zemlje, Crna Gora je razvila veoma otpornu privredu, koja je i prebrodila sve eksterne šokove, i za 20 godina imala tri puta negativne brojke. Broj privrednih subjekta raste, pokazuje održivost, što jasno govori da Crna Gora jeste jedna mala, dinamična i stabilna ekonomija”, kazao je Mulešković.
On smatra da je upravo obnova nezavisnosti omogućila vođenje sopstvene ekonomske i razvojne politike, usmjerene prema prioritetima same Crne Gore.
“U 20 godina, Crna Gora je postala najatraktivnija turistička destinacija, ali i jedna od najatraktivnijih investicionih destinacija”, dodao je Mulešković.
Tokom svih 20 godina, Crna Gora je, kako je ocijenio, shodno ekonomskim indikatorima, bila lider u regionu, a takođe i lider po privlačenju direktnih stranih investicija, kao dio bruto domaćeg proizvoda (BDP).
“Da li je sve bilo dobro? Nije. Ekonomija je ostala previše oslonjena na turizam, nekretnine i uvoz, dok domaća proizvodnja i izvoz nijesu rasli ni razvijali se dovoljno brzo. To je stvorilo određenu ranjivost na spoljne krize, što se posebno pokazalo tokom globalne finansijske krize i pandemije”, naveo je Mulešković.
Uz to, kako je kazao, regionalne razlike između sjevera i juga države ostale su izražene, a demografski izazovi i odlazak mladih predstavljaju problem.
“Međutim, uprkos tim izazovima, ukupni bilans 20 godina nezavisnosti sa ekonomskog aspekta je pozitivan. Crna Gora je danas ekonomski stabilnija, međunarodno vidljivija i razvojno perspektivnija država nego što je bila početkom 2000-ih”, ocijenio je Mulešković.
On je naveo da će ključni izazov naredne faze razvoja biti prelazak sa modela zasnovanog dominantno na potrošnji i turizmu ka ekonomiji koja će više počivati na rastu produktivnosti, jačanju proizvodnje,znanju, energetici, digitalnim uslugama i snažnijoj domaćoj proizvodnji.
“Ekonomski razvoj Crne Gore se, 20 godina nakon obnove nezavisnosti, može ocijeniti kao period snažne transformacije, ali i propuštenih određenih prilika”, rekao je Mulešković.
On je, govoreći o ljetnjoj turističkoj sezoni, kazao da Crna Gora ima ozbiljne komparativne prednosti - geografsku blizinu emitivnim tržištima, prirodne resurse i prepoznatljiv imidž mediteranske destinacije.
“Međutim, naš najveći izazov ostaje struktura turističke ponude. I dalje imamo izraženu sezonalnost, nedovoljno razvijen sadržaj van glavne sezone, infrastrukturna ograničenja i problem kvaliteta usluge koji često ne prati rast cijena”, smatra Mulešković.
On je kazao da posebno zabrinjava rast cijena u ugostiteljstvu i privatnom smještaju, ne njihovom krivicom, već dominantno spoljnim skokovima i mjerama koje su implementirane da bi se popunili budžetski nedostaci.
“Ukoliko cijene nastave da rastu brže od kvaliteta usluge, Crna Gora može izgubiti dio turista srednje platežne moći, koji su veoma osjetljivi na troškove. Turisti danas lako upoređuju ponudu regiona i ukoliko procijene da za isti novac mogu dobiti odličnu uslugu u Grčkoj, Turskoj ili Albaniji, to direktno utiče na konkurentnost naše turističke privrede”, saopštio je Mulešković.
On je kazao da očekuje i da se nada uspješnoj sezoni, jer prvenstveno naša nedovoljno diverzifikovana ekonomija dominantno zavisi od turizma, a sa druge strane, javne finansije, posebno posljednjih četiri godine zavise u značajnoj mjeri od uspješnosti turističke sezone.
“Još jednom, nadam se i želim da imamo uspješnu sezonu, ali ako bi pogledali da li smo se bolje pripremili, moramo biti svjesni da nijesmo. Želim da pohvalim razvoj vazdušne povezanosti, to jest ispravljanje grešaka od prije par godina, što će definitivno uticati na bolju turističku sezonu. Bez odlične avio-povezanosti, mala zemlja kao Crna Gora ne može računati da bude turistički atraktivna”, naveo je Mulešković.
On je, komentarišući izjave iz Vlade da geopolitičke tenzije i nestabilnost na Bliskom istoku mogu dio turista usmjeriti ka sigurnijim destinacijama, kazao da one imaju opravdanu ekonomsku logiku i mogu pozitivno uticati na crnogorski turizam.
“U kriznim periodima turisti često biraju politički stabilnije i bezbjednije zemlje, posebno u Evropi. Crna Gora u tom kontekstu može imati određenu korist, naročito kada govorimo o turistima iz zapadne i centralne Evrope. Ipak, ne treba zaboraviti da globalna dešavanja utiču na rast cijena što sa druge strane može dovesti do smanjenja turističke posjete”, dodao je Mulešković.
Međutim, kako je ocijenio, bilo bi pogrešno oslanjati strategiju razvoja turizma na globalne krize i nestabilnosti. Takvi efekti su uglavnom kratkoročni. Dugoročna konkurentnost ne gradi se na okolnostima van naše kontrole, već na investicijama u infrastrukturu, kvalitet usluge, održivi turizam i bolju saobraćajnu povezanost.
“Dakle, trenutna geopolitička situacija može predstavljati određenu razvojnu šansu, ali samo ukoliko je Crna Gora iskoristi da unaprijedi sopstveni turistički proizvod i poveća kvalitet ponude. U suprotnom, efekti će biti privremeni”, zaključio je Mulešković.
